جنگ اسرائیل و ایران؛ در مورد افغان‌های متهم به جاسوسی چه می‌دانیم؟

در روزهای جنگ اسرائيل و ایران، از ۲۲ خرداد تا سوم تیر (۱۲ تا ۲۴ ژوئن)، رسانه‌ها در ایران از بازداشت دست‌کم پنج افغان به ظن جاسوسی برای اسرائیل خبر دادند.

برخی مهاجران افغان گفتند که به آنها برچسپ «جاسوس اسرائیلی» زده شده و مورد آزارواذیت قرار گرفته‌اند. مقام‌های ایران می‌گویند بازداشت افغان‌های بدون مدارک اقامتی با سرعت بیشتری ادامه دارد.

در همین حال، ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، از قندهار به بی‌بی‌سی گفت که مقامات از خبرهای دستگیری این افراد مطلع هستند و آن‌ها را پیگیری می‌کنند.

دستگیری افغان‌های مقیم ایران به ظن جاسوسی برای اسرائیل بی‌سابقه است. اگرچه شماری افغان در ایران، محکوم به جرائم مرتبط با موادمخدر اعدام شده‌اند.

بنا به گزارش‌‌ رسانه‌های ایران، ۷۰۰ نفر در ۱۲ روز جنگ به ظن «جاسوسی و همکاری با اسرائیل» بازداشت شده‌اند.

پس از آغاز حملات اسرائیل، افغان‌ها عمدتا اعلام همدردی با مردم ایران نشان دادند و چهره‌های سیاسی و فرهنگی افغانستان حملات اسرائیل را محکوم کردند.

یک منبع در سفارت افغانستان در تهران که از طرف حکومت طالبان اداره می‌شود، بازداشت‌ افغان‌ها را تایید کرده است.

علیرضا بیگدلی، سفیر ایران در کابل، که در روزهای جنگ در کنفرانس مطبوعاتی صحبت می‌کرد، گفت:«دست‌هایی در کار است که خدای ناکرده از این موضوع برای تیره کردن روابط و دل‌های ما سوء‌استفاده کنند.»

حکومت طالبان حملات اسرائیل به ایران را شدیدا محکوم کرده است. آقای مجاهد افزود که ایران برنده این نبرد شد و آنها از پایان جنگ «خوشحال» هستند.

درباره دستگیرشدگان چه می‌دانیم؟

خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، روز ۲۸ خرداد (۱۸ ژوئن) گزارش داد که یک دانشجوی افغان در شهرری دستگیر شده که «در تلفن همراه» او «فایل‌های مربوط به آموزش ساخت پهپاد و بمب وجود دارد.» جزئيات بیشتری در مورد هویت این دانشجو نشر نشده و فقط گفته شده که او دانشجوی دوره لیسانس بوده است.

در ۳۰ خرداد (۲۰ ژوئن) دو افغان دیگر در غرب تهران دستگیر شدند. در ویدیوی اعتراف، که معلوم نیست تحت چه شرایطی گرفته شده، یکی از آنها می‌گوید «به عنوان کارگر ساده» کار می‌کرده‌‌ و لوکیشن (موقعیت) برخی مکان‌‌ها از جمله صدا و سیما (رادیو و تلویزیون دولتی) را به دوستش در آلمان ارسال کرده‌ است.

به گزارش رسانه‌های ایران، سعید منتظرالمهدی، سخنگوی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (فراجا)، گفته است که این دو فرد «لوکیشن‌های سازمان صداوسیما و منزل یکی از مسئولان در سعادت آباد» را به رابط خود در آلمان از طریق پیام‌رسان واتس‌آپ ارسال کرد‌ه‌اند.

شماری از کاربران شبکه‌های اجتماعی با اشاره به گستردگی نفوذ و حملات اسرائیل از داخل ایران با ناباوری به این ویدیو واکنش نشان دادند و آن را «اعتراف اجباری ساختگی» خواندند.

آدرس ساختمان‌های مجموعه صداوسیما جزو اطلاعات عمومی در ایران است و مشخص نیست که از چه نظر محل آن می‌تواند در زمره اطلاعات محرمانه پنداشته شود.

در دوم تیر (۲۳ ژوئن)، گزارش دیگری از بازداشت سه نفر در پاکدشت منتشر شد. خبرنگار سایت انتخاب در ویدیویی آنها را از «عوامل موساد» معرفی می‌کند.

در ویدیو دیده می‌شود که چشم‌های هر سه آنها با پارچه بسته شده است. به نظر می‌رسد یکی از آنها ایرانی باشد و دو نفر دیگرشان می‌گویند اهل ولایت بدخشان افغانستان هستند. یکی از دو افغان می‌گوید یک سال و دو ماه و دیگری می‌گوید هشت سال پیش به ایران آمده‌اند.

آنها در این ویدئو می‌گویند با «مواد منفجره» می‌خواستند برخی جاها از جمله «پارچین» را منفجر کنند.

نشر «اعترافات اجباری» از مخالفان و منتقدان سیاسی در ایران سابقه دارد اما از نظر نهادهای بین‌المللی حقوق بشری معتبر و قابل استناد نیست.

قوه قضائیه ایران در مورد اتهام این پنج نفر تاهنوز رسما اظهار نظر نکرده است و مسئولان امنیتی هم در مورد وضعیت آنها چیز تازه نگفته‌اند.

ناباوری مقام‌های امنیتی دولت پیشین افغانستان

ضیا سراج، رئيس پیشین اداره امنیت ملی افغانستان، به بی‌بی‌سی گفت: فکر نمی‌کند که استخبارات اسرائیل از کارگران افغان در ایران استفاده کند که هیچ دسترسی به اطلاعات ندارند.

او گفت: «دسترسی کارگر بیچاره افغان که به آنجا برای کار روزمزد رفته است، به معلوماتی که اسرائیل نیاز دارد، بدون شک صفر است.»

یک مقام دیگر دولت پیشین افغانستان که نخواست نامش برده شود، به بی‌بی‌سی گفت: «نفوذ اسرائیل در درون ساختار جمهوری اسلامی بسیار عمیق و گسترده است. آنها از زمان و محل جلسه عالی‌ترین مقامات سپاه آگاه بودند و کسی که چنین اطلاعاتی را در اختیار موساد قرار داده، حتی نمی‌تواند یک شهروند عادی باشد، بلکه کسی است که خود در رده‌های بالای امنیتی قرار دارد.»

به گفته او، «تقلیل دادن این سطح از نفوذ به شهروندان عادی ایران یا مهاجر افغانستانی چیزی فراتر از یک جوک نمی‌تواند باشد. حتی یک جوک خنده‌دار هم منطقش بیشتر از این است.»

«امیدواریم مردم ایران این را درک کنند که دست کارگر افغانستانی از داشتن سیم کارت عادی تلفن و حساب بانکی کوتاه است، چه رسد به اطلاعات حساس مورد نیاز در جنگی تمام عیار.»

افزایش دستگیری و اخراج افغان‌ها از ایران

شمار افغان‌هایی که از ایران به کشورشان برمی‌گردند در روزهای اخیر افزایش قابل‌توجهی یافته است. وزارت امور مهاجرین طالبان می‌گوید «۸۰ هزار» افغان از ایران طی یازده روز جنگ برگشتند.

ببرک احساس، گزارشگر بی‌بی‌سی که به گذرگاه اسلام‌قلعه-دوغارون با ایران رفته است، می‌گوید بعضی از افراد بازگشتی می‌گویند که با آنها بدرفتاری شده است.

در این خصوص خبرگزاری فارس به نقل از استاندار تهران از «رشد ۳ تا ۴ برابری آمار دستگیری‌ اتباع خارجی غیرمجاز در مقایسه با ماه‌های گذشته» خبر داده است.

در مواردی برخی رسانه‌ها خبرهای بازداشت‌ افغان‌ها در روزهای جنگ را به اتهامات جاسوسی برای اسرائیل ربط دادند که مسئولان ایران تکذیب کردند و آن را به حضور «غیرمجاز» شهروندان افغان در ایران مرتبط دانستند.

در یک مورد، ۱۸ افغان در یک خانه در مشهد بازداشت شدند و خبر آن در رسانه‌های ایران به گونه‌ای انعکاس یافت که این افراد گویا «در حال طراحی و ساخت پهپادهای جاسوسی و انتحاری» بودند.

اما به گزارش تسنیم، بعدتر امیر الله شمقدری، معاون امنیتی، انتظامی استانداری خراسان رضوی، گفت: «دستگیری ۱۸ تبعه افغانستانی غیرمجاز در مشهد هیچ ارتباطی با ساخت پهپاد و همکاری با رژیم صهیونی ندارد و علت دستگیری این افراد حضور غیرمجاز در ایران بوده است.»

ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، در اول تیر (۲۱ ژوئن) در ایکس (توییتر سابق) نوشت: «بیش از ۵ میلیون افغان، از جمله پناهجویان، در ایران نگران امنیت خود هستند. من خواستار خویشتن‌داری از هر دو طرف و احترام به حقوق بین‌الملل هستم و بر لزوم تلاش برای حفاظت از غیرنظامیان، از جمله پناهجویان، تأکید می‌کنم.»

پیشتر یک منبع در سفارت حکومت طالبان در تهران در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی تایید کرد که شماری از افغان‌ها در حمله اسرائیل به ایران کشته و زخمی شده‌اند اما آمار دقیق از کشته یا زخمی‌ها ندارند.

بیش از ۴۵ شهر ایران عمدتا تهران و شهرهای غربی ایران مورد حمله اسرائیل قرار گرفت، که بیشتر شامل استان‌های موسوم به «افغان ممنوع» است.

افغان‌ها حدود ۹۵ درصد اتباع خارجی در ایران را تشکیل می‌دهند. بیشتر آنها در چند شهر از جمله تهران، قم، مشهد و اصفهان هستند.