جزیرهای کوچک که به کانون رقابت چین و آمریکا تبدیل شد
- نویسنده, شاون یوآن
- شغل, واحد جهانی چین، بیبیسی
هوای پالائو، بر فراز آبهای بکر این منطقه، آمیخته به بوی نمک و میوه «درخت نان» است، و در صبحهای آرام کورور، مرکز تجاری جزیره، صدای موتور قایقهای غواصی در خلیج میپیچد.
چند سال پیش، این قایقها پر از گردشگرانی بود که جذب تالابها و غارهای آهکی پالائو میشدند و بسیاری از آنها چینی بودند. هتلها پر بود، رستورانها شلوغ و ماهیگیران به سختی میتوانستند پاسخگوی تقاضای مشتریان باشند. اما آن دوره دیگر گذشته است.
رونق - و سقوط ناگهانی - آن تصادفی نبود. بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷، گردشگران چینی تقریبا نیمی از بازدیدکنندگان را تشکیل میدادند. اما در سال ۲۰۱۷ گزارش شد که پکن به آژانسهای گردشگری دستور داده فروش تور به پالائو را متوقف کنند، و همین باعث شد در آن زمان مهمترین منبع گردشگری این مجمعالجزایر عملا قطع شود.
صاحب یک مرکز غواصی در کورور درباره دوره رونق گردشگری میگوید: «من حتی قایقهای جدید خریدم تا بتوانم افزایش ناگهانی گردشگران را مدیریت کنم.» اما بعد از اوج گردشگری، این قایقها «سالها بیحرکت در خلیج ماندند» و سالها طول کشید تا هزینه آنها جبران شود.
مقامهای پالائو میگویند پیام کاملا روشن بود. به باور آنها، چین از بازار عظیم گردشگرانش به عنوان بخشی از یک کارزار گسترده استفاده کرده تا پالائو را وادار کند شناسایی تایوان را کنار بگذارد و به سمت پکن متمایل شود.
بیبیسی از وزارت خارجه چین درباره این موضوع نظر خواست اما پاسخی دریافت نکرد. چین بارها استفاده از گردشگری به عنوان یک اهرم سیاسی را رد کرده است.
پالائو یکی از تنها دوازده کشوری است که همچنان تایوان را به عنوان یک دولت مستقل به رسمیت میشناسند. این موضوع یکی از ارکان اصلی سیاست خارجی چین یعنی «اصل چین واحد» را به چالش میکشد؛ اصلی که بر اساس آن پکن تایوان را بخشی از قلمروی خود میداند.
اما موضوع فقط یک جنگ دیپلماتیک نیست.
موقعیت جغرافیایی پالائو آن را به هدفی جذاب برای نفوذ قدرتهای بزرگ تبدیل کرده است. این کشور روی «زنجیره دوم جزایر» قرار دارد؛ رشتهای از پایگاههای جزیرهای که آمریکا آنها را برای مهار گسترش نظامی چین و پاسخ به هرگونه اقدام تهاجمی در غرب اقیانوس آرام حیاتی میداند.
پالائو و آمریکا رابطهای طولانی دارند: پیش از استقلال در سال ۱۹۹۴، پالائو یکی از قلمروهای تحت اداره آمریکا بود.
بر اساس توافقی که با نام «پیمان اتحادیه آزاد» شناخته میشود، پالائو دسترسی نظامی انحصاری به آمریکا میدهد و در مقابل از کمکهای گسترده آمریکا، از جمله امکان زندگی و کار آزاد شهروندان پالائو در ایالات متحده، بهرهمند میشود.
در چارچوب همین پیمان، آمریکا اکنون در حال تقویت حضور نظامی خود در این مجمعالجزایر است.
این کشمکش ژئوپلیتیک میان چین، تایوان و آمریکا اکنون به زندگی روزمره در این کشور کوچک با کمتر از ۲۰ هزار نفر جمعیت رسیده است.
سورانجل ویپس جونیور، رئیسجمهور پالائو، به بیبیسی گفت: «هر کاری که انجام دهیم، پالائو به دلیل موقعیتش مرکز هرگونه فعالیت نظامی خواهد بود.»
جایزهای در اقیانوس آرام
رابطه پالائو با تایوان ریشهدار است.
به گفته چنگ-چنگ لی، استاد دانشگاه ملی دونگهوا در تایوان که پژوهش مفصلی درباره روابط تایوان–پالائو انجام داده، بعد از استقلال پالائو در سال ۱۹۹۴، تایوان به سرعت برای یافتن یک متحد دیپلماتیک اقدام کرد.
کمکهای تایوان ملموس و میدانی بوده: حضور متخصصان کشاورزی در کنار مردم محلی، تیمهای پزشکی در درمانگاههای کوچک، کمک مالی به کارآفرینان و اعزام دانشجویان پالائو به تایوان با بورس تحصیلی.
برای کشوری با جمعیت کم که خدمات اجتماعی محلی نقش مهمی در آن دارد، تایوان «شریکی قابل اعتماد» و «دوستی وفادار» توصیف شده است.
جسیکا لی، سفیر تایوان در پالائو، به بیبیسی گفت رهبران محلی به او اطمینان دادهاند که این رابطه «مثل صخره محکم است، تا زمانی که مرگ ما را از هم جدا کند».
با این حال تایوان همچنان دلایلی برای نگران دارد. چین در سالهای اخیر چندین متحد دیپلماتیک سابق آن را جذب کرده است. تنها در منطقه اقیانوس آرام، جزایر سلیمان، کیریباتی و نائورو از سال ۲۰۱۹ روابط خود را با تایوان قطع کرده و به پکن پیوستهاند.
از نگاه پکن، تایوان که به صورت دموکراتیک اداره میشود، استانی جداشده از چین است که باید در نهایت به این کشور بازگردد، و برای رسیدن به این هدف توسل به زور را منتفی ندانسته است.
به گفته تحلیلگران، بازگرداندن تایوان برای شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، بخشی از هدف بزرگتر او برای پایان دادن به «قرن تحقیر» چین از سوی قدرتهای خارجی است.
گریم اسمیت، پژوهشگر دانشگاه ملی استرالیا، میگوید: «آمریکا و تایوان هر دو نگراناند که پالائو تغییر جهت دهد و برای جلوگیری از این اتفاق منابع زیادی را به کار خواهند گرفت.»
مقامهای پالائو و تایوان میگویند پکن از ابزارهای مختلفی برای تاثیرگذاری بر موضعگیری دیپلماتیک پالائو استفاده کرده است.
رئیسجمهور پالائو پس از آغاز کارش در سال ۲۰۲۱ به صراحت گفت که چین برای رسیدن به این هدف، پیشنهاد «یک میلیون گردشگر» به او داده است. او گفت که این پیشنهاد را رد کرده است.
در سال ۲۰۲۴، وزارت خارجه چین هشدار امنیتی صادر کرد و از شهروندانش خواست هنگام سفر به پالائو «احتیاط کنند».
ویپس جونیور به بیبیسی گفت: «اگر چین از گردشگری به عنوان ابزار فشار استفاده کند، چنین بازاری قابل اتکا نیست و نباید بر آن تکیه کنیم. چین اگر بخواهد، میتواند با پالائو رابطه داشته باشد، اما نمیتواند بگوید ما نباید با تایوان رابطه داشته باشیم.»
اما چین استفاده از گردشگری به عنوان ابزاری سیاسی را رد میکند.
در یادداشتی که سال گذشته در روزنامه پیپلز دیلی، ارگان حزب کمونیست، چین منتشر شد، این روزنامه نوشت هدف چین از صدور این هشدار سفر، با توجه به «افزایش مواردِ مربوط به امنیت عمومی در پالائو»، حفاظت از شهروندانش در خارج از کشور بوده است. این یادداشت همچنین اضافه کرد که اتهامهای رئیسجمهور پالائو تلاشی برای لکهدار کردن وجهه چین و دخالت در امور داخلی آن است.
در سال ۲۰۱۷، وقتی درباره ممنوعیت تورهای گروهی از سخنگوی وزارت خارجه چین سوال شد، او گفت که از این موضوع اطلاعی ندارد.
اما در سال ۲۰۲۴، در واکنش به ادامه شناسایی تایوان از سوی پالائو، این وزارتخانه از پالائو خواست «تصمیمهای درستی بگیرد که با منافع خودش سازگار باشد».
هرچند چین درباره پیشنهاد ادعایی اعزام یک میلیون گردشگر توضیحی نداده، اما همه با ارزیابی ویپس جونیور، رئیسجمهور پالائو، همنظر نیستند. بسیاری از ساکنانی که با بیبیسی صحبت کردند، نگاه او به گردشگری چین را نمیپذیرند.
پای لی، صاحب تایوانی یک هتل در کورور، گفت: «او نسبت به چین بیش از حد تند است. به نظرم این که بگوییم چین گردشگری را به یک 'سلاح' تبدیل کرده درست نیست. آنها فقط از آن به عنوان اهرم چانهزنی استفاده میکنند. این مثل یک بازی شطرنج است و کشورها همیشه این کار را انجام میدهند.»
با این حال پیامدهای آن تغییر ناگهانی در جریان گردشگری همچنان دیده میشود.
شوک اقتصادی ناشی از تعلیق تورهای گروهی شدید بود، اما آسیب محیطزیستی ناشی از هجوم ناگهانی گردشگران نیز به همان اندازه قابل توجه بود. به گفته سازمانهای حفاظت محیط زیست، پالائو آمادگی پذیرش گردشگری انبوه را نداشت.
اَن سینگیو، مدیر انجمن محلی «اِبیل سوسایتی» که یک سازمان مردمنهاد است، میگوید: «پس از پایان موج گردشگران چینی، به آنجا رفتم و دیدم مرجانها نابود شدهاند.»
او افزود: «شما صدها نفر را در یک خلیج کوچک میدیدید که روی مرجانها ایستاده بودند. این بهایی بود که پرداختیم، چون مقرراتی برای استفاده درست و محترمانه از این منابع نداشتیم.»
گردشگری تنها یکی از بخشهای برنامه ادعایی چین است. پکن همچنین تلاش کرده روابط خود را با رهبران محلی تقویت کند. به گفته مقامهای پالائو، آنها بارها برای سفر به پکن دعوت شدهاند.
یک فرماندار پیشین در پالائو میگوید در یکی از این سفرها، از مقامهای چینی پرسیده چرا تایوان نمیتواند مستقل باشد.
یکی از مقامهای حزب کمونیست چین با حالتی خشمگین پاسخ داده است: «تایوان بخشی از چین است.»
عامل آمریکا
با تشدید فعالیتهای نظامی چین در اطراف تایوان، از جمله گشتهای هوایی و دریایی، آمریکا میگوید چین در حال آمادهسازی نیروهایش با هدف کسب توانایی برای حمله به این جزیره است.
برای مهار هرگونه اقدام احتمالیِ چین علیه تایوان و همچنین فعالیتهای نظامی آن در اقیانوس آرام غربی، آمریکا روند تقویت زیرساختهای نظامی خود در پالائو را سرعت بخشیده است.
واشنگتن طی سالهای گذشته باندهای فرود را ارتقا داده، سامانه راداری تاکتیکی چندمنظوره دوربرد (تکمور) را برای رصد فعالیتهای نظامی در اقیانوس آرام ساخته و برای توسعه بندر اصلی مالاکال، برای پذیرش شناورهای نظامی بزرگتر، برنامهریزی کرده است.
اما آمریکا نسبت به یک نقطه ضعف مشخص ابراز نگرانی کرده است: خرید و تملک زمین.
اسنادی که بیبیسی مشاهده کرده نشان میدهد چندین شرکت چینی زمینهایی را نزدیک این تاسیسات اجاره کرده و در آن ساختوساز انجام دادهاند؛ از زمینهای دستنخورده گرفته تا هتلهایی مشرف به بندر و فرودگاه اصلی پالائو.
برای نمونه، در آنگائور، واقع در جنوب پالائو، آمریکا در حال ساخت بخش دریافتکننده سامانه تکمور است که طرح ساخت آن در سال ۲۰۱۷ اعلام شد. اما در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ و پس از اعلام ساخت این رادار، سرمایهگذاران چینی بیش از ۳۵۰ هزار متر مربع زمین در آن منطقه را اجاره کردند.
ژوانگ سیژونگ، یکی از این سرمایهگذاران، پیشنهاد ساخت یک اقامتگاه تفریحی در آنجا را ارائه کرده بود.
ماروین انگیریوتانگ، فرماندار سابق آنگائور که معتقد است دولت پالائو باید همکاری بیشتری با چین داشته باشد، میگوید: «به شرکتش در چین رفتیم و او طرح یک خانه سالمندان برای ثروتمندان چینی را به ما نشان داد. دفترچههایی حاوی نقشهها و طرحها آنجا بود و همه چیز رسمی و معتبر به نظر میرسید.»
اما این پروژه هرگز ساخته نشد. ژوانگ کرونا را دلیل توقف آن دانست، اما واشنگتن همچنان محتاط است. سفیر آمریکا در پالائو برای اظهارنظر در دسترس نبود، اما پیشتر نگرانیهای خود را بیان کرده بود.
جوئل ارنرایش، سفیر آمریکا، به رویترز گفت: «همهجا قطعات مختلف زمین به شرکتهای چینی اجاره داده شده. فکر نمیکنم تصادفی باشد که این زمینها دقیقا کنار پروژههای ما قرار دارد.»
کسبوکارهای چینی زمینهایی نزدیک سایتهای نظامی آمریکا اجاره کردهاند و همین باعث نگرانی واشنگتن درباره هدف این اجارهها شده است.
این نگرانیها در پالائو نیز مشهود است.
جنیفر آنسون، مشاور امنیت ملی پالائو، گفت: «این نگرانی وجود دارد که این سرمایهگذاریها یا اجارهها، مربوط به کسبوکارهای واقعی نباشد. شاید در ظاهر چنین به نظر برسد، اما اگر زمانی چین به تایوان حمله کند، این مکانها میتوانند به پایگاههای نظامی تبدیل شوند.»
با این حال گزارشهای رسانههای چینی نشان میدهد دلایلی معتبر برای تشویق سرمایهگذاری در پالائو مطرح شده بود. در سال ۲۰۱۹، شبکه فینکس نیوز، وابسته به دولت چین، خرید ملک در پالائو را تبلیغ میکرد و از منابع گردشگری فراوان و قوانین آسان آن سخن میگفت.
بیبیسی نتوانست با ژوانگ تماس بگیرد و وزارت خارجه چین نیز به پرسشهای مربوط به اجاره این زمینها پاسخی نداد.
در سایه یک خلأ دیپلماتیک
به گفته مقامهای پالائو، از سال ۲۰۱۸ جرایم سازمانیافته مرتبط با چین نیز افزایش یافته است. ویپس جونیور، رئیسجمهور پالائو، گفت که «یک نبرد دائمی در جریان است» و به جرایمی اشاره کرد که به چین نسبت داده میشود، از جمله کلاهبرداری، کازینوهای غیرقانونی و حملات سایبری.
برخی مقامها میگویند مجرمان از نبود رابطه دیپلماتیک میان چین و پالائو سوءاستفاده کردهاند.
برای نمونه وان کوک کوئی، مشهور به «دندان شکسته»، که رهبری یک باند بدنام در ماکائو را بر عهده داشت، در سال ۲۰۱۸ به عنوان یک سرمایهگذار خارجی وارد پالائو شد. این شبکه جنایی بعدها در کشورهایی از جمله پالائو در رشوهخواری، فساد و قمار آنلاین فعالیت کرد.
علاوه بر این، در سال ۲۰۲۵ وزارت خزانهداری آمریکا چند فرد در پالائو را به دلیل ارتباط با گروه پرینس، یک شرکت چینی، تحریم کرد. این گروه به کلاهبرداری، پولشویی، قاچاق انسان در مقیاس عظیم و جرایم دیگر متهم شده است.
گروه پرینس به درخواست بیبیسی برای اظهارنظر پاسخ نداد، اما پیشتر در بیانیهای که پس از تحریم آمریکا منتشر کرد، «به طور قاطع» هرگونه فعالیت غیرقانونی را رد کرده بود.
بسیاری از این افراد در فهرست «اتباع نامطلوب» پالائو قرار گرفتهاند. به گفته خانم آنسون از اداره امنیت ملی پالائو، این افراد امیدوارند به دلیل نبود روابط دیپلماتیک، چین نتواند آنها را تحت تعقیب قرار دهد.
گریم اسمیت از دانشگاه ملی استرالیا گفت: «وقتی انجمنها و سایتهای مهاجران چینی در کامبوج را میبینید، جایی که گاهی درباره مهاجرت به پالائو بحث میشود، خود مجرمان جذب این واقعیت میشوند که چین در آنجا حضور دیپلماتیک ندارد.»
مهرهای در بازی قدرتها
برای بسیاری از مردم پالائو، بحثهای سیاسی و دیپلماتیک سطح بالا دور از زندگی روزمرهشان به نظر میرسد، اما اثرات آن در همه جا دیده میشود. گسترش حضور نظامی آمریکا، سرمایهگذاریهای چین و شایعات درباره اهداف پنهان، حس ناآرامی را تقویت کرده است.
فرماندار سابق آنگائور، که مخالف ساخت سامانه راداری تکمور است، میگوید: «این دولت نسبت به چین بیش از حد تندرو است و من این را مضحک میدانم. ما باید روی محیط زیست تمرکز کنیم، نه روی روابط چین و آمریکا.»
در ماههای اخیر، طوماری در گردش است که از واشنگتن میخواهد برنامههای خود را در صورت بروز جنگ روشن کند، که میتوان آن را به عنوان نشانهای از تشدید نگرانیها تعبیر کرد. در این طومار از آمریکا خواسته شده «به مردم پالائو اطمینان دهد» که در صورت وقوع درگیری، از غیرنظامیان محافظت خواهد شد.
یکی از ساکنان گفت: «ما میدانیم مناسبات ژئوپلیتیکی میان چین و آمریکا چگونه است، و میترسیم جزیرهمان در جنگی ویران شود که نمیخواهیم هیچ نقشی در آن داشته باشیم.»
