یک معامله «غیرعادی»؛ چرا دولت ترامپ از فروش تراشه به چین سهم می‌گیرد؟

غیرعادی. بده‌بستان. بی‌سابقه.

این بخشی از واکنش‌ها به خبر توافقی است که بر اساس آن، دو غول فناوری جهان باید ۱۵ درصد از درآمد خود از فروش برخی تراشه‌های پیشرفته به چین را به دولت آمریکا بپردازند. کارشناسان صنعت، مشاوران پیشین دولت، سیاست‌گذاران و متخصصان تجارت بین‌الملل، دیدگاه‌های خود را درباره این توافق بیان کرده‌اند.

این خبر تنها چند ماه پس از آن منتشر می‌شود که دولت ترامپ فروش این تراشه‌ها به چین را به بهانه نگرانی‌های مربوط به امنیت ملی ممنوع کرده بود.

این ممنوعیت اواسط ماه ژوئیه لغو شد و اکنون به نظر می‌رسد دولت آمریکا گامی فراتر برداشته و خود را در تجارت این شرکت‌های آمریکایی با چین سهیم کرده است.

منتقدان می‌گویند این رویکرد هم مایه سردرگمی است و هم نگرانی.

این تراشه‌ها چه هستند و چرا اهمیت دارند؟

این تراشه‌های پیشرفته عمدتا در محصولات مربوط به هوش مصنوعی به کار می‌روند، در دوره‌ای که سرمایه‌گذاران معتقدند هوش مصنوعی اقتصاد جهانی را دگرگون خواهد کرد.

ماه گذشته شرکت انویدیا، پیشروترین تولیدکننده تراشه در جهان، نخستین شرکت تاریخ شد که ارزش بازارش به ۴ تریلیون دلار رسید.

انویدیا تراشه اچ‌۲۰ و شرکت ای‌ام‌دی تراشه ام‌آی۳۰۸ را به طور ویژه برای بازار چین طراحی کردند.

این تراشه‌ها نسبت به مدل‌های شاخص هر دو شرکت، توان پردازشی کمتری دارند و در نتیجه ارزان‌تر هستند.

اما پس از آنکه دولت جو بایدن، رئیس جمهور پیشین آمریکا، صادرات پیشرفته‌ترین تراشه‌ها به چین را به دلیل نگرانی‌های امنیت ملی ممنوع کرد، توسعه این مدل‌ها تنها راه دسترسی به بازار عظیم آن کشور بود.

در دوره ترامپ، حتی همین تراشه‌های ضعیف‌تر که مخصوص بازار چین ساخته شده بودند نیز مشمول ممنوعیت شدند.

ازسرگیری فروش به چین، برای شرکت‌های انویدیا و ای‌ام‌دی امتیازی بزرگ است، زیرا چین بازاری کلیدی به شمار می‌رود. سرمایه‌گذاری چین در حوزه هوش مصنوعی با سرعتی چشمگیر در حال رشد است و تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند در سال جاری میلادی، با افزایشی نزدیک به ۵۰ درصد نسبت به سال گذشته، به حدود ۱۰۰ میلیارد دلار برسد.

معامله انویدیا و ای‌ام‌دی با کاخ سفید چقدر غیرعادی است؟

«بی‌سابقه است... نمی‌دانم چه واژه‌ای باید به کار ببرم، اما بد است.» این را دبرا المز، کارشناس تجارت، می‌گوید.

کارشناسان دیگر هم تاکید می‌کنند که شرکت‌های آمریکایی تاکنون کاری شبیه به این انجام نداده‌اند.

اما ترامپ در ماه ژوئن هم اقدام مشابهی انجام داده بود. در آن زمان او تصاحب شرکت «یواس استیل» توسط شرکت «نیپون استیل» ژاپن را تایید کرد، اما آن معامله شامل یک «سهم طلایی» بود؛ شیوه‌ای نادر که در آن دولت مالک بخشی از سهام یک شرکت می‌شود.

در این مورد کاخ سفید هنوز توضیح نداده که این توافق چگونه اجرا خواهد شد، مثلا این پول به کجا خواهد رفت یا چگونه استفاده خواهد شد.

مهم‌تر از همه، این پرسش مطرح است که این توافق چه پیامی برای سایر شرکت‌های آمریکایی دارد که چین را بازار یا تامین‌کننده مهمی در کار خود می‌دانند؛ از اپل و تسلا گرفته تا تولیدکنندگان کوچک مبلمان و اسباب‌بازی. آیا این معامله به معنای آن است که شرکت‌ها از این پس باید نوعی مالیات برای تجارت با چین بپردازند؟

سهم ۱۵ درصدی که شرکت‌های انویدیا و ای‌ام‌دی پرداخت آن به دولت آمریکا را پذیرفته‌اند، احتمالا سود نهایی آن‌ها را کاهش می‌دهد، حتی اگر فروش به چین درآمد قابل توجهی برایشان داشته باشد.

شرکت‌های تولیدکننده تراشه برنامه‌ریزی عملیاتی خود را چند سال جلوتر انجام می‌دهند، بنابراین چنین توافقی می‌تواند بر تمایل سرمایه‌گذاران که تا حد زیادی به پیش‌بینی سود و درآمد وابسته است، اثر منفی بگذارد.

با این حال ممکن است این توافق بخشی از مذاکرات جاری تعرفه‌ای ترامپ باشد. هفته گذشته او تهدید کرد که تا ۱۰۰ درصد تعرفه بر تراشه‌های خارجی اعمال خواهد کرد مگر این که شرکت‌های سازنده آن‌ها در آمریکا سرمایه‌گذاری کنند.

هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی آمریکا، حتی گفته بود که صادرات تراشه در مذاکرات با چین به عنوان ابزاری برای دسترسی به عناصر کمیاب زمینی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نگرانی‌های امنیت ملی چه می‌شود؟

این بخش همچنان مبهم است.

با وجود آن که پیش‌تر فروش این تراشه‌ها به چین به دلیل نگرانی‌های مربوط به امنیت ملی ممنوع شده بود، اما یک مقام آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفت که کاخ سفید معتقد نیست فروش تراشه‌های اچ‌۲۰ و مدل‌های مشابه، امنیت ملی را به خطر می‌اندازد.

کارشناسان امنیت ملی و برخی قانون‌گذاران مدت‌هاست درباره فروش تراشه‌های هوش مصنوعی به چین هشدار می‌دهند و می‌گویند پکن می‌تواند از آن‌ها برای برتری یافتن در حوزه هوش مصنوعی و همچنین در کاربردهای نظامی استفاده کند.

اما گروه دیگری معتقدند که محدود کردن فروش تراشه به چین کمکی نمی‌کند، زیرا این کار موجب نوآوری داخلی در چین و افزایش رقابت می‌شود. به باور آن‌ها بهتر است چین همچنان به فناوری آمریکایی وابسته بماند.

به نظر می‌رسد استدلال گروه دوم، دست‌کم فعلا، برنده شده باشد.

احتمالا این نتیجه لابی‌گری فشرده جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، باشد. او چهارشنبه گذشته در کاخ سفید با ترامپ دیدار کرد و گمان می‌رود همان‌جا بر سر این توافق به تفاهم رسیده باشند.

همچنین تلاش‌های آقای هوانگ بود که به لغو ممنوعیت فروش تراشه اچ‌۲۰ به چین در ماه آوریل انجامید.

چه کسی از این توافق سود می‌برد؟

این توافق تا حدی یک پیروزی برای چین به شمار می‌رود، زیرا این کشور به این تراشه‌ها نیاز دارد.

تحلیلگران می‌گویند شرکت‌های بزرگ فناوری، از جمله بایت‌دنس، تنسنت و دیپ‌سیک، پیش از آنکه آمریکا در ماه آوریل دسترسی به این تراشه‌ها را قطع کند، مدل‌های اچ‌۲۰ را خریداری کرده بودند.

همچنین این توافق برای دولت آمریکا هم یک برد محسوب می‌شود. تحلیلگران شرکت «برنستین ریسرچ» به بی‌بی‌سی گفته‌اند که واشنگتن می‌تواند از محل فروش این تراشه‌ها به چین، تا ۲ میلیارد دلار درآمد کسب کند.

اگر این توافق به معامله با پکن بر سر عناصر کمیاب زمینی منجر شود که چین در حال حاضر بر تولید آن‌ها انحصار دارد، پیروزی دیگری هم ممکن است نصیب واشنگتن شود.

اما منتقدان این توافق می‌گویند از تصویری که این رویکرد از کاخ سفید ارائه می‌کند، نگران هستند.

خانم المز، کارشناس تجارت، می‌گوید: «این شرایط، فضای آمریکا را به طور قابل توجهی با آنچه پیش‌تر داشته‌ایم، متفاوت کرده است.»

او می‌افزاید: «فکر می‌کنم اگر بخواهیم با دیدی سخاوتمندانه نگاه کنیم، می‌توان آن را انعطاف‌پذیری کاخ سفید ترامپ در پاسخ به درخواست‌ها توصیف کرد.»