نگرانی متحدان آمریکا؛ «ترامپ برای بحران ایران راه‌حل سریع و آسانی ندارد»

در طول دو دوره ریاست‌جمهوری، دونالد ترامپ هرگز از انتقاد و حتی حمله لفظی به متحدان واشنگتن در ناتو ابایی نداشته است.

اما تازه‌ترین اظهار نظر او مبنی بر این‌که ناکامی در تامین امنیت تنگه هرمز برای «آینده ناتو بسیار بد خواهد بود»، نشان‌دهنده برداشتی از هدف و ماموریت این ائتلاف است که از هم‌اکنون موجب شگفتی بسیاری شده است.

ژنرال نیک کارتر، رئیس پیشین ستاد دفاع بریتانیا، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت: «ناتو به‌عنوان یک ائتلاف دفاعی شکل گرفت.»

او گفت: «این ائتلاف برای آن طراحی نشده بود که یکی از اعضا وارد جنگی اختیاری شود و سپس دیگران را وادار کند از او پیروی کنند» و افزود: «فکر نمی‌کنم چنین ناتویی همان ائتلافی باشد که هیچ‌کدام از ما می‌خواستیم عضو آن باشیم.»

این اظهارات از سوی رئیس جمهوری مطرح می‌شود که تنها دو ماه پیش ادعاهای تندی در مورد گرینلند، قلمرو حاکمیتی یکی از اعضای ناتو، مطرح می‌کرد، و این اظهارات جدیدش تا حدی رنگ‌وبوی تناقض دارد.

این مسئله شاید توضیح دهد که چرا برخی واکنش‌ها به اظهارات او نسبتا صریح و تند بوده است.

در آلمان، سخنگوی دولت اعلام کرد که جنگ با ایران «ارتباطی به ناتو ندارد» و در همین حال، بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع، این ایده را به تمسخر گرفت و گفت بعید می‌داند نیروی دریایی نه‌چندان بزرگ اروپا بتواند تغییری در اوضاع ایجاد کند.

او گفت: «ترامپ از چند ناوچه اروپایی چه انتظاری دارد که نیروی دریایی قدرتمند ایالات متحده از انجام آن ناتوان است؟» و افزود «این جنگ ما نیست و ما آغازگر آن نبوده‌ایم.»

اما هیچ‌یک از این مسائل نباید این واقعیت را پنهان کند که اکنون نیاز فوری و رو‌به‌افزایشی برای یافتن راه‌حلی برای بحران خلیج فارس وجود دارد. مسدود شدن عملی تنگه هرمز از سوی ایران، جز برای تعداد محدودی از کشتی‌هایی که نفت ایران را به متحدانی مانند هند و چین منتقل می‌کنند، دولت‌های غربی را به تکاپوی فوری برای یافتن راه‌حل واداشته است.

این بحران شاید با تصمیم دونالد ترامپ برای ورود به جنگ آغاز شده باشد، اما پیش از آن‌که پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی وخیم‌تر شود، باید هرچه سریع‌تر حل شود.

اما از هم‌اکنون روشن است که هیچ راه‌حل سریع و آسانی برای این بحران وجود ندارد.

کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، در نشست خبری گفت که گفت‌وگوها برای تدوین یک «طرح قابل اجرا» با ایالات متحده، اروپا و کشورهای خلیج فارس همچنان ادامه دارد، اما «هنوز به مرحله تصمیم‌گیری نرسیده‌ایم».

نخست‌وزیر بریتانیا به سامانه‌های خودکار شناسایی مین دریایی اشاره کرد و گفت این سامانه‌ها هم‌اکنون در منطقه مستقر هستند.

با بازگشت ناو مین‌روب «اچ‌ام‌اس میدلتون» به بندر پورتسموث برای انجام تعمیرات اساسی، برای نخستین بار در چند دهه اخیر هیچ کشتی مین‌روب بریتانیایی در منطقه حضور ندارد.

در عوض، انتظار می‌رود نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا از پهپادهای دریایی جدیدی استفاده کند که برای شناسایی و خنثی‌سازی مین‌ها طراحی شده‌اند، بدون آنکه جان خدمه را به خطر بیندازند.

اما یکی از چالش‌هایی که دونالد ترامپ با آن روبه‌رو است این است که مین‌روبی، که زمانی از وظایف اصلی تقریبا همه نیروهای دریایی به شمار می‌رفت، سال‌هاست دیگر در اولویت نخست قرار ندارد.

تام شارپ، فرمانده پیشین نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا، گفت تازه‌ترین فناوری‌های بریتانیایی هنوز در میدان نبرد آزمایش نشده‌اند.

او در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت: «احتمالا طی چند هفته آینده مشخص خواهد شد که این فناوری‌ها واقعا کارآمد هستند یا نه.»

ژنرال کارتر گفت آخرین بار که کشورهای غربی یک عملیات گسترده مین‌روبی دریایی انجام دادند سال ۱۹۹۱ بود که عراق برای جلوگیری از عملیات آبی‌ـخاکی در جریان جنگ اول خلیج فارس، آب‌های اطراف کویت را مین‌گذاری کرد.

او به بی‌بی‌سی گفت: «۵۱ روز طول کشید تا مین‌ها را پاکسازی کنیم.»

او افزود: «هیچ نیروی دریایی در این حوزه آن‌طور که باید سرمایه‌گذاری نکرده است، به‌ویژه آمریکایی‌ها.»

مین‌روب‌های تخصصی کلاس اونجر در نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا، که برای جلوگیری از فعال شدن مین‌های مغناطیسی دریایی با بدنه چوبی ساخته شده‌اند، در حال از رده خارج شدن هستند و قرار است کشتی‌های رزمی ساحلی کلاس ایندیپندنس جایگزین آن‌ها شوند. این شناورها به مجموعه‌ای از سامانه‌های بدون سرنشین نیز مجهزند.

اما مسئله تنها به مین‌روبی محدود نمی‌شود. سپاه پاسداران همچنین قادر است با استفاده از قایق‌های تندرو مسلح، پهپادهای دریایی «انتحاری» و موشک‌های مستقر در ساحل، رفت‌وآمد کشتی‌ها را مختل کند.

تصاویر تازه‌ای که خبرگزاری فارس ایران منتشر کرده است، ظاهرا نشان می‌دهد شمار زیادی قایق و پهپاد در تونل‌های زیرزمینی نگهداری می‌شوند، که نشان می‌دهد ایران مدت‌ها برای چنین لحظه‌ای آماده شده است.

دونالد ترامپ گفته است که باز نگه داشتن تنگه هرمز، اقدامی که دیشب آن را «کاری بسیار کوچک» توصیف کرد، ممکن است مستلزم حمله به سواحل ایران باشد.

او گفت به دنبال افرادی است «که بتوانند برخی عوامل بد را که در امتداد ساحل حضور دارند، حذف کنند».

ایالات متحده پیش‌تر قایق‌های مین‌گذار را هنگام پهلوگیری در بنادر ایران هدف قرار داده است، اما بعید به نظر می‌رسد بسیاری از متحدان واشنگتن مایل باشند چنین اقدامی را تکرار کنند، به‌ویژه اگر پای اعزام نیروهای زمینی به میان بیاید.

در فضایی که سرشار از خطرهای احتمالی است، تعجبی ندارد که کشورها برای ورود به این بحران تردید کنند و کاهش تنش را مطمئن‌ترین راه برای باز شدن تنگه هرمز بدانند، همان‌گونه که دولت بریتانیا نیز خواستار آن شده است.

اما با توجه به این‌که مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی از عملیاتی سخن می‌گویند که ممکن است چند هفته دیگر ادامه یابد، چنین گزینه‌ای در کوتاه‌مدت چندان محتمل به نظر نمی‌رسد.

در این میان، این پرسش مطرح است که آیا می‌توان متحدان را متقاعد کرد کشتی‌هایی برای اسکورت کشتی‌های تجاری در این آبراه حیاتی اعزام کنند؟

بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان گفت: این کشور «با نیروهای نظامی خود در تامین امنیت تنگه هرمز مشارکت نخواهد کرد.»

کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفته است بازنگری در ماموریت عملیات آسپیدس «سریع‌ترین» راهی است که اتحادیه اروپا می‌تواند از طریق آن امنیت در خلیج فارس را تقویت کند.

این عملیات در سال ۲۰۲۴ برای مقابله با تهدیدهایی آغاز شد که نیروهای حوثی مورد حمایت ایران در یمن علیه رفت‌وآمد کشتی‌ها ایجاد کرده بودند.

این ماموریت محدودی است که در حال حاضر تنها سه ناو جنگی در آن مشارکت دارند و به نظر نمی‌رسد میان اعضای اتحادیه اروپا تمایل زیادی برای گسترش آن وجود داشته باشد. وزیران امور خارجه اسپانیا و ایتالیا نیز هر دو نسبت به این موضوع تردیدهایی ابراز کرده‌اند.

یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان، گفت دولت او می‌خواهد پیش از بررسی ترتیبات امنیتی تازه، از اسرائیل و ایالات متحده بشنود «چه زمانی به این باور می‌رسند که به اهداف نظامی خود در ایران دست یافته‌اند».

در میان متحدان اصلی اروپایی، امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، شاید بیش از دیگران تمایل به ورود به این موضوع داشته باشد و یک هفته پیش گفته بود در تلاش است ائتلافی برای اسکورت کشتی‌ها و تضمین رفت‌وآمد آزاد کشتی‌ها تشکیل دهد.

اما او تاکید کرد این اقدام تنها زمانی ممکن است که «شدیدترین مرحله» درگیری پایان یافته باشد و چند روز بعد نیز کاترین ووترین، وزیر دفاع فرانسه، اعلام کرد برنامه فوری برای اعزام کشتی‌ها به تنگه هرمز وجود ندارد.

تام شارپ، فرمانده پیشین نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا، گفت یک عملیات احتمالی برای اسکورت کشتی‌ها بسیار پیچیده‌تر از عملیات آسپیدس خواهد بود، زیرا تهدیدها از سه جهت هستند: هوا، سطح دریا و زیر آب.

او گفت: «برخلاف حوثی‌ها که تهدید فقط از هوا بود، در مورد ایران هر سه نوع تهدید وجود دارد و باید تلاش کرد این تهدیدها پیش از شلیک از میان برداشته شوند. اما چنین کاری همیشه ممکن نیست.»

در حال حاضر، متحدان غافلگیرشده دونالد ترامپ به دیده تردید به «مداخله در ایران» نگاه می‌کنند؛ آن‌ها به‌خوبی می‌فهمند که نمی‌توانند دست روی دست بگذارند.

کی‌یر استارمر گفت راه‌حل باید «با مشارکت بیشترین تعداد ممکن از شرکا» دنبال شود، اما تاکید کرد نیروهای نظامی بریتانیا پیش از اعزام به ماموریتی بالقوه خطرناک به تضمین‌های مهمی نیاز دارند.

آقای استارمر گفت: «بر پایه چارچوبی قانونی و با طرحی که به‌دقت سنجیده و تدوین شده باشد.»

در حال حاضر چنین طرحی وجود ندارد.