آیا هشدار زلزله عظیم در ژاپن به معنی نزدیک بودن «زلزله بزرگ» است؟

در ظاهر به نظر می‌رسد زلزله‌ای که اخیرا جنوب ژاپن را لرزاند، مشکل بزرگی نبوده است.

این زلزله با بزرگی ۷.۱ آسیب زیادی به باور نیاورد. همچنین درجه اعلام خطر وقوع سونامی که بعد از این زلزله صادر شده بود، به سرعت کاهش یافت.

با این حال، این زلزله به سرعت با یک هشدار همراه شد؛ هشداری که هرگز پیش از این داده نشده بود.

این هشدار از سوی آژانس هواشناسی ژاپن صادر شد که اعلام کرد خطر «زلزله بزرگ» افزایش یافته است. علاوه بر این، نخست‌وزیر ژاپن سفر برنامه‌ریزی شده خود به اجلاسی در آسیای مرکزی را لغو کرد تا در کشور بماند.

در پی این وضعیت، ذهن بسیاری از مردم ژاپن درگیر احتمال وقوع «زلزله بزرگ» شده است؛ زلزله‌ای که هر صد سال یک‌بار ممکن است رخ بدهد و بسیاری از ژاپنی‌ها با هشدار درباره احتمال وقوعش، بزرگ شده‌اند.

در بدترین سناریوها پیش‌بینی شده که در صورت وقوع آن «زلزله بزرگ»، بیش از ۳۰۰ هزار نفر کشته خواهند شد و دیواری از آب به ارتفاع ۳۰ متر به سواحل شرقی ژاپن که طرف اقیانوس آرام است، برخورد خواهد کرد.

این سناریو ترسناک به نظر می‌رسد. با این حال، ماسایو اوشیو، که از خانه خود در یوکوهاما، در جنوب توکیو با بی‌بی‌سی صحبت کرد، می‌گوید که احساس اصلی‌اش، سردرگمی است تا وحشت.

او به بی‌بی‌سی گفت: «من از این هشدار گیج شده‌ام و نمی‌دانم چگونه باید آن را تفسیر کنم. می‌دانیم که نمی‌توانیم زلزله‌ها را پیش‌بینی کنیم و به مدت طولانی به ما گفته شده که روزی زلزله بزرگ خواهد آمد. به همین دلیل مدام از خودم می‌پرسم: آیا واقعا چنین زلزله‌ای رخ خواهد داد؟ به نظرم غیرواقعی می‌آید».

اما «زلزله بزرگ» چیست؟ آیا می‌توان آن را پیش‌بینی کرد؟ و آیا احتمال دارد که در ژاپن به زودی به وقوع بپیوندد؟

مقامات ژاپنی از چه چیزی نگرانند؟

ژاپن کشوری است که به زلزله عادت دارد. این کشور در منطقه موسوم به «حلقه آتش» قرار دارد و به همین دلیل، هر سال حدود هزار و ۵۰۰ زلزله را تجربه می‌کند.

اکثر قریب به اتفاق این زلزله‌ها آسیب زیادی به بار نمی‌آورند، اما برخی از آنها مانند زلزله‌ای که در سال ۲۰۱۱ به بزرگی ۹ درجه رخ داد، خسارات زیادی بر جای می‌گذارند. بعد از زلزله سال ۲۰۱۱، یک سونامی بسیار بزرگ راه‌ افتاد که جان بیش از ۱۸ هزار نفر را گرفت.

اما زلزله‌ای که مقامات از وقوع آن وحشت دارند، زلزله‌ای است که ممکن است در جنوب این کشور رخ بدهد. تراکم جمعیت در این منطقه بسیار بالاست و در بدترین حالت، تلفات چنین زلزله‌ای می‌تواند از سال ۲۰۱۱ هم بیشتر باشد.

زلزله‌ها در ناوه نانکای - منطقه‌ای پر از فعالیت‌های زلزله‌ای که در امتداد سواحل اقیانوس آرام ژاپن قرار دارد - مسئول مرگ‌های زیادی بوده است.

در سال ۱۷۰۷، یک شکستگی که در سراسر طول ۶۰۰ کیلومتری این ناوه رخ داد، باعث شد دومین زلزله بزرگ ثبت‌شده در تاریخ ژاپن رخ بدهد. بعد از این زلزله نیز خیلی سریع آتش‌فشان کوه فیجی، فوران کرد.

این نوع زلزله‌ها، «کلان‌راندگی» نامیده می‌شوند و معمولاً هر صد سال یا بیشتر اتفاق می‌افتند. چنین زلزله‌هایی اغلب به صورت جفت‌های دوتایی رخ می‌دهند. به عنوان مثال آخرین آنها در سال‌های ۱۹۴۴ و ۱۹۴۶ رخ دادند.

کارشناسان می‌گویند احتمال وقوع زلزله‌ای به بزرگی هشت یا ۹ درجه در ناوه «نانکای» در ۳۰ سال آینده، بین ۷۰ تا ۸۰ درصد است. آن‌ها پیش‌بینی می‌کنند که در بدترین حالت، وقتی این زلزله رخ بدهد، خساراتی بالغ بر تریلیون‌ها دلار به بار خواهد آورد و ممکن است صدها هزار نفر را به کشتن بدهد.

و به گفته دو زمین‌شناس به نام‌های کایل بردلی و جودیت آ. هابرد، این رویداد که به مدت طولانی انتظار آن می‌رود، «تعریف اصلی زلزله بزرگ» است.

این دو نفر در خبرنامه‌ای که به نام «فهم زلزله» منتشر می‌کنند، نوشتند: «تاریخ زلزله‌های بزرگ در نانکای به طرز قانع‌کننده‌ای ترسناک است».

آیا واقعاً می‌توان زلزله را پیش‌بینی کرد؟

نه. به گفته رابرت گِلر، استاد بازنشسته زلزله‌شناسی در دانشگاه توکیو، پیش‌بینی زلزله ممکن نیست.

او به بی‌بی‌سی گفت: «صدور هشدار دیروز تقریباً هیچ ارتباطی به علم ندارد».

او استدلال می‌کند که اگرچه زلزله‌ها به عنوان یک «پدیده خوشه‌ای» شناخته می‌شوند، «امکان پیش‌بینی اینکه آیا زلزله‌ای پیش‌لرزه یا پس‌لرزه است، وجود ندارد».

به گفته بردلی و هابرد، تنها حدود پنج درصد از زلزله‌ها «پیش‌لرزه» هستند.

با این حال، این دو نوشته‌اند که پیش از زلزله سال ۲۰۱۱، پیش‌لرزه‌ای به بزرگی ۷.۲ درجه رخ داد که که اساسا نادیده گرفته شد.

سیستم هشدار در ژاپن، پس از زلزله ۲۰۱۱ طراحی شد تا از وقوع فاجعه‌ای به بزرگی آن سال، جلوگیری کند. و روز پنج‌شنبه نخستین بار بود که آژانس هواشناسی ژاپن (JMA) از این سیستم هشدار استفاده کرد.

اما در هشداری که آژانس هواشناسی ژاپن بعد از زلزله پنج‌شنبه منتشر کرد، تنها از شهروندان خواسته‌ شد تا برای وقوع زلزله آماده باشند و دستور خروج از ساختمان‌ها و منازل در آن دیده نمی‌شد. در واقع، مقامات تلاش کردند تا هرگونه خطر بزرگ قریب‌الوقوع را کم جلوه دهند.

در اطلاعیه آژانس هواشناسی ژاپن آمده است: «احتمال این‌که زلزله بزرگ جدیدی به وقوع بپیوندد، بالاتر از حالت عادی است، اما این نشانه‌ای از وقوع قطعی یک زلزله بزرگ نیست».

با این حال، فومیو کیشیدا، نخست‌وزیر ژاپن اعلام کرد که برنامه‌های سفرش به خارج از ژاپن را لغو کرده تا «اطمینان حاصل شود که آمادگی‌ها و ارتباطات ما به درستی انجام می‌شود».

او افزود، با توجه به اینکه این نخستین بار است که چنین هشداری صادر شده، نگران است که مردم «احساس اضطراب» کنند.

اما به نظر می‌رسد که ماسایو اوشیو چندان مضطرب نیست.

او گفت: «احساس می‌کنم دولت موضوع را بیش از حد بزرگ کرده است».

پروفسور گِلر نیز رویکردی به شدت انتقادی نسبت به عملکرد آژانس هواشناسی ژاپن دارد و می‌گوید هشداری که صادر شد، حاوی «اطلاعاتی مفید» نبود.

پس چرا هشدار صادر شد؟

این سیستم به طور کلی امکان ارسال هشدار یا اخطار در سطح پایین‌تر را فراهم می‌‌کند. آن چه در روز پنج‌شنبه منتشر شد در واقع یک اعلام خطر سطح پایین بود و به مردم توصیه شد که برای تخلیه منازل و دیگر ساختمان‌ها آماده باشند.

به نظر می‌رسد که این هشدار به طور غیررسمی مؤثر واقع شده است. حتی در کشوری که شهروندان به دریافت هشدارها بر روی تلفن‌هایشان عادت کرده‌اند، «اثر ناوه نانکای» و تهدید «زلزله بزرگ» باعث شد که مردم توجه بیشتری به آن نشان دهند.

ماسایو اوشیو گفت: «یکی از کارهایی که انجام دادم این بود که نگاه کردم ببینم در خانه چی داریم و مطمئن شدم که ما آماده‌ایم. زیرا مدتی بود که این کار را نکرده‌ بودم».

این وضعیتی بود که در سراسر سواحل اقیانوس آرام در ژاپن دیده می‌شد.

مقامات در شهر نیشینان، در استان میازاکی، که در نزدیکی کانون زلزله ۷.۱ روز پنج‌شنبه قرار دارد، وضعیت پناهگاه‌های زلزله را که همین حالا هم درهایشان باز شده، بررسی کردند.

به گزارش خبرگزاری کیودو، در استان کوچی در غرب ژاپن، ۱۰ شهرداری درهای حداقل ۷۵ پناهگاه را تا صبح جمعه باز کردند.

شرکت جرا، اپراتور یک نیروگاه حرارتی که سرمایه‌گذاری مشترکی بین شرکت برق توکیو و شرکت برق چوبو است، اعلام کرد که در حالت آماده‌باش اضطراری است و مسیرهای ارتباطی با حامل‌های سوخت و پروتکل‌های تخلیه برای اسکله‌ها را بار دیگر تایید کرده است.

در شهر کوروشیو که آن هم در استان کوچی قرار دارد، از ساکنان مسن و دیگران خواسته شده تا به طور داوطلبانه به مکان‌های ایمن‌تر نقل مکان کنند.

مقام‌های استان واکایاما در غرب ژاپن نیز، مسیرهای تخلیه را با همکاری شهرداری‌های محلی تأیید کردند.

پروفسور گِلر - با تمام شک و تردیدش - می‌گوید این یک فرصت خوب است تا «اطمینان حاصل کنید که تمامی احتیاط‌های معمول را انجام می‌دهید».

او توصیه می‌کند: «یک هفته آب در دسترس داشته باشید، به همراه مقداری غذای کنسروی و شاید چند باتری برای چراغ قوه‌تان».