چرا مردم گرجستان با وجود رویای عضویت در اتحادیه اروپا به رویای گرجی، حزب طرفدار روسیه رای دادند؟

انتخابات گرجستان این کشور را به دو دسته تقسیم کرده است. نتایج اولیه رسمی کمیسیون مرکزی انتخابات نشان می‌دهد که حزب حاکم رؤیای گرجستان اکثریت کامل را به دست آورده است، اما احزاب مخالف مدعی‌اند که انتخابات به سرقت رفته و از هواداران خود خواستند در اعتراضاتی که از دوشنبه شب آغاز شد، شرکت کنند.

در همین حال کمیسیون انتخابات در گرجستان گفته است پس از انتخابات مورد مناقشه روز شنبه، شماری از آرا را بازشماری خواهد کرد. این نهاد اعلام کرد که مراکز رای دهی برای شمارش آرا به صورت تصادفی در هر ناحیه انتخاب خواهند شد. این پس از آن صورت می گیرد که هزاران معترض مخالف در مقابل پارلمان تظاهرات کردند. حزب حاکم، رویای گرجستان، از سوی اپوزیسیون طرفدار غرب به تقلب متهم شده است. گفته می‌شود که رویای گرجستان تقریباً پنجاه و چهار درصد آرا را به دست آورده است. ایالات متحده و اتحادیه اروپا هر دو آنچه را که بی نظمی در انتخابات خوانده‌اند محکوم کرده‌اند.

چرا بیش از بیست سال پس از انقلابی که گرجستان را به سمت دموکراسی و اصلاحات طرفدار اروپا سوق داد، این کشور دوباره در بن‌بست سیاسی قرار گرفته است؟

در کنفرانس خبری نیمه‌شب یکشنبه، سالومه زورابیشویلی، رئیس‌جمهور گرجستان پیامی روشن برای رأی‌دهندگان داشت.

او گفت: «من این انتخابات را به رسمیت نمی‌شناسم. به رسمیت شناختن این انتخابات به معنای پذیرش ورود روسیه به اینجا و تسلیم گرجستان به روسیه است.»

ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر گرجستان از حزب رؤیای گرجی که به عنوان طرفدار روسیه تلقی می‌شود، این اتهامات را رد کرده است.

خانم زورابیشویلی پس از مشورت با چهار حزب مخالف که از مرز ۵ درصد عبور کرده و کرسی‌هایی به دست آورده بودند، اعلام کرد که نتایج «کاملاً جعلی» است و مردم گرجستان قربانی «عملیات ویژه روسیه» شده‌اند.

این پیام صریحی از سوی زنی است که تا حدی با حمایت حزب رؤیای گرجی انتخاب شده بود، اما مدت‌هاست که هشدار می‌دهد این حزب کشور را به سمت انزوا می‌برد.

زورابیشویلی اکنون خود را «تنها نهاد مستقل باقی‌مانده در کشور» می‌نامد.

با وجود تظاهرات و اعلام نمایندگان مخالف مبنی بر عدم پذیرش کرسی‌های خود، اکنون سؤال این است که آینده گرجستان چه خواهد شد و چگونه کشوری که دو دهه گذشته را صرف اجرای اصلاحات دموکراتیک کرده، به این بن‌بست سیاسی رسیده است؟

سیستم جدید، ترفندهای قدیمی؟

یکی از ویژگی‌های بارز این انتخابات، اجرای یک سیستم انتخاباتی جدید بود که به نوعی به نفع حزب رؤیای گرجی که در ۱۲ سال گذشته در قدرت بوده است، عمل کرد. برای اولین بار، تمام ۱۵۰ کرسی در پارلمان از طریق نمایندگی نسبی و نه سیستم ترکیبی قبلی تخصیص داده شد. قوانین جدید همچنین تشکیل بلوک‌های سیاسی را ممنوع کرده بود.

این امر احزاب مخالف را مجبور کرد که با هم متحد شوند و به عنوان یک جبهه واحد شرکت کنند، اما اختلافات داخلی در مورد مسائل سیاسی، این کار را دشوارتر کرد. در نتیجه، انتخابات شاهد سه ائتلاف مخالف و یک حزب دیگر بود که همگی از ادغام سریع با اروپا و غرب حمایت می‌کردند.

احزاب مخالف امیدوار بودند که بین خود بتوانند بیش از حزب حاکم رأی جمع کنند و سپس اکثریت ائتلافی در پارلمان تشکیل دهند. اما واقعیت این بود که حزب رؤیای گرجی توانست احزاب مخالف را به طور جداگانه هدف قرار دهد و از نبود وحدت میان آنها بهره‌برداری کند.

گیورگی بدریدزه، دیپلمات سابق که اکنون تحلیلگر بنیاد گرجی مطالعات استراتژیک و بین‌المللی است، می‌گوید: «این همچنین موجب شد که رأی‌دهندگان گزینه‌ای واضح و یکپارچه برای رأی دادن نداشته باشند.»

او به بی‌بی‌سی گفت: «وقتی مخالفان از اتحاد تحت یک پرچم واحد خودداری کردند، در واقع از تبدیل این انتخابات به یک همه‌پرسی برای آینده اروپایی کشور سر باز زدند.»

آقای بدریدزه می‌گوید: «در این اقدام، آنها بخشی از آراء به ویژه از بخش‌هایی از جامعه گرجستان که نمی‌خواستند به یک حزب خاص وابسته باشند، را از دست دادند.»

این تحلیلگر می‌گوید: «جوانان گرجستان می‌توانستند امید اصلی و نجات‌بخش مخالفان در این انتخابات باشند. اکثریت قاطع آنها از اروپایی شدن گرجستان حمایت می‌کنند، اما لزوماً با هیچ حزب خاصی همذات‌پنداری نمی‌کنند و مشکل در اینجا بود.»

پیروزی قاطع یا دستکاری زیرکانه در آراء؟

طبق داده‌های اولیه کمیسیون مرکزی انتخابات، حزب رؤیای گرجی حدود ۵۴ درصد از آراء را به دست آورده است.

مخالفان ادعا می‌کنند که این ارقام نتیجه دستکاری است و ناظران مستقل انتخابات نگرانی‌هایی درباره نحوه برگزاری انتخابات ابراز کرده‌اند.

بنیاد «صدای من»، که شامل ۳۰ سازمان غیردولتی است، بیش از ۲۰۰ تخلف را ثبت کرده است. از جمله پر کردن صندوق‌های رأی، حمله و تعرض به ناظران و اخراج خبرنگاران معتبری که برای پوشش انتخابات مجوز داشتند.

ناظران سازمان امنیت و همکاری اروپا گفتند انتخابات به دلیل «عدم توازن، فشار و تنش» تحت تأثیر قرار گرفته است.

ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر گرجستان اتهامات تقلب در آراء را رد کرده است.

او به بی‌بی‌سی گفت: «بی‌نظمی‌ها در همه جا، در هر کشوری اتفاق می‌افتد.»

بحث زیادی در مورد سیستم جدید شمارش الکترونیکی آراء که اکنون در اکثر حوزه‌های انتخاباتی استفاده می‌شود، مطرح شده است. از یک سو، خودکارسازی پردازش برگه‌های رأی فرصت‌های دستکاری نتایج را کاهش می‌دهد، اما از سوی دیگر، منتقدان می‌گویند که این امر همچنین منجر به استفاده بیشتر از روش‌های ظریف‌تر برای تأثیرگذاری بر نتایج انتخابات شده است.

گیورگی اونیانی، معاون مدیر شفافیت بین‌الملل گرجستان می‌گوید: «ما هنوز یک کشور بسیار فقیر هستیم، بسیاری از مردم از نظر مالی آسیب‌پذیر هستند.»

آقای اونیانی می‌گوید: «برای مثال، به شخصی که گواهینامه رانندگی‌اش به دلیل رانندگی در حالت مستی لغو شده، پیشنهاد می‌شود که در صورت رای دادن به نامزد موردنظر، گواهینامه‌اش را پس می‌گیرد.»

یکی دیگر از روش‌هایی که شفافیت بین‌الملل شناسایی کرده است، به اصطلاح «اجاره مدرک» است.

گیورگی اونیانی به بی‌بی‌سی می‌گوید: «در آستانه انتخابات، از مردم خواسته می‌شود که کارت‌های شناسایی خود را برای یک روز در ازای پول تحویل دهند. در برخی موارد، این کارت‌های شناسایی توسط دیگران برای رای دادن استفاده می‌شوند؛ در موارد دیگر، به سادگی اطمینان حاصل می‌شود که شخص برای رای دادن حضور پیدا نکند.»

ناتیا مزوریشویلی، نماینده حزب برای گرجستان نیز به بی‌بی‌سی گفت که آنها شواهدی از یک نسخه دیگر از «اجاره مدرک» دارند که در آن کارت‌های شناسایی هواداران مخالفان توقیف می‌شود تا دیگران بتوانند با آنها رای دهند.

چرا حزب رؤیای گرجی این‌قدر محبوب است؟

با پایان رأی‌گیری، شبکه‌های تلویزیونی اصلی گرجستان بلافاصله نظرسنجی‌های خروجی خود را منتشر کردند و نتایج تفاوت‌های قابل‌توجهی داشت.

شبکه «ایمدی»، شبکه تلویزیونی طرفدار دولت، گفت حزب حاکم رؤیای گرجی ۵۶.۱ درصد آراء را کسب کرده که نزدیک به ارقام اعلام شده توسط کمیسیون مرکزی انتخابات بود. دو شبکه مخالف، «متواری آرخی» و «فرمول»، گفتند رؤیای گرجی ۴۰ تا ۴۲ درصد از آراء را کسب کرده که موجب شد احزاب مخالف ادعا کنند که آنها به صورت جمعی در انتخابات پیروز شده‌اند.

اما حتی ۴۰٪ هم درصد قابل توجهی از آرا برای حزب رؤیای گرجی است.

پس چگونه می‌شود که حزبی که غالباً به خدمت به منافع روسیه متهم می‌شود، در کشوری که نزدیک به ۸۰ درصد جمعیتش طرفدار عضویت در اتحادیه اروپا هستند، چنین حمایت گسترده‌ای دارد؟

حزب رؤیای گرجی با قرار گرفتن در موقعیت دفاع از ارزش‌های محافظه‌کارانه توانسته با رأی‌دهندگان ارتباط برقرار کند.

«نظرسنجی ارزش‌های جهانی»، گرجستان را از بین ۸۸ کشور، در رتبه ۸۲ از نظر تحمل و پذیرش قرار داده است. بیش از ۹۰ درصد از پاسخ‌دهندگان اعلام کردند که همجنس‌گرایی را نمی‌پذیرند.

حزب رؤیای گرجی از این مسئله به نفع خود استفاده کرده و در کارزار انتخاباتی خود وعده داده که گرجی‌ها را از «تبلیغات و ترویج ال‌جی‌بی‌تی» محافظت کند.

پیام دیگری که برای رأی‌دهندگان جذاب بود این بود که این انتخابات به انتخاب بین صلح و جنگ تبدیل شده است.

بیدزینا ایوانیشویلی، رهبر رؤیای گرجی، میلیاردری که ثروت خود را در دهه ۱۹۹۰ در روسیه به دست آورده، مدتهاست که مدعی است گرجستان از جانب آنچه او «حزب جهانی جنگ» می‌نامد، در خطر است. سخنان او پر از هشدارهایی درباره توطئه‌های «دشمنان داخلی و خارجی» است که آماده‌اند تا خشونت و ویرانی به گرجستان بیاورند.

در طول انتخابات، بسیاری از پوسترهای انتخاباتی رؤیای گرجی صحنه‌های شهرهای بمباران شده اوکراین را با مناظر آرام در گرجستان مقایسه کردند.

گیا نودیا، تحلیلگر کهنه‌کار سیاسی می‌گوید: «این پیام اصلی و برگ برنده رؤیای گرجی بود.»

او اضافه می‌کند: «اینکه اگر ما نباشیم، جنگ خواهد بود، این پیام برای بسیاری از مردم قابل درک و تأثیرگذار بود. حتی اگر از دیدگاه منطقی کاملا قانع‌کننده نباشد، اما در سطح غریزی کار می‌کرد. همه از جنگ می‌ترسند.»

گیورگی بدریدزه، دیپلمات سابق نیز موافق است و می‌گوید: «وقتی مدام به مردم گفته می‌شود که خطر جنگ با یک کشور همسایه بسیار بالاست، بسیاری از مردم به سادگی آن را باور می‌کنند و می‌ترسند، که قابل درک است.»

آقای بدریدزه می‌گوید: «سیاستمداران رؤیای گرجی دقت می‌کنند که جزئیاتی از تهدیدات احتمالی که کشور با آن مواجه است، ارائه ندهند.»

آنها تهدیدها را به‌طور بسیار کلی توصیف می‌کنند که از یک سو، در جهت بهره‌گیری از ترس‌های عمیق و قدیمی کار می‌کند و از سوی دیگر، مقابله با این ادعاها را برای مخالفان سخت‌تر می‌کند.

نکته مهم دیگر این است که با وجود لفاظی‌های جنگ و هشدارهای مربوط به «تبلیغات ال‌جی‌بی‌تی» رؤیای گرجی همچنان خود را به عنوان حزبی معرفی می‌کند که کشور را به سمت اتحادیه اروپا خواهد برد. در حالی که هم‌زمان تعادل در روابط با مسکو را حفظ می‌کند.

ماکا بوچوریشویلی، نماینده رویای گرجی به بی‌بی‌سی گفت: « تا سال ۲۰۳۰، گرجستان کشوری خواهد بود که به خوبی برای پیوستن به اتحادیه اروپا آماده است. این در دستان ماست که این کشور را بهتر کنیم، اقتصاد را بهبود بخشیم و استانداردهای اجتماعی شهروندانمان را به سطح اروپا برسانیم. این همان چیزی است که ما می‌توانیم انجام دهیم و برای سال‌ها انجام داده‌ایم.»

تینا بوکوچوا، رئیس حزب جنبش اتحاد ملی نیز اعلام کرد که حزب او نتیجه انتخابات را به رسمیت نمی‌شناسد.

شخصیت‌های مخالف و برخی تحلیل‌گران به این وعده‌ها تردید دارند. آنها به این نکته اشاره می‌کنند که حزب حاکم با تصویب قانون «شفافیت نفوذ خارجی» (همچنین به عنوان قانون عوامل خارجی شناخته می‌شود) علیرغم اعتراضات گسترده، بزرگ‌ترین بحران در روابط گرجستان با غرب در ۲۰ سال گذشته را به وجود آورده است.

در نتیجه این قانون جدید، روند عضویت گرجستان در اتحادیه اروپا به حالت تعلیق درآمده و ایالات متحده - شریک استراتژیک تفلیس - در حال بازنگری روابط دوجانبه خود با گرجستان است.

علاوه بر این، ده‌ها نماینده و مقام رؤیای گرجی به دلیل «تضعیف دموکراسی گرجستان» برای گرفتن ویزای آمریکا با محدودیت مواجه شده‌اند.

چندین شهروند گرجستان، از جمله دو مقام عالی‌رتبه وزارت کشور، نیز در فهرست تحریم‌ها قرار گرفته‌اند.

چه اتفاقی می‌افتد؟

گیا نودیا، تحلیلگر مسایل سیاسی می‌گوید: «فکر می‌کنم که مخالفان از نتیجه نظرسنجی‌ها بر سر صندوق‌های رای سرمست شده بودند، اما پس از اعلام نتایج رسمی، به حالت افسردگی فرو رفتند و دچار عدم اطمینان شدند.»

بلافاصله پس از نتایج اولیه رسمی، آنها مکثی کردند تا در مورد زمان و استراتژی اعتراضات بحث کنند. این تأخیر ممکن است به نفع رؤیای گرجی تمام شود.

گیورگی بدریدزه نیز موافق است و می‌گوید: «در سال ۲۰۰۳، زمانی که دولت وقت سعی داشت انتخابات را بدزدد، رهبرانی بسیار مورد احترام و پرانرژی اعتراضات را رهبری کردند. این بار، مخالفان از یک رهبر برجسته و واحد برخوردار نیستند. نمی‌دانم جامعه ما چقدر می‌تواند خود را سازمان‌دهی کند یا مخالفان امروز چقدر می‌توانند این اعتراضات را رهبری کنند.»

همچنین تردیدهایی در مورد اثربخشی اعتراضات وجود دارد.

آقای نودیا می‌گوید: «اعتراضات برگزار خواهد شد اما انتظار ندارم که آنها به اندازه‌ای بزرگ باشند که به نتایج سیاسی قابل‌توجهی منجر شوند.»