رهبران گروه‌های تبهکار هائیتی چه کسانی هستند؟

یک مامور سابق پلیس در حالیکه همیشه اسلحه‌ای در دست دارد و دوست دارد نشست‌های خبری برگزار کند، و یک تبهکار جوان که به اندازه بازی در فیلم‌های رپ به قاچاق اسلحه و مواد مخدر علاقمند است، تنها دو نمونه از رهبران گروه‌هایی هستند که مسئول افزایش خشونت در هائیتی هستند. خشونت‌هایی که پورتو پرنس، پایتخت این کشور را فراگرفت و به استعفای آریل هنری، نخست وزیر منجر شد.

به این مجموعه یک شورشی سابق را که تازه از زندانی در ایالات متحده آزاد شده و قصد دارد رئیس جمهور شود اضافه کنید و ترکیبی انفجار‌آمیز خواهید داشت.

در شرایطی که کشور در بلاتکلیفی در انتظار تشکیل یک دولت انتقالی است، نگاهی می‌اندازیم به بعضی از کسانی که در هائیتی برای کسب قدرت تلاش می‌کنند.

جیمی «باربیکیو» شریزیه، رهبر گروه تبهکار

این مامور سابق پلیس که ۴۷ سال دارد ممکن است قدرتمندترین رهبر سازمان‌های تبهکار در هائیتی نباشد، اما جیمی شریزیه به عنوان برجسته‌ترین چهره ناآرامی‌های اخیر این کشور ظاهر شده است.

مردی که اکثر مردم او را با نام باربیکیو می‌شناسند و دوست دارد با جلیقه ضد گلوله بر تن با خبرنگاران نشست خبری برگزار کند، رهبری ائتلافی از گروه‌های تبهکار به نام «گروه ۹ خانواده و متحدان» را در دست دارد.

باربیکیو یکی از سرسخت‌ترین دشمنان آریل هنری بوده است و از همان زمان که او به عنوان نخست وزیر سوگند یاد کرد، خواستار استعفای او شد.

رهبر گروه ۹ دوست دارد خود را «مبارزی در راه حمایت از مردم عادی» و دشمن «الیگارشی حاکم» قلمداد کند.

اما او نه تنها متهم است که رهبر عملیات قتل عام در سال ۲۰۱۸ و کشتن تعداد زیادی از مردم بود، بلکه در محاصره پایانه سوخت واروکس و جلوگیری از حرکت خودروهای سوخت‌رسان در سال ۲۰۲۱ نیز نقش داشته است.

حملات این گروه به کامیون‌های تحویل آب و غذا هم باعث کمبود شدید مواد غذایی در میان فقیرترین شهروندان هائیتی شد.

کمبود ناشی از محاصره پایانه سوخت به این معنی بود که بیمارستان‌ها هم برای ادامه کار ژنراتورها و مراقبت از بیماران به مشکل برخوردند.

مایکل دیبرت، کارشناس امور هائیتی، توضیح می‌دهد که «باربیکیو خواسته‌های مبهمی در چارچوب یک نظام عادلانه‌تر و برابرتر مطرح کرده است، اما البته طنز ماجرا در این است که گروه‌های مسلح در پایتخت و اطراف آن زندگی مردم عادی را به جهنم تبدیل کرده‌اند.»

باربیکیو ادعا می کند که باندهای معروف پورتو پرنس را در ائتلافی به نام «همزیستی کنید» Viv Ansanm متحد کرده است.

تأیید این ادعا دشوار است. اما در حالیکه تاکنون هیچ رهبر باند رقیب این ادعا را رد نکرده است مایکل دیبرت معتقد است که اگر اتحادی هم شکل گرفته باشد، احتمالا عمر آن کوتاه خواهد بود.

این روزنامه‌نگار، نویسنده و پژوهشگر مؤسسه دانشگاهی لیسبون در توضیح می‌گوید: «این گروه‌ها همیشه بی‌رحمانه با یکدیگر خصومت می‌ورزند.»

آقای دیبرت می‌گوید که به نظر می‌رسد گروه‌های تبهکار به منظور تلاش برای ویران کردن پایه‌های قدرت دولت، نوعی برنامه عملیاتی مشترک را دنبال می‌کنند و می‌افزاید: «اما دقیقا مشخص نیست که هدف آنها چیست.»

باربیکیو هفته گذشته با لحنی ترسناک هشدار داد که در صورت بازگشت آقای هنری به هائیتی، ممکن است «جنگ داخلی» رخ دهد.

رهبر گروه ۹ پس از اینکه هنری گفت به محض ایجاد شورای انتقالی، از قدرت کناره‌گیری می‌کند، تا کنون واکنشی از خود نشان نداده است.

اما بر اساس هشدارهای قبلی او در این مورد که مردم هائیتی باید بدون هیچگونه مداخله خارجی در مورد امور کشورشان تصمیم‌گیری کنند، اجرای برنامه استقرار یک نیروی چند ملیتی حافظ امنیت در هائیتی به نفع او نخواهد بود.

رومن لو کور، کارشناس سازمان غیردولتی «موسسه ابتکار جهانی علیه جرایم سازمان یافته فراملی» می‌گوید که باربیکیو از طریق کنترل بندر و پایانه سوخت پایتخت، قدرت زیادی به هم زده است.

آقای لو کور استدلال می‌کند که اگر نیروهای پلیس بین‌المللی برای بازپس گیری این تاسیسات کلیدی به هائیتی اعزام شوند، چنین اقدامی می‌تواند به منزله کاهش نفوذ او باشد.

هم آقای لو کور و هم آقای دیبرت هشدار می‌دهند که باربیکیو به هیچ وجه قدرتمندترین رهبر تبهکاران در هائیتی نیست، بلکه بیشتر از سایرین در برابر چشم رسانه‌هاست.

آقای دیبرت خاطرنشان می‌کند: «بسیاری از قدرتمندترین رهبران تبهکاران هائیتی افرادی هستند که با روزنامه‌نگاران مصاحبه نمی‌کنند.»

جانسون آندره، مشهور به ایزو، رهبر گروه تبهکار

یکی از رهبران گروه‌های تبهکار که تصور می‌شود قدرت بیشتری از باربیکیو دارد، یک جوان ۲۶ ساله است که به نام ایزو شهرت دارد.

رومن لو کور می‌گوید که تفاوت ایزو با باربیکیو، که مامور سابق پلیس بوده، در این است که ایزو با طی کردن سلسله مراتب سازمان خود به رهبری گروه ویلاژ دو دی - سگون ۵ رسیده است.

این دو رهبر تبهکاران عاشق این هستند که کانون توجه باشند اما ایزو تمایل دارد در شبکه‌های اجتماعی به جای بیان دیدگاه‌های سیاسی خود، به انتشار نماهنگ‌های ویدیویی یپردازد.

این گانگستر جوان تعدادی ویدیو موسیقی رپ منتشر کرده و حتی به دلیل داشتن ۱۰۰ هزار فالوئر، از یوتیوب جایزه گرفته است.

اما بر اساس گزارش سازمان ملل، در پشت این چهره هنری، یک جنایتکار بی‌رحم وجود دارد که گروه تحت رهبری او در تجاوز جنسی، آدم‌ربایی، قاچاق مواد مخدر و اسلحه دست دارد.

او همچنین به ممانعت از ارسال کمک‌های بشردوستانه برای مردم هائیتی متهم است.

رومن لو کور، که سال‌ها در مورد گروه‌های تبهکار در هائیتی مطالعه کرده است، می‌گوید آنچه که موقعیت ایزو را محکم می‌کند، این واقعیت است که توانسته کنترل مسیرهای آبی در خلیج پورتو پرنس را به دست آورد.

این کنترل به او امکان می‌دهد تا قلمرو تحت تسلط گروه‌های دیگر را دور بزند و به سرعت به نقل و انتقال اسلحه بپردازد.

به گفته سازمان ملل، ایزو همچنین از «محیط امنیتی شکننده» هائیتی برای کسب درآمد از طریق قاچاق مواد مخدر سوء استفاده کرده است و محموله‌های مواد مخدر به طور مستقیم از آمریکای جنوبی به منطقه تحت تسلط گروه ویلاژ دو دی می‌رسد.

«ابتکار جهانی علیه جرایم سازمان‌یافته فراملی» در گزارش خود درباره بحران ناشی از فعالیت گروه‌های تبهکار در هائیتی، تلاش‌ ایزو برای گسترش قلمرو فعالیت خود به فراتر از پایتخت را دنبال می‌کند.

حمله گروه او به منطقه میرباله در ۳۵ کیلومتری شمال پایتخت، به درگیری‌های مرگباری بین اعضای گروه سگون ۵ و گروه «شهروندان مسلح برای حفظ امینت» منجر شد که در جریان آن ۳۰ نفر کشته شدند.

بر اساس این گزارش، حداقل ۸۰۰ خانواده هم به خاطر خشونت‌های ناشی از این درگیری خانه‌های خود را ترک کردند.

آقای لو کور خاطرنشان می‌کند که شبکه قاچاق مواد مخدر و قاچاق اسلحه ایزو بسیار پیچیده است زیرا تنوع بسیاری دارد و او حتی از فروش اسلحه به رقبای خود نیز خودداری نمی‌کند.

گی فیلیپ، پلیس شورشی سابق

گی فیلیپ هم یک مامور سابق و شورشی پلیس است.

این مرد ۵۶ ساله در سال ۲۰۰۴ به کودتا علیه برتران آریستید، رئیس جمهوری سابق کمک کرد.

او در سال ۲۰۱۶ نامزد انتخابات مجلس سنای هائیتی شد و به پیروزی رسید.

اما چند روز قبل از ادای سوگند - که به او مصونیت از تعقیب قضایی می‌داد - به اتهام قاچاق مواد مخدر دستگیر و به ایالات متحده مسترد شد.

او اعتراف کرد که در زمان خدمت به عنوان افسر ارشد پلیس، برای محافظت از محموله‌های مواد مخدر ارسالی به ایالات متحده رشوه گرفته بود.

فیلیپ در ماه نوامبر پس از گذراندن دوران محکومیت خود به هائیتی بازگردانده شد. مایکل دیبرت این اقدام را «ریختن بنزین روی آتشی که هم اکنون شعله‌ور است» توصیف می‌کند.

طولی نکشید که فیلیپ پیام‌های ویدیویی خود را در رسانه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشت که در آنها خواستار «شورش» علیه آقای هنری می‌شد.

گی فیلیپ آشکارا تمایل خود را برای رسیدن به مقام ریاست جمهوری آینده هائیتی ابراز کرده است.

وی در پاسخ به این سوال که آیا سابقه محکومیت زندان او می‌تواند مانعی بر سر راه رسیدن به کاخ ریاست جمهوری باشد، گفته است: «ماندلا [رئیس جمهور سابق آفریقای جنوبی] هم در زندان بود. هوگو چاوز [رئیس جمهور سابق ونزوئلا] در زندان بود. لولا [داسیلوا، رئیس جمهور برزیل] هم در زندان بود... و بنابراین، اگر مردم من به من اعتقاد داشته باشند و به من اعتماد کنند، من رهبر آنها خواهم بود. این به مردم من بستگی دارد، نه کس دیگری.»

آقای دیبرت خاطرنشان می‌کند که فیلیپ تنها کسی نیست که جاه‌طلبی سیاسی خود برای رسیدن به ریاست جمهوری را در میان هرج و مرج ناشی از فعالیت گروه‌های تبهکار ابراز کرده است.

او می‌گوید: «گروهی که به نظر می‌رسد در این میان فراموش شده باشند، مردم هائیتی هستند.»

آقای دئبرت توجه جهانیان را به ابعاد بحران انسانی در هائیتی جلب می‌کند که نتیجه آن گرسنگی پنج میلیون نفر از جمعیت یازده میلیونی این کشور است.