استامینوفن و اوتیسم؛ آیا مصرف آن در دوران بارداری بی‌خطر است؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد که به‌زودی به پزشکان در آمریکا توصیه خواهد شد داروی مسکن «تایلنول» را برای زنان باردار تجویز نکنند. او این تصمیم را به ارتباط مورد مناقشه و تایید نشده میان این دارو و بروز اوتیسم نسبت داد.

آقای ترامپ این اظهارات را روز دوشنبه - ۲۲ سپتامبر / ۳۱ شهریور - در حالی که در دفتر بیضی کاخ سفید بود و کنارش رابرت اف. کندی جونیور، وزیر بهداشت، قرار داشت مطرح کرد.

رئیس‌جمهور آمریکا گفت مصرف پاراستامول، ماده اصلی تایلنول که در آمریکا با نام استامینوفن هم شناخته می‌شود، «مناسب نیست» و زنان باردار تنها در موارد تب شدید باید از آن استفاده کنند.

برخی پژوهش‌ها ارتباطی میان مصرف تایلنول در دوران بارداری و بروز اوتیسم نشان داده‌اند، اما این یافته‌ها متناقض و غیرقطعی هستند. شرکت کن‌ویو، سازنده تایلنول، از مصرف این دارو در دوران بارداری دفاع کرده است.

رئیس‌جمهور آمریکا روز جمعه گفته بود که «بیانیه‌ای شگفت‌انگیز» درباره این اختلال دارد و به خبرنگاران گفت: «اوتیسم کاملا از کنترل خارج شده... فکر می‌کنم شاید دلیلی برای آن پیدا کرده‌ایم.»

شرکت کن‌ویو در بیانیه‌ای به بی‌بی‌سی اعلام کرد: «ما باور داریم که تحقیقات مستقل و علمی به‌روشنی نشان می‌دهد مصرف استامینوفن باعث اوتیسم نمی‌شود. ما قویا با هرگونه ادعای خلاف این موضوع مخالفیم و از خطری که این توصیه‌ها برای سلامت زنان باردار ایجاد می‌کند عمیقا نگرانیم.»

این شرکت افزود استامینوفن – ماده مؤثره تایلنول – ایمن‌ترین گزینه مسکن برای زنان باردار است و در صورت حذف آن، زنان ناچار می‌شوند میان تحمل تب و درد یا استفاده از داروهای پرخطرتر یکی را انتخاب کنند.

برخی مطالعات، پیوندی جزئی بین مصرف استامینوفن (ماده اصلی تایلنول) در دوران بارداری و اوتیسم نشان داده‌اند، اما این یافته‌ها یکسان نیستند و اثبات نمی‌کنند که این دارو باعث اوتیسم می‌شود.

تایلنول چیست؟

تایلنول داروی مسکنی است که می‌توان آن را بدون نسخه خریداری کرد. ماده فعال آن در ایالات متحده با نام استامینوفن و در سایر کشورها با نام پاراستامول شناخته می‌شود.

این دارو با نام‌های تجاری مختلف و شکل‌های دارویی مخصوص نوزادان و کودکان خردسال عرضه می‌شود و به دارویی رایج برای درمان درد و تب در سراسر جهان تبدیل شده است.

ایمنی در دوران بارداری

نهادهای بزرگ پزشکی و دولت‌ها در سراسر جهان می‌گویند که مصرف این دارو برای زنان باردار بی‌خطر است.

کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا گفته است که پزشکان در سراسر کشور به طور مداوم قرص تایلنول که با نام پاراستامول نیز شناخته می‌شود را به عنوان یکی از معدود مسکن‌های بی‌خطر برای زنان باردار شناسایی کرده‌اند.

این نهاد گفته است: «مطالعاتی که در گذشته انجام شده‌اند، هیچ شواهد روشنی را نشان نمی‌دهند که رابطه مستقیمی بین مصرف محتاطانه استامینوفن در تمام طول بارداری و مشکلات رشدی جنین را اثبات کند.»

راهنمای خدمات ملی سلامت بریتانیا می‌گوید پاراستامول «اولین انتخاب» برای داروی مسکن در زنان باردار است.

این راهنما می‌گوید: «این دارو به طور رایج در دوران بارداری مصرف می‌شود و به نوزاد آسیب نمی‌رساند.»

شرکت کنوو، سازنده تایلنول، از مصرف این دارو در زنان باردار دفاع کرده و گفته است که این گزینه بی‌خطرترین مسکن برای این گروه از جمعیت است.

بی‌بی‌سی برای دریافت نظر با سازنده این دارو تماس گرفته است.

هم شرکت سازنده و هم پزشکان آمریکایی به زنان باردار توصیه می‌کنند که پیش از مصرف هر نوع داروی بدون نسخه، با متخصصان سلامت مشورت کنند.

رسانه‌های آمریکا گزارش داده‌اند که دولت ترامپ به زنان باردار توصیه خواهد کرد فقط در صورت تب بالا، مسکن مصرف کنند.

تب بالای درمان‌نشده می‌تواند به مادران و جنین‌ها آسیب برساند.

آیا تایلنول می‌تواند باعث اوتیسم شود؟

در ماه آوریل، رابرت اف کندی جونیور، رئیس وزارت سلامت و خدمات انسانی ایالات متحده، وعده داد که برای یافتن علت اوتیسم در مدت پنج ماه، «تلاشی گسترده برای آزمایش و تحقیق» انجام خواهد داد.

اما کارشناسان هشدار داده بودند که یافتن علل اوتیسم که سندرمی پیچیده است و دهه‌ها مورد تحقیق قرار گرفته، ساده نخواهد بود.

نظر غالب در میان پژوهشگران این است که علت واحدی برای اوتیسم وجود ندارد و این اختلال احتمالاً نتیجه ترکیبی پیچیده از عوامل ژنتیکی و محیطی است.

در ماه اوت، مرور مطالعاتی که به رهبری رئیس مدرسه بهداشت عمومی چان در دانشگاه هاروارد انجام شد، نشان داد کودکانی که در دوران بارداری در معرض تایلنول قرار گرفته‌اند، ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به اوتیسم و سایر اختلالات رشد عصبی باشند.

پژوهشگران پیشنهاد کردند که باید اقداماتی برای محدود کردن مصرف این دارو انجام شود، اما گفتند که این مسکن همچنان برای درمان تب و درد مادران مهم است.

اما مطالعه‌ای دیگر که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد، هیچ رابطه‌ای بین مواجهه با تایلنول و اوتیسم پیدا نکرد.

مونیک بوتا، استاد روان‌شناسی اجتماعی و رشد در دانشگاه دورهام گفت: «هیچ شواهد قوی یا مطالعه قانع‌کننده‌ای وجود ندارد که نشان دهد رابطه علت و معلولی وجود دارد.»

تایلنول چگونه عمل می‌کند

داروهای تسکین‌دهنده درد (که به عنوان مسکن شناخته می‌شوند) می‌توانند از نوع اپیوئیدی یا غیر اپیوئیدی باشند.

داروهای اپیوئیدی که از گیاه خشخاش به‌دست می‌آیند یا در آزمایشگاه‌ها ساخته می‌شوند، به گیرنده‌های اپیوئیدی در مغز متصل می‌شوند و باعث آزاد شدن دوپامین (هورمونی مرتبط با احساس لذت) می‌شوند.

اما این داروها می‌توانند بسیار اعتیادآور باشند و به همین دلیل کارشناسان می‌گویند بهتر است درمان درد با داروهای غیر اپیوئیدی مانند پاراستامول آغاز شود.

جالب آنکه هنوز اجماعی درباره مکانیسم دقیق عملکرد پاراستامول وجود ندارد.

فیلیپ کوناهن، استاد پزشکی عضلانی‌اسکلتی در دانشگاه لیدز بریتانیا می‌گوید: «مکانیسم اثر پاراستامول هنوز به طور کامل روشن نشده است.»

او می‌افزاید: «این دارو احتمالاً درک درد را در سیستم عصبی مرکزی و مغز تحت تأثیر قرار می‌دهد و ممکن است در نواحی محیطی دارای التهاب نیز اثرگذار باشد.»

بر اساس گفته خدمات ملی سلامت بریتانیا، پاراستامول با مسدود کردن پیام‌رسان‌های شیمیایی در مغز که درد و تنظیم دمای بدن را کنترل می‌کنند، عمل می‌کند.

از دیرباز نظریه‌ای وجود داشته که پاراستامول با مهار آنزیمی به نام سیکلواکسیژناز یا سی‌اوایکس که در تولید پروستاگلاندین‌ها (موادی شبه‌هورمون مرتبط با درد) نقش دارد، کار می‌کند.

اکنون تصور می‌شود که پاراستامول به روش‌های دیگری نیز عمل می‌کند. به عنوان مثال، این دارو به ترکیبی به نام AM404 تبدیل می‌شود که گفته می‌شود در مسیرهای مختلف درد نقش دارد.

هر چند وقت یک بار می‌توان تایلنول مصرف کرد؟

کارشناسان سلامت بر اهمیت پایبندی به دستورالعمل‌های دوز پاراستامول برای مصرف ایمن تأکید می‌کنند.

آن‌ها می‌گویند اگر این دارو در دوز مناسب و برای مدت کوتاه مصرف شود، به‌ندرت عوارض جانبی ایجاد می‌کند.

بر اساس توصیه خدمات ملی سلامت بریتانیا، دوز توصیه‌شده یک یا دو قرص ۵۰۰ میلی‌گرمی، تا چهار بار در روز است، با حداکثر هشت قرص در ۲۴ ساعت.

فراتر رفتن از این حد می‌تواند منجر به آسیب شدید یا نارسایی کبد شود، چرا که حدود ۵ درصد از پاراستامول به ماده‌ای سمی به نام بنزوکینون ایمین معروف به NAPQI متابولیزه می‌شود.

داده‌های سازمان غذا و داروی ایالات متحده نشان می‌دهد که مصرف بیش از حد پاراستامول، بین سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۳، عامل اصلی نارسایی حاد کبدی در آمریکا بوده است.

تقریباً در نیمی از این موارد، مصرف بیش از حد به‌صورت تصادفی رخ داده است، چرا که فرد به‌طور ناخواسته از حد مجاز روزانه فراتر رفته بود.

طبق گفته سازمان غذا و داروی ‌آمریکا این اتفاق اغلب به این دلیل می‌افتد که پاراستامول در ۶۰۰ دارو وجود دارد.

برای مثال، فردی که به آنفلوآنزا مبتلا شده ممکن است چندین دارو مصرف کند، بی‌آنکه بداند هرکدام حاوی پاراستامول هستند.

کارشناسان همچنین به والدین توصیه می‌کنند که درباره دوز مصرفی کودکان خود، به‌ویژه زمانی که کودک در طول روز میان مراقبان مختلف مانند مهدکودک، پدربزرگ و مادربزرگ و خانه جابجا می‌شود، دقت لازم را داشته باشند.

تأثیرگذاری

سازمان جهانی بهداشت، پاراستامول را به عنوان درمان خط اول برای درد و تب خفیف تا متوسط توصیه می‌کند.

اگر این دارو مؤثر نباشد، بیماران می‌توانند در «نردبان مدیریت درد» به داروهای اپیوئیدی ضعیف، سپس قوی‌تر، و در صورت نیاز به درمان‌های تخصصی‌تر برسند.

کارآمدی پاراستامول بسته به نوع درد، متفاوت است.

مؤسسه کاکرین در بریتانیا، که به بررسی و تحلیل مطالعات منتشرشده می‌پردازد، می‌گوید این دارو در مدیریت سردردهای میگرنی حاد، و همچنین درد پس از زایمان و جراحی، مؤثر است.

اما فواید آن برای بیماری‌هایی مانند آرتروز زانو «متوسط» توصیف شده است.

و برای کمردرد یا ناراحتی‌های جسمی ناشی از سرطان، مؤسسه کاکرین می‌گوید تأثیر پاراستامول بیشتر از دارونما (درمانی بدون خاصیت فعال یا قرصی بی‌اثر) نیست.