خوش‌بینی ترامپ همزمان با ادامه مذاکرات غیرمستقیم حماس و اسرائیل در شرم‌الشیخ

گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان حماس و اسرائیل برای دستیابی به توافق نهایی بر سر طرح صلحی که رئیس جمهور آمریکا با هدف پایان دادن به جنگ غزه پیشنهاد داده است، روز سه‌شنبه در شهر شرم‌الشیخ مصر ادامه خواهد یافت.

این در حالی است که روز سه‌شنبه - هفتم اکتبر / ۱۵ مهر - رسما جنگ میان حماس و اسرائیل وارد سومین سال خود خواهد شد.

به گفته مقام‌های فلسطینی و مصری، این نشست‌ها بر «ایجاد شرایط عملی و میدانی» برای تبادل احتمالی میان دو طرف تمرکز دارد که بر اساس آن، همه گروگان‌های اسرائیلی در برابر آزادی شماری از زندانیان فلسطینی آزاد خواهند شد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز شنبه ابراز امیدواری کرد که آزادی گروگان‌ها «در روزهای آینده» تحقق یابد.

هم‌زمان با آغاز گفت‌وگوها در روز دوشنبه - ۱۴ مهر/۶ اکتبر - دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در کاخ‌سفید به خبرنگاران گفت: «شانس بسیار خوبی برای رسیدن به توافق داریم، و این توافقی پایدار خواهد بود.»

حماس اعلام کرده است که با بخش‌هایی از پیشنهاد صلح آمریکا موافقت دارد، اما به چند خواسته کلیدی - از جمله خلع سلاح و کنار گذاشتن نقش خود در اداره آینده غزه - پاسخی نداده و گفته مواردی نیازمند مذاکره است.

دومین روز گفت‌وگوها که با میانجی‌گری مقامات مصری و قطری و در قالب نشست‌های جداگانه با هیئت‌های اسرائیلی و نمایندگان حماس برگزار می‌شود، همزمان با دومین سالگرد حمله حماس به جنوب اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ است؛ حمله‌ای که به کشته شدن حدود ۱۲۰۰ نفر و گروگان‌ گرفتن ۲۵۱ تن انجامید.

ارتش اسرائیل در پاسخ به آن حمله، عملیات گسترده‌ای را در غزه آغاز کرد. طبق اعلام وزارت بهداشت وابسته به حماس، از آن زمان تاکنون ۶۷ هزار و ۱۶۰ نفر در نوار غزه در نتیجه حملات اسرائیل کشته شده‌اند که در میان آنان ۱۸ هزار کودک وجود دارد.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در بیانیه‌ای به مناسبت این سالگرد، طرح دونالد ترامپ را «فرصتی برای پایان دادن به این درگیری تراژیک» توصیف کرد.

کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، نیز در بیانیه‌ای ضمن حمایت از این ابتکار، گفت: «ما از طرح صلح آمریکا در خاورمیانه استقبال می‌کنیم و دولت بریتانیا هر چه در توان دارد انجام خواهد داد تا روزی فرا برسد که هر کودک اسرائیلی در کنار همسایگان فلسطینی خود در صلح و امنیت زندگی کند.»

یک منبع ارشد امنیتی اسرائیل نیز گفته است که در مرحله نخست این گفت‌وگوها تمرکز بر آزادی گروگان‌ها خواهد بود و به حماس چند روز فرصت داده می‌شود تا این مرحله را تکمیل کند.

گفت‌وگوهای غیرمستقیم در شرم‌الشیخ میان طرف‌های درگیر در جنگ غزه، از مهم‌ترین نشست‌ها از زمان آغاز درگیری توصیف شده و می‌تواند مسیر دستیابی به صلح را تعیین کند.

در این نشست، استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، و شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر خارجه قطر، از جمله حاضرانند.

آقای ترامپ روز یکشنبه و در آستانه اغاز این مذاکرات در پیامی در شبکه‌های اجتماعی از همه طرف‌های درگیر خواسته بود «با سرعت عمل کنند» و اعلام کرده بود که به او گفته شده «مرحله نخست طرح صلح» - شامل آزادی گروگان‌ها - «باید همین هفته تکمیل شود». او روز دوشنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «حماس با مسائلی بسیار مهم موافقت کرده است. من واقعا فکر می‌کنم که به توافق خواهیم رسید.»

به گزارش یک مقام فلسطینی نزدیک به مذاکرات که با خبرگزاری رویترز گفت‌وگو کرده، نخستین نشست تا اواخر دوشنبه شب ادامه داشت و قرار است گفت‌وگوها روز سه‌شنبه پی گرفته شود. شبکه دولتی «القاهره‌نیوز» نیز از ادامه مذاکرات در فضایی «مثبت» خبر داده است.

طرح صلح ۲۰ ماده‌ای که از سوی آقای ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تهیه شده، شامل توقف فوری درگیری‌ها و آزادی ۴۸ گروگان (که گفته می‌شود تنها ۲۰ نفر از آنان زنده هستند) در برابر آزادی صدها زندانی فلسطینی است.

در این طرح آمده است که پس از پذیرش توافق از سوی دو طرف، «ورود کامل کمک‌های انسانی به نوار غزه بلافاصله آغاز خواهد شد». همچنین این طرح تصریح می‌کند که حماس نقشی در اداره غزه نخواهد داشت و مسیر تشکیل احتمالی یک دولت فلسطینی در آینده باز می‌ماند.

با این حال، پس از علنی شدن مفاد این طرح و اعلام آن از سوی آقای ترامپ، بنیامین نتانیاهو مخالفت خود با تشکیل دولت فلسطینی را تکرار کرد و در بیانیه‌ای ویدئویی گفت: «چنین چیزی در توافق نوشته نشده است. ما صراحتا اعلام کرده‌ایم که با تشکیل کشور فلسطینی قاطعانه مخالفیم.»

حماس روز جمعه در بیانیه‌ای اعلام کرد که آماده است «تمامی اسرای اسرائیلی، چه زنده و چه مرده، را مطابق با فرمول تبادل مندرج در پیشنهاد دونالد ترامپ آزاد کند»، مشروط بر آنکه شرایط لازم برای اجرای تبادل فراهم شود.

در بیانیه حماس اشاره‌ای مستقیم به طرح ۲۰ ماده‌ای نشده، اما این گروه تاکید کرده که همچنان موافق است اداره غزه به «نهادی فلسطینی متشکل از افراد مستقل با اجماع ملی فلسطینی و حمایت عربی و اسلامی» واگذار شود.

در این بیانیه به یکی از بندهای کلیدی طرح — یعنی خلع سلاح حماس و کنار گذاشتن کامل آن از اداره غزه — اشاره‌ای نشده است. حماس افزوده که درباره بخش‌های مرتبط با آینده غزه و حقوق فلسطینیان همچنان در چارچوب «بحث ملی» گفت‌وگو می‌شود و این جنبش بخشی از آن روند خواهد بود.

بسیاری از فلسطینی‌ها پاسخ حماس به طرح صلح آمریکا را «غیرمنتظره» توصیف کرده‌اند، چرا که طی چند روز گذشته نشانه‌هایی وجود داشت مبنی بر این‌که این گروه قصد دارد پیشنهاد آقای ترامپ را رد کند یا پذیرش آن را به شروط سنگینی منوط کند.

با این حال، حماس در بیانیه رسمی خود از درج «خطوط قرمز» سنتی‌اش خودداری کرد؛ اقدامی که از نگاه ناظران نشانه‌ای از فشارهای خارجی بر این جنبش تلقی شده است.

رهبران اروپایی و خاورمیانه‌ای از این طرح استقبال کرده‌اند. تشکیلات فلسطینی نیز که اداره بخش‌هایی از کرانه باختری را بر عهده دارد، تلاش‌های رئیس‌جمهور آمریکا را «صادقانه و مصمم» توصیف کرده است.

ایران - که از حامیان اصلی حماس در سال‌های اخیر بوده - نیز به طور غیرمنتظره‌ای از طرح صلح آمریکا برای غزه حمایت ضمنی کرده است.

در همین حال، حملات هوایی اسرائیل در بخش‌های مختلف نوار غزه در آستانه ازسرگیری گفت‌وگوها در روز دوشنبه ادامه یافت. اسرائیل اعلام کرده این عملیات با هدف آزادسازی گروگان‌های باقی‌مانده انجام می‌شود.

محمود بصل، سخنگوی اداره دفاع مدنی وابسته به حماس در غزه، به بی‌بی‌سی گفت: «از زمان آغاز عملیات، هیچ کامیون کمکی اجازه ورود به شهر غزه را نداشته است. هنوز پیکرهایی در مناطق تحت کنترل اسرائیل وجود دارد که نمی‌توانیم آن‌ها را خارج کنیم.»

به گفته او، صدها هزار نفر از ساکنان شهر غزه پس از دستور تخلیه ارتش اسرائیل به سمت «منطقه انسانی» در جنوب گریخته‌اند، اما تخمین زده می‌شود صدها هزار نفر دیگر همچنان در شهر باقی مانده باشند.

وزیر دفاع اسرائیل هشدار داده است کسانی که در طول عملیات در شهر بمانند، به عنوان «تروریست یا حامی تروریسم» تلقی خواهند شد.

بر اساس آمار وزارت بهداشت وابسته به حماس، در ۲۴ ساعت گذشته دست‌کم ۲۱ فلسطینی در غزه کشته و ۹۶ نفر دیگر زخمی شده‌اند.

از آغاز جنگ، ورود خبرنگاران بین‌المللی به نوار غزه به‌طور مستقل از سوی اسرائیل ممنوع شده است؛ موضوعی که راستی‌آزمایی ادعاهای دو طرف را دشوار کرده است.