آیا قیمت حامل‌های انرژی تا یک سال آینده کاهش می‌یابد؟

جوامع توسعه‌یافته برای تداوم فعالیت کارخانه‌ها، رشد و نگهداری مواد غذایی، جابجایی مردم و کالاها و همچنین گرم یا خنک کردن منازل به انرژی زیادی نیاز دارند و با افزایش نرخ حامل‌های انرژی، هزینه زندگی هم افزایش می‌یابد.

این چیزی بود که دو سال پیش آشکارتر شد؛ زمانی که بعد از فروکش کردن همه‌گیری کووید در جهان، اقتصاد کشورها در حال شتاب گرفتن بودند که تهاجم روسیه به اوکراین، هزینه‌های انرژی را افزایش داد.

این اتفاق به ایجاد موجی از تورم در سراسر جهان دامن زد و بانک‌های مرکزی کشورها را به سمت افزایش نرخ بهره بانکی سوق داد؛ که بالا بردن نرخ سود، هزینه‌های قرض گرفتن را برای کسب و کارها و افراد-از جمله وام مسکن- افزایش داد.

هر چند با گذشت زمان بعد از جنگ اوکراین، از شدت تورم کاسته شد.

بعنوان مثال در بریتانیا با اینکه نرخ سقف تعرفه‌های برق و گاز محدود شده است و صورت‌حساب‌های قبض گاز خانگی به کمترین نرخ طی دو سال گذشته رسیده است- اما قیمت‌های بر اساس استانداردهای تاریخی هنوز بسیار بالاست.

البته باید در نظر داشت پائین بودن نرخ انرژی، انگیزه برای سرمایه گذاری در فن‌آوری های کارآمدتر و سازگار با محیط زیست را از بین خواهد برد و می تواند منجر به انتشار بیشتر گازهای گلخانه‌ای شود.

اما وضعیت قیمت انرژی طی یک سال پیش رو چگونه خواهد بود؟

بازار نفت

در سال ۲۰۲۲ میلادی حداکثر قیمت هر بشکه نفت برنت به ۱۳۹ دلار رسید؛ قیمت متوسط برنت در این سال حدود ۱۰۰ دلار بود.

سال گذشته (۲۰۲۳) حداکثر قیمت نفت ۹۸ دلار بود و بطور متوسط هر بشکه نفت برنت ۸۳ دلار معامله شد.

این نرخ با وجود عواملی مانند تصمیم گروه «اوپک پلاس» برای تمدید مدت کاهش، و در بعضی موارد کاهش بیشتر تولید نفت برای تثبیت قیمت در بازارهای جهانی بود.

علاوه بر این، تنش‌های فزاینده در منطقه خاورمیانه پس از درگیری‌های بین اسرائیل و حماس، بازار نفت را متاثر کرد.

تحلیلگران شرکت خدمات «اطلاعات انرژی» می‌گویند تقاضای نفت طی یک سال آینده روزانه حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه افزایش خواهد یافت.

بگفته آنها انتظار می رود طی ۱۲ ماه آینده، تقاضا برای نفت حدود یک میلیون و صد هزار بشکه در روز افزایش یابد؛ هر چند تولید مازاد در خارج از حوزه اوپک پلاس قادر خواهد بود به این تقاضای اضافی پاسخ دهد و «انتظار می‌رود قیمت‌ها در بازار شاهد ثبات نسبی باشد.»

البته آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده است که تنش‌های ژئوپولوتیک در منطقه خاورمیانه-که یک سوم تجارت دریایی نفت جهان را شامل می‌شود- بازارها را در معرض خطر قرار داده است.

جورج لئون، معاون شرکت تحقیقاتی انرژی ریستاد، می‌گوید: «اگر اتفاق بدی رخ ندهد، شاهد بازار متوازنی خواهیم بود که در آن قیمت هر بشکه نفت حدود ۸۰ دلار است. اما این اگر بزرگیست (به شرایط زیادی بستگی دارد).»

او همچنین گفته است: «فرض کنیم تنش‌ها در خاورمیانه افزایش ‌یابد. سئوال اصلی برای من این است که عربستان سعودی (در این شرایط) چه خواهد کرد.»

بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، عربستان سعودی بزرگترین صادرکننده نفت در جهان است و ظرفیت تولید روزانه ۳/۲ میلیون بشکه نفت مازاد را داراست.

آقای لئون می‌گوید: «فکر نمی‌کنیم عربستان مایل باشد یا اجازه دهد قیمت هر بشکه نفت به محدوده ۱۵۰ دلار برسد. این کشور می تواند فشار رو به بالا را با باز کردن شیرها محدود کند. اگر این اتفاق بیافتد، می‌توانیم شاهد نفت ۹۰ تا ۹۵ دلاری باشیم.»

قیمت‌ها البته می‌تواند شاهد کاهش هم باشند؛ بعنوان مثال اگر رشد اقتصادهای بزرگ جهان کمتر از حد انتظار باشد و تقاضا برای نفت کمتر شود.در چنین شرایطی، اعضای اوپک پلاس می‌توانند دوباره تولید خود را کاهش دهند.

با این حال آقای لئون فکر می‌کند اقدام قاطع بعید است.

معاون شرکت تحقیقاتی انرژی ریستاد می‌گوید: «فکر نمی‌کنم قدرت یا انسجام کافی در اوپک پلاس برای متعادل کردن این فشارهای نزولی وجود داشته باشد.»

او پیش‌بینی می‌کند که در این شرایط ممکن است قیمت هر بشکه نفت تا ۷۰ دلار هم کاهش یابد.

گاز طبیعی

تحلیلگران می‌گویند قیمت گاز تا حد زیادی به تحولات اروپا بستگی دارد.

بازار گاز در اروپا طی دو سال اخیر دستخوش تغییرات زیادی شده است؛ روسیه تا پیش از حمله به اوکراین تقریبا ۴۰ درصد گاز وارداتی اروپا را تامین می‌کرد که بیشتر آن از طریق خطوط لوله منتقل می‌شد.

اما پس از جنگ، جریان انتقال گاز صادارتی این کشور به شدت محدود شد و قیمتها افزایش یافت.

این تحولات قیمت گاز در سراسر جهان را متاثر کرد و دولت‌ها را بر آن داشت که به دنبال منابع جدید باشند.

اما الان شرایط به کلی متفاوت است؛ محموله‌های گاز مایع-عمدتا از ایالات متحده و قطر- نبود گاز صادراتی روسیه را جبران کرده‌اند.

با این تحولات، تلاشی هماهنگ برای ذخیره سازی حداکثری صورت گرفته است و مصرف هم کاهش یافته است.

جک شارپلز، محقق ارشد موسسه مطالعات انرژی آکسفورد گفته است: «ما به تازگی به زندگی بدون گاز خط لوله روسیه عادت کرده‌ایم.»

«اروپا ظرفیت خود را برای واردات گاز مایع افزایش داده و تقاضا را کاهش داده است. بازار (با این شرایط) سازگار شده است»

اما بگفته او این الزاما به معنی ثبات قیمت نیست.

«ما در وضعیت بحرانی قرار نداریم ولی با مازاد عرضه هم روبرو نیستیم.»

هم اکنون این خطر وجود دارد که اختلال در عرضه یا افزایش ناگهانی تقاضا باعث افزایش شدید قیمت‌ها شود؛ به عنوان مثال، بروز سرمای شدید پیش از پایان زمستان در اروپا، ممکن است باعث خالی شدن ذخایر منطقه شود و با چنین فرضی در تابستان باید گاز بیشتری وارد اروپا شود.

باید در نظر داشت که با آغاز تنش‌ها در دریای سرخ، انتقال محموله‌های گاز مایع هم متاثر شده است.

محموله‌هایی که معمولا بین قطر و اروپا و همچنین بین ایالات متحده و آسیا از طریق کانال سوئز جابجا می‌شدند، به جای عبور از این آبراهه در مصر، مسیر خود را به نواحی جنوبی آفریقا منحرف کرده‌اند که در پی آن هزینه‌ها و زمان تحویل افزایش یافته است.

تا کنون، به نظر می‌رسد که این تحولات تاثیر اندکی بر قیمت های جهانی گاز داشته است، چون هنوز ذخایر زیادی از گاز مایع موجود است.

اما در صورت افزایش تقاضا و بالطبع تشدید رقابت برای انتقال این محموله‌ها، ممکن است شرایط تغییر کند.

برق

پیش‌بینی قیمت برق سخت است و به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله چگونگی تولید، نوع سوخت مورد استفاده، میزان تقاضا و شرایط آب و هوایی.

تولید برق، بسته به مکان، می‌تواند شامل گاز طبیعی، زغال سنگ، نفت، برق هسته‌ای، برق آبی، بادی، نیروی جزر و مدی، خورشیدی و تولید با استفاده حرارت زمین باشد.

کشورها همچنین می‌توانند برق را از طریق کابل‌های با ظرفیت بالا با یکدیگر مبادله کنند.

قیمت در بازار عمده‌فروشی- جایی که تامین‌کنندگان و معامله‌گران، برق را در ضرب‌الاجل زمانی کوتاهی خریداری می‌کنند- بر اساس میزان تقاضا و همچنین هزینه آخرین تعرفه‌های برق مورد نیاز برای پاسخگویی به نیاز بازار،تعیین می‌شود.

این در عمل به این معنیست که وقتی تقاضا زیاد است، معمولا از گاز برای «پر کردن» ظرفیت‌های خالی که قبلا توسط منابع دیگر انرژی-نظیر انرژی‌های هسته‌ای و تجدیدپذیر -تأمین می‌شد، استفاده می‌شود.

چنین وضعیتی، رابطه مستقیم میان قیمت برق و قیمت گاز ایجاد می‌کند؛ اگر گاز گران‌تر شود، برق هم از این روند تبعیت خواهد کرد.

بر اساس گزارش آژانس بین المللی انرژی، سال گذشته میلادی(۲۰۲۳) قیمت عمده فروشی برق در بیشتر نقاط جهان پس از ثبت رکوردهای جدید در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت.

بیشترین کاهش در اروپا و آسیا ثبت شد اما در هر دو منطقه قیمت‌ها بسیار بالاتر از دوره پیش از همه‌گیری کووید بود.

با این حال، برای مشاغل و مصارف خانگی، هزینه‌ها فقط به تحولات بازار عمده فروشی بستگی ندارد.

هزینه های توزیع، مالیات، عوارض زیست محیطی و سود تامین کنندگان همگی در این میان نقش دارند، همانگونه که نوع قرارداد هم در این زمینه نقش دارد.

البته همه این عوامل از کشوری به کشور دیگر متفاوت است.