واکنش‌ها به ارزیابی مستقل دبیرکل سازمان ملل برای «عادی‌سازی» روابط با طالبان

گزارش اخیر نماینده مستقل دبیرکل سازمان ملل از وضعیت افغانستان و نحوه برخورد با حکومت طالبان همچنان واکنش‌های گروه‌ها و نهادهای مدنی و چهره‌های سیاسی افغانستان را در پی داشته است.

این گزارش توسط فریدون سینیور اوغلی، فرستاده مستقل دبیرکل سازمان ملل بر اساس قطعنامه ۲۶۷۹ سال ۲۰۲۳ شورای امنیت تهیه شده و در اوایل ماه نوامبر آنتونیو گوترش این گزارش را به شورای امنیت تحویل داده است.

آقای اوغلی برای تهیه گزارش به کابل نیز سفر کرد و با مقام‌های طالبان نیز دیدارهای داشته و طالبان نیز از نشر این گزارش استقبال کرده است.

گزارش تاکید کرده است که برداشتن گام‌هایی برای یک گفتگوی ملی در افغانستان ضروری است.

در بخشی از این گزارش به «عادی‌سازی» روابط با حکومت طالبان پرداخته شده است و گفته که با «انجام تعهدات بین‌المللی و ایجاد حکومت فراگیر و گفتگوی بین‌الافغانی، حرکت به سوی وضعیت نهایی عادی سازی کامل و ادغام افغانستان در نظام بین‌المللی امکان پذیر می‌شود.»

منظور از ادغام کامل افغانستان در نهادهای بین‌المللی شامل عضویت در مؤسسات مالی کلیدی و نمایندگی کامل افغانستان در سازمان ملل متحد و سایر مجامع مرتبط است.

همچنین پیشنهاد شده که «جامعه بین‌المللی باید به سرعت برای حل معضل دارایی‌های مسدود شده افغانستان، بازنگری مجدد رژیم‌ تحریم‌های مختلف و حرکت به سوی راه‌حل‌های اقتصادی دائمی‌تر، مانند افزایش دارایی بانک مرکزی افغانستان، حرکت کند.»

در همین حال ۷۱ گروه و نهاد مدافع حقوق زنان و حقوق بشر در بیانیه‌ای در واکنش به بخشی از این گزارش که پیشنهاد تشکیل «گروه تماس» فرستادگان ویژه برای افغانستان را داده است، گفته‌اند شرایط فعلی افغانستان ایجاب می‌کند که اعضای گروه تماس و فرستاده ویژه افرادی با گرایش قوی حقوق بشر، به‌ویژه حقوق زنان باشند و محدود به تعامل با طالبان یا هوادارانش نشوند.

آنها گفته‌اند «از هواداران و حامیان طالبان به عنوان زنان و نمایندگان جامعه مدنی در نشست‌های بین‌المللی دعوت می‌شوند تا طالبان را سفیدنمایی کنند.»

در بیانیه تاکید شده که این گزارش بر اساس یک سیاست از پیش فرض شده «مماشات و تعامل با طالبان» بدون در نظر گرفتن توصیه‌های فعالان حقوق زنان و گروه‌های جامعه مدنی تهیه شده است.

محمود صیقل، نماینده پیشین افغانستان در سازمان ملل در ارزیابی این گزارش، مطلبی در روزنامه ایندپندنت بریتانیا نوشته است که با توجه به پیشینه طالبان برخی از توصیه‌های این ارزیابی، «خیالبافی» و به «نفع طالبان» تنظیم شده است.

اما جاناتان شردن، تحلیلگر امنیتی که مدتی در افغانستان کار کرده است، در ایکس گفته این گزارش «به طرز تحسین برانگیزی صریح» است و چهار نکته اصلی گزارش عبارتند از: اقدامات برای رفع نیازهای اساسی مردم افغانستان و تقویت اعتماد؛ ۲. فراخوان توجه و همکاری بین‌المللی؛ ۳. یک نقشه راه برای ادغام مجدد افغانستان در جامعه بین‌المللی و ۴. پیشنهادهایی برای هماهنگی بیشتر سه مورد دیگر.

آقای صیقل اما می‌گوید این ارزیابی اینکه طالبان در نتیجه «بازی‌های ژئوپلیتیک منطقه‌ای و جهانی» به قدرت رسیده، را نادیده گرفته است.

در این گزارش تحلیلی به گفته آقای صیقل، مخالفان طالبان در حد «ذینفع‌ها» یاد شده است، بدون اینکه به مبارزه آن‌ها در برابر طالبان از سال ۲۰۲۱ یاد شده باشد.

او افزوده که گزارش همچنین «خطر استفاده سوء طالبان» از کمک‌های جهانی برای تقویت خود را در نظر نگرفته است.

آقای صیقل در نظرگرفتن یک استراتژی سه‌جانبه همزمان با توصیه تعامل اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیک با طالبان و به ویژه گام‌های تدریجی برای به رسمیت شناختن حکومت طالبان را «ناامید کننده» خوانده است.

نحوه تعامل فعلی بین‌المللی با افغانستان «کارساز» نبوده است

در مقدمه گزارش آمده که وضعیت فعلی نحوه «تعامل بین‌المللی با طالبان کارساز نیست و کمکی به نیازهای بشردوستانه، اقتصادی، سیاسی یا اجتماعی مردم افغانستان نمی‌کند. روش تعاملی نیاز است که با درس گرفتن از تلاش‌های قبلی، بنا بر واقعیت‌های امروز افغانستان باشد.»

در گزارش این ارزیابی آمده است که این یک «ارزیابی مستقل است و توصیه‌های آینده‌نگر را برای در پیش گرفتن رویکردی یکپارچه و منسجم در میان بازیگران سیاسی، نهادهای بشردوستانه و توسعه‌ای، در داخل و خارج از سازمان ملل، برای افغانستان ارائه می‌کند.»

آقای اوغلی گفته است که او و تیم‌‌اش برای این گزارش زمان زیادی را در افغانستان گذرانده است، از جمله از کابل و «ولسوالی‌های دوردست» دیدار کرده‌اند و به کشورهای منطقه سفر کرده و با «بسیاری» از افغان‌های مقیم خارج از کشور نیز گفتگو کرده است.

آقای اوغلو با فعالان حقوق زنان و برخی از چهره‌های سیاسی دولت پیشین نیز دیدارهای داشته است.

گزارش می‌گوید از نظر تاریخی، فرهنگی و سیاسی، افغانستان و اقوام مختلف آن با کشورهای همسایه و منطقه پیوندهای عمیقی دارند. آنچه بر مردم افغانستان تأثیر بگذارد، بر کل منطقه و فراتر از آن تأثیر می‌گذارد.

«نه جامعه بین المللی و نه اکثریت قریب به اتفاق افغان‌ها نمی‌خواهند دور دیگری از درگیری مسلحانه در افغانستان رخ دهد. این علاقمندی به ثبات محلی، ملی و منطقه‌ای یک زمینه مشترک اساسی و پایه‌ای برای تعامل بین‌المللی آینده [با افغانستان] است.»

در همین حال گزارش می‌گوید حکومت طالبان و جامعه بین‌المللی نیز زمینه‌های مشترکی برای همکاری دارند.