مای ساتو: اقدام نظامی، راه حل جادویی برای مشکلات ایران نیست
منبع تصویر، Getty Images/ohchr.org
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر در ایران میگوید که با وجود گذشت بیش از ۴۰ روز از سرکوب خونین اعتراضات دیماه، دستگیریها، حضور نیروهای امنیتی در خیابانها و بازرسی تلفن همراه شهروندان همچنان ادامه دارد ولی تاکید میکند که اقدام نظامی راه حل مشکلات ایران نیست.
مای ساتو در مصاحبه با روزنامه اسپانیایی الپائیس، سرکوب خونین اعتراضات اخیر در ایران را از نظر «مقیاس و گستردگی ابعاد» بیسابقه خواند: «کشته شدن شهروندان به دست حکومت، بازداشتهای خودسرانه، تهدید خانوادهها برای سکوت چیزهای جدیدی نیست. سرکوب جامعه مدنی، بازداشتها، اعدامها و ناپدیدسازیهای قهری پیش از این هم وجود داشته است، اما در مقیاسی کوچکتر و شاید در بعضی استانها.»
خانم ساتو درباره احتمال حمله آمریکا به ایران گفت: «من بهشدت منتقد هرنوع اقدام نظامی بدون رای شورای امنیت سازمان ملل هستم. تجربه اقدام نظامی در جاهای دیگر، راهحل روشنی ارائه نکرده است. من اقدام نظامی را راهحل جادویی برای مشکلات ایران نمیدانم.»
این کارشناس سازمان ملل متحد در مورد موثر بودن اقدام نظامی در کمک به معترضان، آن طور که دونالد ترامپ مدعی شده، گفته است که حرفهای رئیسجمهور آمریکا از نگرانی او درباره وضعیت حقوق بشر در ایران به تمرکز بر توافق هستهای تغییر کرده است.
به اعتقاد خانم ساتو، تغییر نظر آقای ترامپ وقتی بود که اعلام کرد که «صدها ایرانی اعدام نخواهند شد.»
مای ساتو درباره مذاکرات ایران و آمریکا، که با میانجیگری عمان در جریان است و در هفته جاری، دومین جلسه آن در شهر ژنو برگزار شد گفت: «نمیدانم توافق خواهد شد یا نه. اما این موضوع نباید به این معنا تعبیر شود که مسائل مربوط به اعتراضات حل شده است. اینها دو موضوع جداگانهاند. صرف نظر از توافق، باید بررسی کنیم که چرا اعتراضات رخ داد و چه تاثیری بر وضعیت حقوق بشر داشته است.»
مصاحبه خانم ساتو در حالی منتشر شده است که به دلیل آرایش نیروهای آمریکا در منطقه، گمانهزنی درباره اقدام نظامی ایالات متحده علیه ایران بیشتر شده است. ناو هواپیمابر یواساس جرالد آر. فورد قرار است به ناو یواساس آبراهام لینکلن، چند ناوشکن موشکانداز، جنگندهها و هواپیماهای شناسایی بپیوندد که در هفتههای اخیر به خاورمیانه منتقل شدهاند.
از شروع اعتراضات سراسری در هفته اول دیماه در ایران، آقای ترامپ موضعگیریهای متفاوت و گاهی حتی متناقضی داشته است. او با حمایت مستقیم از معترضان گفت که کمک در راه است و چندین بار جمهوری اسلامی را تهدید کرد که در صورت کشتار معترضان مسالمتجو علیه آنها اقدام خواهد کرد.
خانم ساتو میگوید که پس از جنگ دوازده روزه اسرائیل و ایران، «سرکوبها در ایران» افزایش یافته است.
او به بازداشتهای گسترده در ایران و آنچه که «قربانی شدن» اعضای جامعه بهائی در ایران نامید، اشاره کرد و افزود: «پس از شدت گرفتن تنش نظامی، حکومت ایران قانونی را تصویب کرد که تعریف 'جاسوسی' را که پیش از آن هم جرمی با مجازات اعدام بود، به مواردی گستردهتر تعمیم داد.»
این کارشناس سازمان ملل متحد در مورد احتمال وقوع جنایت جنگی به دست حکومت ایران علیه شهروندانش گفت: «اینکه من بگویم بله، خیلی غیرمسئولانه خواهد بود. … این اتهامی بسیار جدی است که نیاز به تحقیق دارد. هیئت حقیقتیاب سازمان ملل متحد، که از طرف شورای حقوق بشر مأمور بررسی موضوع شده است، وظیفه دارد تخلفات مرتبط با اعتراضات را بررسی کند.»
او در مورد آمار کشتهشدگان به تفاوت آمار گروههای حقوق بشری و آمار رسمی اشاره کرد و گفت که به گمانش شمار کشتهشدگان بسیار بیشتر از رقم رسمی ۳۱۱۷ نفر اعلامشده از طرف حکومت است: «حتی کشته شدن یک معترض هم بسیار مهم است چون این افراد در حال استفاده از حق آزادی بیان و تجمع خود بودند.»
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ شاهد سرکوب مرگباری بود که در آن هزاران نفر کشته و زخمی شدند، هر چند آمار رسمی حکومت ایران بهمراتب کمتر از آمار نهادهای حقوق بشر است.
خبرگزاری فعالان حقوق بشر (هرانا) میگوید که تا روز ۲۷ بهمن (۱۶ فوریه) کشته شدن ۷۰۱۵ نفر را تایید کرده و در حال بررسی ۱۱۷۴۴ مورد گزارش کشتهشده دیگر است. اما دولت ایران میگوید که در مجموع ۳۱۱۷ نفر کشته شدهاند.
خانم ساتو، که از حدود دو سال پیش و پس از پایان ماموریت جاوید رحمان، به عنوان گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امورحقوق بشر ایران منصوب شده است، بارها خواستار سفر به ایران شده است. او در جلسه اخیر شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد بار دیگر با تاکید بر ضرورت «دسترسی مستقیم» کارشناسان سازمان ملل به ایران برای ارزیابی دقیق وضعیت گفت که «درخواستش از مقامات ایران، برای انجام بازدید از کشور، از زمان آغاز مأموریتش بهعنوان گزارشگر ویژه در اوت ۲۰۲۴، همچنان بدون جواب باقی مانده است.»
مای ساتو در این سخنرانی در مورد ادعاهای مقامات جمهوری اسلامی، که کشتار معترضان را به «تروریستها» نسبت دادهاند، هشدار داده بود: «زبان و کلام سیاسی خطرناکی که معترضان مسالمتآمیز را 'تروریست'، 'آشوبگر' یا 'مزدور' لقب میدهد - روایتی که در اعتراضات سال ۲۰۲۲ هم بهکار گرفته شد - در پی توجیه سرکوبهای خشن است و ماهیت داخلی و خودجوش این خیزش را نادیده میگیرد.»
