هفت وعده اقتصادی ابراهیم رئیسی به کجا رسید؟

بعضی از نامزدهای چهاردهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری ایران با ستایش از عملکرد اقتصادی دولت ابراهیم رئیسی گفته‌اند قصد دارند راه او را ادامه بدهند. سؤال این است که آقای رئیسی تا چه حد توانست به وعده‌هایی که داده بود، عمل کند؟

برای پاسخ به این سؤال می‌شود کارنامه دولت ابراهیم رئیسی را در زمینه هفت وعده‌ای که او پیش از انتخابات ۱۴۰۰ داده بود، بررسی کرد؛ وعده‌هایی در زمینه تورم، رشد اقتصادی، اشتغال، تجارت خارجی، ارز و مسکن.

گرانی و تورم

ابراهیم رئیسی در «نقشه راه اقتصادی» که پیش از انتخابات منتشر کرد، وعده داد نرخ تورم در سال ۱۴۰۲ به نصف سال ۱۳۹۹ کاهش بیابد و در سال‌های بعد به طرف یک‌رقمی شدن حرکت کند.

مرکز آمار ایران نرخ رسمی تورم در پایان سال ۱۳۹۹ را ۳۶.۴ درصد اعلام کرد. به این ترتیب، برای تحقق وعده ابراهیم رئیسی، نرخ تورم در ۱۴۰۲ باید به ۱۸.۲ درصد کاهش می‌یافت.

ولی نه تنها این هدف محقق نشد، بلکه در کل این سال، نرخ تورم (با وجود کاهش نرخ در نتیجه تغییر سال پایه) بالای ۴۰ درصد بود و در آخرین ماه ۱۴۰۲ به ۴۰.۷ درصد رسید که از تورم سال ۱۳۹۹ هم بیشتر بود.

در کنار این، شواهد حاکیست که طبق بررسی‌های بانک مرکزی، در دوران کوتاه ریاست‌جمهوری آقای رئیسی، رکورد ۸۰ ساله نرخ تورم شکسته شد.

در مجموع، از مرداد ۱۴۰۰ تا اردیبهشت ۱۴۰۲ قیمت کالاها و خدمات مصرفی در ایران به طور متوسط ۱۵۴ درصد بالا رفت؛ یعنی بیش از دو و نیم برابر شد.

رشد اقتصادی

ابراهیم رئیسی اعلام کرده بود که در دولت او از سال ۱۴۰۱ میانگین رشد سالانه تولید ناخالص داخلی بدون نفت به بالای پنج درصد می‌رسد.

ولی طبق بررسی‌های مرکز آمار، نرخ رشد اقتصادی بدون نفت از پنج درصد در سال ۱۴۰۰ به ۴.۸ درصد در سال ۱۴۰۱ و ۳.۴ درصد در سال ۱۴۰۲ کاهش یافت.

برای مقایسه، در این دو سال بخش نفتی اقتصاد ایران به ترتیب ۶.۶ درصد و ۲۰.۳ درصد رشد کرد. به عبارت دیگر، همچنان بخش اعظم رشد اقتصادی ایران مدیون بالا رفتن قیمت نفت و افزایش خرید نفت چین از ایران بود.

اشتغال

وعده دیگر آقای رئیسی، ایجاد سالانه یک میلیون شغل جدید بود.

مرکز آمار ایران، شمار کل شاغلان در تابستان سال ۱۴۰۰ را حدود ۲۳ میلیون و چهارصد هزار نفر تخمین زده بود.

برای تحقق شعار ایجاد یک میلیون شغل در سال، این رقم تا زمستان ۱۴۰۲ (ظرف دو سال و نیم) باید دو و نیم میلیون نفر بالا می‌رفت و به نزدیکی ۲۶ میلیون نفر می‌رسد.

ولی در زمستان سال گذشته عده شاغلان حدود ۲۴ میلیون و دویست هزار نفر برآورد شده بود که نسبت به شروع کار دولت سیزدهم، تنها حدود هشتصد هزار نفر، یعنی یک سوم وعده آقای رئیسی افزایش پیدا کرده بود.

تجارت خارجی

طبق برنامه اقتصادی آقای رئیسی، قرار بود در سال ۱۴۰۲ «کل نیاز ارزی کشور از طریق صادرات غیرنفتی» تأمین شود.

ولی طبق آمارهای گمرک، ایران در این سال ۴۹ میلیارد دلار کالای غیرنفتی صادر کرد و در مقابل ۶۶ میلیارد دلار نیز کالا وارد کرد که نشان‌دهنده ۱۷ میلیارد دلار کسری تراز تجاری است.

ولی آمارهای گمرک تنها تجارت کالا را دربرمی‌گیرد و با در نظر گرفتن خدمات، کسری تجاری ایران در سال ۱۴۰۲ تشدید می‌شود.

طبق آمارهای بانک مرکزی، ایران در ۹ ماه اول سال گذشته روی هم کمتر از ۴۰ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی و نزدیک به ۷۴ میلیارد دلار واردات داشت.

به عبارت دیگر، بر خلاف وعده آقای رئیسی، صادرات غیرنفتی به تنهایی برای تأمین ارز واردات کشور کافی نبود.

ارزش ریال و نرخ(های) ارز

ابراهیم رئیسی در مناظره‌های پیش از انتخابات، با فسادآور دانستن چندنرخی بودن ارز، گفته بود «باید ارز تک‌نرخی را در کشور باب کرد.»

با وجود این، در آخرین روز کاری او همچنان حداقل پنج نرخ عمده برای فروش دلار آمریکا وجود داشت:

او همچنین از مدیریت بازار ارز برای «تقویت ارزش پول ملی» صحبت کرده بود. ولی در دو سال و ۹ ماه زمامداری او، قیمت دلار در بازار آزاد از کمتر از ۲۶ هزار تومان به بیش از ۶۰ هزار تومان افزایش پیدا کرد.

به عبارت دیگر، ارزش ریال در دوران ریاست‌جمهوری ابراهیم رئیسی حدود ۵۸ درصد کم شد.

ساخت‌وساز مسکن

رئیسی پیش از انتخابات سال ۱۴۰۰ بارها قول داد که در دولت او سالانه یک میلیون واحد مسکونی ساخته شود.

ارزیابی میزان موفقیت دولت او در این زمینه بسیار دشوار است چرا که وزارت راه و شهرسازی و سایر نهادهای رسمی، دیگر آمار تعداد واحدهای مسکونی تکمیل‌شده را منتشر نمی‌کنند.

بسیاری از آمارهای دیگر حوزه مسکن هم یا اصلاً منتشر نمی‌شود یا با سال‌‌ها تأخیر در اختیار عموم گذاشته می‌‌شود.

تنها آمار موجود، صدور مجوز ساخت حدود ۴۲۰ هزار واحد مسکونی در سال ۱۴۰۱ است که البته به هیچ عنوان به معنی تکمیل این تعداد خانه نیست.

تقریباً می‌توان مطمئن بود که اگر در سال‌های اخیر، میزان ساخت‌وساز به رقم یک میلیون واحد در سال نزدیک شده بود، آن را با آب و تاب فراوان تکرار می‌کردند.

الوعده وفا؟

در دولت سیزدهم رقم یارانه نقدی دهک‌های پایین جامعه به ماهانه ۴۰۰ هزار تومان افزایش یافت؛ ولی این کار جزو برنامه رسمی پیش از انتخابات نبود.

ولی در مجموع از هفت وعده اقتصادی قابل اندازه‌گیری ابراهیم رئیسی برای سال‌های اول ریاست‌جمهوری‌اش، شش وعده (نصف کردن تورم، رشد اقتصادی بدون نفت پنج درصدی، ایجاد یک میلیون شغل در سال، تأمین نیاز ارزی از صادرات غیرنفتی، تک‌نرخی شدن ارز و تقویت ارزش ریال) محقق نشد و آماری دال بر تحقق وعده هفتم (ساخت یک میلیون مسکن در سال) هم منتشر نشده است.