چرا پیش‌بینی‌های زلزله معمولا غلط از آب در‌می‌آید؟

برنت دمیتروک مدعی پیش‌بینی‌ زلزله است.

اواسط ماه اکتبر، او به ده‌ها هزار دنبال‌کننده‌اش در شبکه‌های اجتماعی گفت که به‌زودی زلزله‌ای در نقطه‌ای در جنوب شهر کوچک ساحلی یوریکا در غربی‌ترین نقطه کالیفرنیا خواهد آمد.

دو ماه بعد، زلزله‌ای به بزرگی ۷.۳ در این منطقه رخ داد. به میلیون‌ها نفر هشدار سونامی داده شد و دنبال‌کنندگان آقای دمیتروک در فضای آنلاین بیشتر شدند، چون می‌خواستند از پیش‌بینی او درباره زلزله‌های بعدی با خبر شوند.

او در شب سال نو میلادی گفت: «به کسانی که آنچه من انجام می‌دهم را رد می‌کنند، می‌گویم چگونه می‌توانید بگویید که این مسئله تصادفی است؟ تعیین محل وقوع زلزله‌ها نیازمند مهارت جدی است.»

اما یک مشکل وجود دارد: زلزله‌‌پژوه‌ها می‌گویند پیش‌بینی زمین‌لرزه‌ها امکان‌پذیر نیست.

دقیقا همین پیش‌بینی‌ناپذیری است که باعث می‌شود زلزله‌ها تا این حد نگران‌کننده باشند. میلیون‌ها نفری که در سواحل غرب آمریکای شمالی زندگی می‌کنند، از این در هراسند که «زلزله بزرگ» شاید در هر لحظه رخ دهد و طبیعت و زندگی افراد بی‌شماری را زیر‌و‌‌رو کند.

لوسی جونز، زلزله‌شناسی که بیش از سه دهه برای سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده آمریکا (USGS) کار کرده و کتابی به نام «بزرگ‌ها» نوشته است، بخش زیادی از پژوهش‌هایش را بر احتمالات زلزله و بهبود تاب‌آوری برای مقاومت در برابر آن متمرکز کرده است.

خانم جونز می‌گوید از زمانی که زلزله‌ها را مطالعه کرده است، افرادی بوده‌اند که می‌خواستند پاسخی برای زمان وقوع «زلزله بزرگ» - که در مناطق مختلف معانی متفاوتی دارد - پیدا کنند و ادعا می‌کردند که رمز آن را کشف کرده‌اند.

او به بی‌بی‌سی گفت: «نیاز انسانی به ایجاد الگو در مواجهه با خطر بسیار قوی است، این واکنشی کاملا طبیعی به ترس است. با این حال امکان پیش‌بینی در این زمینه نیست.»

به گفته سازمان زمین‌شناسی آمریکا، با حدود ۱۰۰ هزار زلزله‌ای که هر سال در سراسر جهان احساس می‌شود، قابل درک است که چرا مردم می‌خواهند از قبل از احتمال وقوع آن باخبر باشند.

پارسال منطقه اطراف یوریکا، شهر ساحلی شمال سان‌فرانسیسکو که در ماه دسامبر در آنجا زلزله رخ داد، بیش از ۷۰۰ زمین‌لرزه تجربه کرده است.

سازمان زمین‌شناسی آمریکا می‌گوید منطقه‌ای که آقای دمیتروک به‌درستی حدس زد زلزله‌ای در آن رخ خواهد داد، یکی از «فعال‌ترین مناطق زلزله‌خیز» ایالات متحده است. ناپایداری آن به دلیل تلاقی سه صفحه تکتونیکی- صفحات تشکیل دهنده پوسته زمین- در نقطه‌ای است که به عنوان «نقطه اتصال سه‌گانه مندوسینو» شناخته می‌شود.

حرکت صفحات نسبت به یکدیگر - به صورت عمودی، افقی یا جانبی - باعث تنش می‌شود. هنگامی که این تنش آزاد می‌شود، باعث وقوع زلزله می‌شود.

لوسی جونز می‌گوید حدس زدن اینکه زلزله‌ای در چنین جاهایی رخ خواهد داد، آسان است، هر چند زلزله‌ای با بزرگی ۷ بسیار نادر است.

سازمان زمین‌شناسی آمریکا اشاره می‌کند که از سال ۱۹۰۰ تاکنون تنها ۱۱ زلزله با این بزرگی یا بزرگ‌تر از آن رخ داده است. پنج مورد، از جمله یکی که آقای دمیتروک در شبکه‌های اجتماعی تبلیغ آن را کرد، در همان منطقه رخ داده است.

در حالی که حدس برنت دمیتروک درست بود، خانم جونز به بی‌بی‌سی گفت که بعید است بتوان هر زلزله‌ای - از جمله بزرگ‌ترین و مخرب‌ترین آن‌ها - را با دقت و درستی پیش‌بینی کرد.

لوسی جونز گفت، مجموعه‌ای پیچیده و «پویا» از عوامل زمین‌شناسی به وقوع زلزله منجر می‌شود.

«بزرگی یک زلزله احتمالا در حین وقوع آن شکل می‌گیرد. او برای توضیح این موضوع از مثال پاره کردن یک تکه کاغذ استفاده کرد: پارگی ادامه پیدا می‌کند، مگر آنکه چیزی جلوی آن را بگیرد یا سرعتش را کم کند، مثلا لکه‌های آب که کاغذ را خیس و نرم کرده باشند.»

دانشمندان می‌دانند که زلزله به دلیل حرکات ناگهانی در امتداد گسل‌ها رخ می‌دهد، اما به گفته‌ سازمان زمین‌شناسی آمریکا، پیش‌بینی دقیق چنین رویدادی نه تنها ممکن نیست، بلکه «انتظار نمی‌رود در آینده‌ نزدیک هم بتوان راهی برای آن یافت».

سازمان زمین‌شناسی آمریکا اشاره می‌کند که می‌توان احتمال وقوع زلزله در یک منطقه خاص را در یک دوره مشخص محاسبه کرد. اما این نهایت کاری است که در حال حاضر می‌توان انجام داد.

سوابق زمین‌شناسی نشان می‌دهد که برخی از بزرگ‌ترین انواع زلزله‌ها، که به عنوان «زلزله بزرگ» در میان مردم محل مشهور شده‌اند، با نوعی نظم رخ می‌دهند. منطقه فرورانش کاسکادیا هر ۳۰۰ تا ۵۰۰ سال یک‌بار می‌لرزد و به طور منظم سواحل شمال غرب اقیانوس آرام را با سونامی‌های عظیم ۳۰ متری تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در همین حال گسل سن آندریاس در جنوب کالیفرنیا، با زلزله‌های شدیدی که هر ۲۰۰ تا ۳۰۰ سال یک‌بار رخ می‌دهد، منبع دیگر یک «زلزله بزرگ» بالقوه است. کارشناسان گفته‌اند که «زلزله بزرگ» ممکن است در هر لحظه در هر یک از این دو منطقه رخ دهد.

لوسی جونز می‌گوید در دوران حرفه‌ای‌اش، هزاران نفر پیش‌بینی‌هایی درباره زلزله بزرگ برای او ارسال کرده‌اند. از جمله افرادی در دهه ۱۹۹۰ که با ارسال فکس به دفترش سعی داشتند به او هشدار بدهند.

او با خنده می‌گوید: «هر هفته یک پیش‌بینی دریافت می‌کنم. طبیعتا در این وسط یک نفر خوش‌شانس است و پیش‌بینی‌اش درست از آب درمی‌آید. اما بعد از آن معمولا اعتماد‌به‌نفس بیش از حد پیدا می‌کنند و ۱۰ پیش‌بینی دیگر می‌کنند که غلط از آب درمی‌آید.»

به نظر می‌رسد این سناریو برای آقای دمیتروک هم، که پیشینه علمی ندارد، رخ داده است. او سال‌ها پیش‌بینی کرده که زلزله‌ای عظیم در جنوب غرب آلاسکا، ژاپن یا جزایر اطراف نیوزیلند رخ خواهد داد، با چنان شدتی که شاید تجارت جهانی را مختل کند.

سازمان زمین‌شناسی آمریکا می‌گوید پیش‌بینی زلزله باید سه عنصر مشخص داشته باشد: تاریخ و زمان، مکان زلزله و بزرگی آن. اما بازه پیش‌بینی‌های آقای دمیتروک همچنان تغییر می‌کند.

او در یک مقطع گفت که این زلزله دقیقا قبل یا بعد از مراسم سوگند دونالد ترامپ به عنوان رئیس‌جمهور آمریکا (۲۰ ژانویه ۲۰۲۵) رخ خواهد داد. سپس گفت که حتما پیش از سال ۲۰۳۰ اتفاق می‌افتد.

در حالی که چنین زلزله‌ای هنوز رخ نداده، آقای دمیتروک گفت که همچنان باور دارد این زلزله خواهد آمد.

آقای دمیتروک به بی‌بی‌سی گفت: «باور ندارم که این فقط تصادفی باشد. این نه تصادف است و نه شانس.»

خانم جونز گفت، این نوع طرز فکر درباره زلزله‌ها رایج است.

او افزود: «پراکنش‌های تصادفی شاید طوری به نظر برسند که گویا الگویی دارند، همان‌طور که ما در ستاره‌ها صور فلکی را می‌بینیم.»

او افزود: «بسیاری از مردم واقعا از زلزله می‌ترسند و راه مقابله با آن این است که پیش‌بینی کنند چه زمانی قرار است اتفاق بیفتد.»

چگونه می‌توان برای عدم قطعیت زلزله آماده شد

کارشناسان می‌گویند، فقط به این دلیل که نمی‌توان پیش‌بینی کرد زلزله در چه زمانی رخ خواهد داد، به این معنا نیست که نباید آماده باشیم.

هر سال، در سومین پنج‌شنبه ماه اکتبر، میلیون‌ها آمریکایی در بزرگ‌ترین مانور زلزله در جهان به نام تمرین بزرگ لرزه شرکت می‌کنند.

این تمرین را گروهی در مرکز زلزله‌شناسی جنوب کالیفرنیا ابداع کرده‌اند که خانم جونز هم عضو آن بود.

در این برنامه، مردم دستورالعمل «زمین‌گیر شوید، پناه بگیرید و محکم نگه دارید» را تمرین می‌کنند: روی زانوهای خود می‌افتند، زیر یک شیء محکم مثل میز پناه می‌گیرند و یک دقیقه آن را سفت نگه می‌دارند.

محبوبیت این تمرین به قدری زیاد شده که به سایر ایالت‌ها و کشورهای در معرض زلزله هم گسترش یافته است.

به افراد توصیه می‌شود وقتی که بیرون هستند به یک منطقه باز بروند و از درختان، ساختمان‌ها و خطوط برق دور شوند. در نزدیکی اقیانوس، مردم فرار به زمین‌های مرتفع را پس از توقف لرزش تمرین می‌کنند تا برای احتمال وقوع سونامی آماده باشند.

برایان تربوش، مدیر برنامه زلزله و آتشفشان در بخش مدیریت بحران ایالت واشنگتن، گفت: «حالا، در حالی که زمین نمی‌لرزد و شرایط خیلی استرس‌زا نیست، بهترین زمان برای تمرین است.»

علاوه بر تمرین‌های زلزله، ساکنان ایالت‌های ساحل غربی با سامانه هشدار تلفنی سازمان زمین‌شناسی آمریکا در ارتباطند که هشدار زلزله نام دارد.

این سامانه با شناسایی امواج فشاری کار می‌کند که با زلزله منتشر می‌شود. اگرچه پیش‌بینی نمی‌کند که زلزله چه زمانی رخ خواهد داد، می‌تواند با دادن هشدار چند ثانیه پیش از وقوع زلزله، جان بعضی افراد را نجات بدهد.

این سامانه، نزدیک‌ترین چیزی است که فعلا به عنوان «پیش‌بینی‌کننده زلزله» اختراع شده است.