«ها سوخته» در آپارات

۹ آبان ۱۴۰۴ - ۳۱ اکتبر ۲۰۲۵

رفته بودند دنبال پیدا کردن گنج، اما گنج خودشان را هم گم کردند. حالا در «هاسوخته»، خیلی‌ها به دنبال رمزگشایی از رازی حدودا سی‌ساله هستند.

این هفته در آپارات فیلم «ها سوخته» ساخته لیلا امینی به نمایش در‌می‌آید.

پس از آن در بخش «تحلیل آپارات» با دکتر محمدرضا سرگلزایی؛ روان‌پزشک، شاعر و نویسنده و پژوهشگر حوزه‌های فلسفه و اسطوره‌شناسی و رضا حسنی نسب از شخصیت های اصلی این مستند درباره فیلم و موضوعش گفت‌و‌گویی خواهیم داشت.

درباره فیلم «ها سوخته»

خیلی از ما گمشده‌هایی داریم؛ چیزها یا کسانی که سال‌هاست دنبالش می‌گردیم، بی‌آن‌که بدانیم هنوز هستند یا نه، می‌گویند آدمی به امید زنده است و همین امید است که تحمل انتظار را ممکن می‌کند با این وجود امید و انتظار می‌تواند گاهی نجات‌بخش و گاهی فلج‌کننده باشد و روح روان آدمی را فرسوده کند.

فیلم مستند «هاسوخته» به کارگردانی لیلا امینی درباره‌ همین وضعیت پیچیده است. درباره‌ خانواده‌ای است که سی سال در مرز میان بودن و نبودن زندگی می‌کنند. نوجوانی ناپدید می‌شود و هیچ نشانی از مرگ یا زندگی او در دست نیست. خانواده نه می‌تواند سوگواری کند، نه می‌تواند فراموش کند. انگار همه چیز در یک نقطه متوقف شده؛ نه تمام شده، نه شروع شده است.

لیلا امینی در این فیلم، با نگاهی بی‌قضاوت و دوربینی بی‌صدا، وارد خانه‌ای می‌شود که سال‌هاست با این فقدان زندگی می‌کند. او نه فقط به دنبال ثبت لحظه‌هاست، بلکه در جست‌وجوی حقیقتی‌ است که هنوز کسی پاسخش را نمی‌داند. «هاسوخته» قصه‌ بالا و پایین شدن امید و ناامیدی‌ است؛ قصه‌ خانواده‌ای که ابتدا از هم پاشیده، اما همین فقدان، با گذر زمان به حلقه‌ای برای پیوند دوباره‌شان تبدیل شده است.

ویژگی فیلم «ها سوخته»

«ها سوخته» مستندی جست‌وجوگرایانه است. این فیلم با کمترین عوامل و تجهیزات و به شیوه‌ای تک‌نفره ساخته شده تا فضای خانه و مناسبات خانوادگی دچار اختلال نشود. همین انتخاب باعث شده روایت فیلم بسیار ملموس و پذیرفتنی باشد.

شخصیت‌ها در فیلم خود واقعی‌شان هستند بدون آن‌که درگیر بازی یا بازسازی شوند. فیلمساز موفق شده راز اصلی داستان را تا پایان حفظ کند و همین راز، کشش دراماتیک اثر را شکل می‌دهد.

«هاسوخته» از نظر روان‌شناختی نیز واجد اهمیت است؛ چرا که به وضعیت پیچیده‌ای می‌پردازد که در آن مرز میان مرگ و زندگی محو شده و خانواده در وضعیت تعلیق روانی قرار گرفته‌اند. امید به بازگشت، گاه نیرویی نجات‌بخش و گاه مانعی برای پذیرش واقعیت است.

فیلم همچنین به رفتارهایی چون تعبیر خواب، فال و نشانه‌ها می‌پردازد که خانواده برای حفظ روان خود به آن‌ها پناه می‌برند. این مستند، تصویری چندلایه از مناسبات خانوادگی، واکنش‌های متفاوت اعضا و نقش جامعه در مواجهه با چنین فقدانی ارائه می‌دهد.

این فیلم نه فقط یک مستند، بلکه تجربه‌ای‌ از زیستن در تعلیق است؛ در جایی که غیبت، حضور دارد و نبودن، همیشه هست.

یادداشت کارگردان

آنچه مرا به ساخت «هاسوخته» ترغیب کرد، تضادی بود که در دل این قصه نهفته است: فقدانی که در ابتدا خانواده را از هم پاشیده، اما با گذر زمان به حلقه‌ای برای پیوند دوباره میان آن‌ها تبدیل شده است. حسین، فرزند گمشده، همچنان غایب است، اما نبود او به زندگی همه معنا بخشیده و جست‌وجویش تاب‌آوری و نیرویی مضاعف به اعضای خانواده داده است.

شنیدن تکه‌پاره‌های روایت هر یک از اعضای خانواده، مانند کنار هم گذاشتن قطعات پازلی بود که هیچ‌کس تصویر کاملش را نمی‌دید. هر کس بخشی را داشت و جاهای خالی را با نیازها، تخیلات، خلأهای زندگی و رویاهای خودش پر می‌کرد؛ پازلی که در نهایت بیشترین شباهت را به سازنده‌اش پیدا می‌کرد. این تفاوت روایت‌ها برای من ارزشمند بود، چون نشان می‌داد حقیقت در یک روایت واحد خلاصه نمی‌شود.

شاید بزرگ‌ترین دستاورد «هاسوخته» برای من همین بود: تلاشی برای رسیدن به یکپارچگی و معنای مشترک، که تنها از رهگذر نگاه دقیق به تمام جزئیات و واکاوی همه ابعاد به دست می‌آید.

برای من، «هاسوخته» فقط روایت یک فقدان نیست، بلکه تلاشی است برای نشان دادن اینکه چگونه همین فقدان می‌تواند به نیرویی برای کنار هم ماندن و زنده نگه‌داشتن امید تبدیل شود. انتظار، برای من مفهومی محدود به یک خانواده، یک جغرافیا یا یک فرهنگ خاص نیست. این یک «ابرروایت» است؛ تجربه‌ای جهانی که همه انسان‌ها به شکلی آن را زیسته‌اند. جایی که انتظار به شرطی برای شادی، رضایت یا خوشبختی بدل می‌شود؛ و زندگی به تعویق می‌افتد تا آن لحظه یا آن فرد برسد.

در عین حال، انتظار می‌تواند زاینده انرژی و توان باشد؛ انگیزه‌ای برای ادامه دادن، متمرکز ماندن و هدف داشتن. این حرکت آگاهانه در میان تضادها، شبیه رقصی در میدانی مین‌گذاری‌شده است؛ نیازمند تاب‌آوری بسیاراست. خندیدن در میان اشک، شادی در دل اندوه، امید تنیده در ناامیدی، و روشنایی برخاسته از تاریکی… مگر زندگی چیزی جز این است؟ جدالی سرسختانه و بی‌پایان میان بودن و نبودن.

فیلم را به شیوه‌ای تک‌نفره و با کمترین عوامل و تجهیزات ساختم تا کوچک‌ترین اختلالی در فضای خانه ایجاد نشود و اعضای خانواده حضورم را نه به چشم یک کارگردان، بلکه همچون یکی از خودشان تجربه کنند. این انتخاب به من اجازه داد بخشی از زندگی روزمره‌شان شوم، در بیم‌ها و امیدهایشان شریک باشم و همراهشان برای بازگشت حسین به خانه، شمعی روشن کنم.

توضیح تصویر، لیلا امینی، فیلمساز - پوستر فیلم «ها سوخته»

درباره کارگردان

لیلا امینی، کارگردان و مستندساز، فارغ‌التحصیل رشته سینما و هنرهای نمایشی از دانشگاه تهران است. او بیش از دو دهه است که در حوزه فیلم‌سازی و مستند فعالیت می‌کند و آثارش اغلب به مسائل انسانی، اجتماعی و روان‌شناختی می‌پردازند. از جمله مستندهای او می‌توان به «در پشت در» و «خواهر» اشاره کرد.

بخش معرفی و تحلیل فیلم:

گفت‌وگوی آپارات با دکتر محمدرضا سرگلزایی؛ روان‌پزشک، شاعر و نویسنده و پژوهشگر حوزه‌های فلسفه و اسطوره‌شناسی و رضا حسنی نسب از شخصیت های اصلی این مستند درباره فیلم «ها سوخته» ساخته لیلا امینی را اینجا ببینید.