سفر شگفت‌انگیز یک ستاره؛ صلاح چگونه «پادشاه مصر» شد؟

«فراتر از ورزش» بخشی از مطالب ورزشی بی‌بی‌سی هستند که داستان‌های شگفت‌انگیز ورزشکاران یا مسابقاتی را روایت می‌کند که کمتر شنیده‌اید. فهرست مطلب‌های فراتر از ورزش را دنبال کنید.

«هر وقت اینجا قدم می‌گذارم، ناخودآگاه یادم می‌آید که او چطور حرکت می‌کرد و توپ را کنترل می‌کرد. او از جنس دیگری بود.»

یکی از اولین مربیان محمد صلاح در حال باز کردن ورودی‌های سبز تیره مرکز جوانان روستای نگریگ، در حدود سه ساعتی شمال قاهره است. اینجاست که همه چیز برای یکی از پرکارترین مهاجمان جهان، بازیکنی که لیورپول را در ماه مه به عنوان قهرمانی لیگ برتر رساند، آغاز شد.

در خیابان‌های نگریگ بود که صلاح هفت ساله، با دوستانش فوتبال بازی می‌کرد و ادای فوق‌ستاره‌هایی مانند رونالدو، مهاجم برزیل، زین‌الدین زیدان، بازیساز افسانه‌ای فرانسه یا فرانچسکو توتی، ستاره تکنیکی ایتالیایی، را درمی‌آورد.

غمری عبدالحمید سعدانی با اشاره به زمین چمن مصنوعی که اکنون به افتخار صلاح نامگذاری شده، می‌گوید: «محمد در مقایسه با هم‌تیمی‌هایش کوچک بود اما کارهایی می‌کرد که حتی پسران بزرگ‌تر هم نمی‌توانستند انجام دهند. شوت‌های او به طرز باورنکردنی قدرتمند بود و اراده‌ای آشکار داشت.»

صلاح ۳۳ ساله کمی پیش نهمین فصل خود را در لیورپول با گلزنی در نخستین بازی لیگ آغاز کرد، جایی که این بازیکن پست گوش از سال ۲۰۱۷ که به این باشگاه پیوست تا قبل از این فصل ۲۴۵ گل در ۴۰۲ بازی لیگ و جام حذفی زده است.

اولین فوق ستاره جهانی فوتبال مصر هر افتخار داخلی و همچنین لیگ قهرمانان را با لیورپول کسب کرده، اما هنوز با تیم ملی کشورش طعم موفقیت را نچشیده است.

با نزدیک شدن به جام ملت‌های آفریقا در ماه دسامبر و جام جهانی ۲۰۲۶، بخش ورزشی بی‌بی‌سی از مصر بازدید کرد تا دریابد که صلاح برای مردم این کشورِ ۱۱۵ میلیون نفری و عاشق فوتبال، چه معنایی دارد و چگونه یک پسر کوچک با پیشینه‌ای ساده به یک نماد ملی تبدیل شد؟

لامیس سادق در کافه دندانپزشکان در شرق قاهره می‌گوید: «هنوز هم وقتی صلاح را تماشا می‌کنم، شادی پدرم را احساس می‌کنم. بعد از اینکه صلاح به لیورپول پیوست، ما عادت داشتیم هر مسابقه را با هم از تلویزیون تماشا کنیم.»

این کافه به نام شغل اصلی صاحب قبلی‌اش نامگذاری شده و اکنون جایی است که هواداران لیورپول برای تماشای مسابقات روی صفحه نمایش بزرگ آن جمع می‌شوند.

لامیس که پیراهن لیورپول را با نام پدرش بر پشت آن پوشیده است، می‌گوید: «متاسفانه او دو سال پیش درگذشت. هر بازی لیورپول یکی از شادترین دو ساعت در خانه ما هر هفته بود و حتی اگر مجبور بودم به خاطر مدرسه یا کار بخشی از بازی را از دست بدهم، پدرم دقیقه به دقیقه به من پیام می‌داد وآخرین اطلاعات را می‌فرستاد.»

«صلاح از طبقه مرفه نبود. واقعاً سخت کار کرد و فداکاری‌های زیادی کرد تا به جایی که الان هست برسد. بسیاری از ما خودمان را در او می‌بینیم.»

«همه بچه‌ها می‌خواهند صلاح شوند»

روستای کشاورزی کوچک نگریگ در دلتای رود نیل در میان زمین‌های سرسبز کشت یاسمن و هندوانه قرار گرفته است. گاومیش‌ها، گاوها و الاغ‌ها همراه با اتومبیل‌ها، موتورسیکلت‌ها و گاری‌های اسبی از جاده‌های خاکی استفاده می‌کنند.

اینجاست که یکی از بهترین و پرکارترین مهاجمان جهان، که با عنوان «فرعون مصر» و یا «پادشاه مصری» شناخته می‌شود، سال‌های اولیه عمر خود را گذراند.

سعدانی که خود را اولین مربی صلاح می‌داند و از هشت سالگی او را آموزش داده، می‌گوید: «خانواده صلاح اساس و راز موفقیت او هستند. آن‌ها همچنان با فروتنی و احترام در اینجا زندگی می‌کنند. این یکی از دلایلی است که مردم آن‌ها را بسیار دوست دارند.»

مرکز جوانان اخیراً به افتخار مشهورترین پسر روستا، به طور چشمگیری ارتقا یافته است و زمین بازی سبز آن فرق چندانی با یک مرکز تمرین حرفه‌ای ندارد.

سعدانی که در کنار عکسی بزرگی پشت یکی از دروازه‌ها با تصویر صلاح همراه با جام قهرمانی لیگ قهرمانان ایستاده، می‌گوید: «آن‌ها (خانواده صلاح) وقتی او جوان بود فداکاری‌های زیادی کردند. از همان ابتدا به طور باورنکردنی حامی‌اش بودند، به ویژه پدر و عموی او که در واقع رئیس این مرکز است.»

رد پای صلاح در همه جای نگریگ دیده می‌شود؛ جایی که کودکان با پیراهن‌های لیورپول و مصر که نام و شماره این بازیکن پشت آن حک شده، به این سو و آن سو می‌دوند.

یک نقاشی دیواری از صلاح بیرون مدرسه قدیمی‌اش وجود دارد، در حالی که یک موتور سه‌چرخه با بوق زدن از کنار آن رد می‌شود و برچسب بزرگی از چهره خندان بازیکن بر جلوی آن چسبانده شده است.

در قلب نگریگ، آرایشگاهی است که صلاح نوجوان پس از تمرین، موهایش را آنجا کوتاه می‌کرد.

احمد مصری می‌گوید: «من کسی بودم که آن مدل موی فرفری و ریش را به او دادم. دوستانش به او می‌گفتند موهایش را اینجا کوتاه نکند چون ما از یک روستا هستیم نه یک شهر، اما او همیشه پیش من می‌آمد. روز بعد دوستانش [از ظاهر خوب او] شگفت‌زده می‌شدند و از او می‌پرسیدند: "آرایشگرت کیست؟"»

این آرایشگر تماشای مهارت‌های صلاح در مرکز جوانان و خیابان‌های روستا را در خاطر دارد: «بزرگ‌ترین چیزی که به یاد دارم این است که وقتی همه ما پلی‌استیشن بازی می‌کردیم، صلاح همیشه لیورپول را انتخاب می‌کرد.»

«بقیه پسرها منچستر یونایتد یا بارسلونا را انتخاب می‌کردند اما او همیشه لیورپول بود. همه بچه‌های جوانی که الان در روستا زندگی می‌کنند، می‌خواهند شبیه او باشند.»

آموزش فوتبالی صلاح شامل یک دوره شش ساله در باشگاه مقاولون عرب، واقع در قاهره، نیز می‌شود. او در ۱۴ سالگی به آن‌ها پیوست و داستان صلاح برای انجام سفرهای روزانه رفت و برگشت، که ساعت‌ها طول می‌کشید، برای تمرین و بازی در مقاولون عرب اجازه ترک زودتر از موعد مدرسه را داشت، در مصر و جاهای دیگر به یک افسانه تبدیل شده است.

سفری طاقت‌فرسا با اتوبوس

چند مسافر سوار بر یک ون سوزوکی هفت‌نفره در حومه نگریگ، تنگ هم نشسته‌اند.

«سوار می‌شوند یا نه؟»

این یک سرویس حمل و نقل نیست که طبق برنامه زمانی حرکت کند. در واقع، راننده فقط زمانی حرکت می‌کند که ون پر شود.

در دوران نوجوانی، این ایستگاه اتوبوس جایی بود که صلاح سفر طولانی خود را برای تمرین در باشگاه مقاولون عرب آغاز می‌کرد.

سعدانی می‌گوید: «این یک سفر سخت و همچنین به طرز باورنکردنی گران بود. او به خودش متکی بود و بیشتر اوقات تنها سفر می‌کرد. تصور کنید کودکی ساعت ۱۰ صبح می‌رود و تا نیمه‌شب برنمی‌گردد. آن سفر به فردی قوی نیاز داشت؛ فقط کسی با هدفی روشن می‌توانست چنین باری را تحمل کند.»

وقتی ما هم سوار اتوبوس می‌شویم، در عقب و پشت سر یک مادر و دو پسرش فشرده می‌شویم و به سمت شهری به نام بسیون حرکت می‌کنیم، که اولین ایستگاه در سفر روزمره صلاح به قاهره بود.

صلاح سپس سوار اتوبوس دیگری به سمت طنطا می‌شد، قبل از اینکه دوباره برای رسیدن به ایستگاه اتوبوس رامسس در قاهره تغییر مسیر دهد و در آنجا نیز یک بار دیگر مسیرش را عوض می‌کرد تا سرانجام به مقصد برسد. بعد از تمرینات هنگام غروب، وقت همان سفر طولانی برای بازگشت به نگریگ و همان تغییرات منظم در مسیر برگشت بود.

مینی‌بوس‌های سفیدی که در تمام ساعات شبانه‌روز در جاده‌ها می‌رانند، یکی از اولین چیزهایی است که هنگام ورود به قاهره توجه‌تان را جلب می‌کند؛ پر از مسافرانی که پیاده و سوار می‌شوند.

وائل سید، روزنامه‌نگار مصری، می‌گوید: «این وسایل نقلیه حدود ۸۰ درصد از مسافران شهری را که بیش از ۱۰ میلیون نفر جمعیت دارد، جابه‌جا می‌کنند. هزاران دستگاه از این ون‌ها ۲۴ ساعته در تمام هفته کار می‌کنند.»

حتی همین سفر کوتاه به بسیون در شرایط گرم و ناخوشایند صندلی‌های عقب اتوبوس هم به اندازه کافی دشوار است، بنابراین می‌توانید تصور کنید که آن سفر بسیار طولانی‌تر، آن هم چندین بار در هفته، برای صلاح نوجوان چقدر سخت بوده است.

مربی‌ای که اولین بار صلاح را در تیم ملی بازی داد، معتقد است که چنین تجربیاتی به این بازیکن کمک کرده تا ذهنیت لازم برای موفقیت در بالاترین سطح را به دست آورد.

هانی رمزی می‌گوید: «شروع کار به عنوان یک بازیکن فوتبال در اینجا، در مصر، بسیار سخت است.»

رمزی عضوی از تیم ملی مصر بود که در جام جهانی ۱۹۹۰ مقابل انگلیس قرار گرفت و ۱۱ سال در بوندس‌لیگا بازی کرد. او در اکتبر ۲۰۱۱، زمانی که سرمربی موقت تیم ملی بود، برای اولین بار به صلاح فرصت بازی داد.

رمزی همچنین مربی تیم زیر ۲۳ سال مصر در المپیک ۲۰۱۲ لندن بود که صلاح را در اختیار داشت: «من هم مجبور بودم با اتوبوس سفر کنم و پنج یا شش کیلومتر پیاده بروم تا به اولین باشگاه خود، الاهلی، برسم و پدرم نمی‌توانست برای من کفش فوتبال بخرد.»

«اینکه صلاح در بالاترین سطح بازی می‌کند و برای سال‌های زیادی در اوج باقی مانده است، صد در صد به دلیل این چیزها شکل گرفته است، زیرا این نوع زندگی بازیکنان را قوی می‌کند.»

«دفاع نکن»

در حین رانندگی به سمت قاهره از روی یکی از شلوغ‌ترین پل‌های آن، یک بیلبورد الکترونیکی غول‌پیکر از تبلیغ بستنی به تصویری از صلاح در کنار کلمه عربی «شکرا» (ممنونم) تغییر می‌کند.

در یک دفتر همان حوالی، ضیا سید، یکی از تأثیرگذارترین مربیان در دوران ابتدایی حرفه صلاح، منتظر ماست. او زمانی که صلاح در جام جهانی زیر ۲۰ سال ۲۰۱۱ کلمبیا، خودش را مطرح کرد، مربی‌اش بود.

مردی که همه او را «کاپیتان ضیا» صدا می‌زنند، می‌گوید: «کشور باثبات نبود، انقلاب شده بود، بنابراین آماده شدن برای مسابقات سخت بود. صلاح با ما آمد و اولین چیزی که به چشم می‌آمد سرعت او و تمرکز همیشگی‌اش بود.»

«راه درازی را طی کرده چون خیلی خوب گوش می‌دهد، با کسی بحث نمی‌کند، همیشه گوش می‌دهد و کار می‌کند، گوش می‌دهد و کار می‌کند. او سزاوار چیزی است که دارد.»

«کاپیتان ضیا» یادش است که به صلاح جوان می‌گفته از محوطه جریمه خودی دور بماند و فقط روی حمله تمرکز کند. او با خنده می‌گوید: «مقابل آرژانتین، برای دفاع به محوطه ۱۸ قدم برگشت و یک پنالتی داد. گفتم، "دفاع نکن، چرا در محوطه ما هستی؟ تو نمی‌توانی دفاع کنی."»

پس از اینکه لیورپول فصل گذشته قهرمان لیگ برتر شد، شنیدم که او می‌گفت آرنه اسلات به او می‌گوید دفاع نکند. اما من اولین مربی بودم که از او خواستم دفاع نکند.»

بزرگ‌ترین سفیر مصر

صلاح ۱۴ سال در تیم ملی بازی کرده و اهمیتش برای مصر به حدی است که مقام‌های دولتی بلندپایه نیز هنگام مصدومیت او وارد عمل شده‌اند.

دکتر محمد عبود، پزشک تیم ملی، درباره زمانی که صلاح در شکست لیورپول مقابل رئال مادرید در فینال لیگ قهرمانان ۲۰۱۸ دچار مصدومیت جدی شانه شد، و گمانه‌زنی‌ها درباره از دست دادن جام جهانی روسیه چند هفته بعد از آن بالا گرفت، می‌گوید: «حتی از وزیر بهداشت مصر هم تماس‌هایی داشتم.»

او در کلینیک پزشکی خود در منطقه معادی قاهره گفت: «جوان‌تر بودم و فشار از داخل کشور شدید بود. از افراد زیادی تماس داشتم که سعی می‌کردند کمک کنند. یکی از اعضای هیئت مدیره ما گفت که من حالا یکی از مهم‌ترین افراد در کل جهان هستم. این وضعیت، من را به عنوان یک انسان تغییر داد.»

صلاح خوب شد و در دو بازی از سه بازی گروهی کشورش به زمین رفت، اما نتوانست مانع از خروج زودهنگام مصر پس از شکست مقابل اروگوئه، روسیه و عربستان سعودی شود.

محمود فایز، دستیار سابق مربی مصر، می‌گوید: «باید به شما بگویم که صلاح در تک‌تک گل‌های دور مقدماتی جام جهانی ۲۰۱۸ ما نقش داشت. صلاح یک پنالتی دراماتیک در دقیقه ۹۵ مقابل کنگو در اسکندریه گل کرد تا پیروزی دو بر یک را تضمین کند و برای اولین بار در ۲۸ سال، یک بازی مانده به پایان مسابقات، حضور مصر در جام جهانی قطعی شود.»

در یک بازی نفس‌گیر، صلاح مصر را جلو انداخت، اما کنگو سه دقیقه مانده به پایان بازی، نتیجه را مساوی کرد. فایز می‌گوید: «می‌دانید چه زمانی می‌توانید سکوت را بشنوید؟ من سکوت را زمانی که کنگو گل زد، شنیدم. ۷۵ هزار تماشاگر و صدا از احدی در نمی‌آمد.»

سپس آن پنالتی‌ که صلاح را به یک قهرمان ملی تبدیل کرد، از راه رسید. فایز می‌گوید: «تصور کنید، ملتی نزدیک به ۱۲۰ میلیون نفر منتظر این لحظه برای صعود بودند. او در سخت‌ترین و دشوارترین لحظه برای یک بازیکن قرار گرفت؛ پنالتی در دقیقه ۹۵ که محمد باید آن را گل می‌کرد.»

«او آن را گل کرد و باعث افتخار همه ما شد. بعد از آن در رختکن شروع به رقصیدن، بغل کردن همه و فریاد زدن کرد که "ما موفق شدیم، ما موفق شدیم." بعد از ۲۸ سال موفق شدیم.»

در قاهره آکادمی فوتبالی به نام «سازنده» وجود دارد که توسط میدو، مهاجم سابق تاتنهام و مصر، تأسیس شده و اداره می‌شود. او امیدوار است بازیکنانی تربیت کند که مسیر صلاح را دنبال کنند: «من در ۱۷ سالگی که جوان‌ترین بازیکن مصر بودم، در مقابل ۱۱۰ هزار نفر برای تیم ملی بازی کردم. دوست دارم حس کنم که مردم به من وابسته هستند و صلاح هم همین‌طور است.»

در زمان بازدید ما، یک دوره برای بازیکنان جوان با موضوع ذهنیت لازم برای تبدیل شدن به یک فوتبالیست حرفه‌ای سطح بالا برگزار می‌شد. زیر نام صلاح روی تخته وایت‌برد، یکی از مربیان نوشته بود: «انضباط، فداکاری و انگیزه.»

میدو می‌گوید: «دلیل اینکه صلاح اکنون در این جایگاه قرار دارد، این است که او هر روز روی قدرت ذهنی خود کار می‌کند. او بزرگ‌ترین سفیر برای مصر و همچنین برای بازیکنان آفریقایی است.»

«او باعث شد باشگاه‌های اروپایی به بازیکنان عرب احترام بگذارند، این کاری است که صلاح انجام داده است. به نظرم خیلی از باشگاه‌های اروپایی الان، وقتی یک بازیکن جوان مصری می‌بینند، به یاد صلاح می‌افتند. او باعث شده بازیکنان جوان ما رویاپردازی کنند.»

ادای دین به جایی که همه چیز شروع شد

به نگریگ بازمی‌گردیم و با رشیده، پیرزنی ۷۰ ساله که از یک غرفه کوچک سبزیجات می‌فروشد، ملاقات می‌کنیم. او در مورد این که چگونه صلاح زندگی او و صدها نفر دیگر را در روستایی که در آن به دنیا آمده و بزرگ شده، تغییر داده، صحبت می‌کند. رشیده گفت: «محمد مرد خوبی است. محترم و مهربان و مثل یک برادر برای ماست.»

او یکی از روستاییانی است که از کارهای خیریه صلاح بهره‌مند شده‌اند؛ خیریه‌ای در جایی که سفر او به سوی شهرت فوتبالی آغاز شد.

حسن بکر از «بنیاد خیریه محمد صلاح» می‌گوید: «هدف کمک به ایتام، زنان مطلقه و بیوه، فقرا و بیماران است.این بنیاد حمایت ماهانه، وعده‌های غذایی و جعبه‌های غذا در تعطیلات و مناسبت‌های خاص ارائه می‌دهد.»

«به عنوان مثال، (برای رشیده) کمک‌هزینه‌ای به مستمری که یک زن بیوه دریافت می‌کند، اضافه می‌شود. وقتی محمد اینجاست، فروتن باقی می‌ماند، با لباس‌های معمولی راه می‌رود و هرگز خودنمایی نمی‌کند. مردم او را به خاطر تواضع و مهربانی‌اش دوست دارند.»

علاوه بر کمک به افرادی مانند رشیده از طریق خیریه، صلاح هزینه‌های ساخت یک اداره پست جدید برای خدمت به مردم محلی، یک واحد آمبولانس، یک مؤسسه مذهبی و اهدا زمین برای یک ایستگاه فاضلاب را تأمین کرده است. فصل قبل که لیورپول برای بیستمین بار قهرمان لیگ انگلیس شد، هواداران در یک کافه محلی در نگریگ جمع شدند تا بازی را از تلویزیون تماشا کنند و برای پسر معروف روستا جشن بگیرند.

آیا در فصل ۲۰۲۵-۲۶ جشن‌های بیشتری در روستای زادگاه صلاح برگزار خواهد شد؟ با وجود کمک به لیورپول برای کسب عنوان قهرمانی لیگ برتر در فصل‌های ۲۰۱۹-۲۰ و ۲۰۲۴-۲۵، این بازیکن هنوز با لباس تیم ملی کشورش جامی بالای سر نبرده است.

نسل قبل از صلاح بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ سه عنوان قهرمانی جام ملت‌های آفریقا را به دست آورد. از آن زمان به بعد، دو فینال را باخته‌اند: مقابل کامرون در سال ۲۰۱۷ و سنگال در اوایل سال ۲۰۲۲.

با آغاز جام ملت‌های آفریقا در ۲۱ دسامبر، شش ماه قبل از جام جهانی، آیا مصری‌ها احساس می‌کنند که این بازیکن ۳۳ ساله اکنون باید در صحنه بین‌المللی نیز به موفقیت دست یابد؟

میدو می‌گوید: «صلاح از قبل میراثش را ساخته است. او بزرگ‌ترین فوتبالیست مصری در تاریخ ماست و مجبور نیست چیزی را به کسی ثابت کند؛ او یک اسطوره برای لیورپول و یک اسطوره برای مصر است.»