هفته‌ای که خاورمیانه را به جنگی تمام عیار نزدیک‌تر کرد

خاورمیانه در یک سال اخیر لحظات به‌شدت پرمخاطره‌ای را پشت سر گذاشته است، اما این هفته بدترین آنها بود.

در هفت روز گذشته، حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله لبنان، ترور شد؛ اسرائیل یک تهاجم زمینی علیه لبنان را شروع کرد و ایران هم نزدیک به ۲۰۰ موشک بالستیک به طرف اهدافی در اسرائیل شلیک کرد.

قدرت‌های غربی و منطقه‌ای - به رهبری آمریکا - برای کاهش تنش فشار آورده‌اند. شورای امنیت سازمان ملل متحد خواستار «پایان فوری» خصومت‌ها شد و گروه جی۷ که شامل آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان است «خویشتن‌داری» خواست.

اما این تلاش‌ها فعلا ناکام مانده و خاورمیانه بیش از هر زمان به جنگ تمام عیار نزدیک‌تر شده است.

در زیر نگاهی به تحولات هفته پیش داریم.

جمعه عصر: نصرالله ترور شد

روز ششم مهر - ۲۷ سپتامبر - با غروب خورشید در بیروت، حومه جنوب این شهر شاهد یک رشته انفجارهای مهیب بود.

چند ساختمان مسکونی هدف قرار گرفت، که یک حفره عظیم در زمین ایجاد کرد. دود و غبار هوا و آسمان را پر کرد به طوری که از سراسر شهر پیدا بود.

در این حمله، به یک پناهگاه زیرزمینی، حسن نصرالله رهبر حزب‌الله کشته شد.

نصرالله که یک هدف مهم بود، سال‌ها از ترس سوءقصد در انظار عمومی ظاهر نشده بود.

مرگ او در پایان یک هفته حملات هوایی اسرائیل علیه حزب‌الله روی داد که بیش از ۵۰۰ نفر کشته به جا گذاشت.

هفته قبل از آن در انفجار یک رشته پیجرها و بی‌سیم‌های اعضای حزب‌الله حداقل ۳۲ نفر کشته شدند و بیش از سه هزار نفر هم زخمی.

مرگ نصرالله همه امیدها برای کاهش تنش را نقش بر آب کرد، چیزی که تا چند ساعت قبل از آن ممکن به نظر می‌رسید.

پیشنهاد آمریکا برای یک آتش‌بس ۲۱ روزه در غزه در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک به بحث گذاشته بود. دنی دانون، نماینده اسرائیل در سازمان ملل، حتی گفت که کشورش «پذیرای نظرات است.»

اما ساعاتی بعد از آن حمله، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، درحال بازگشت زودهنگام از نیویورک به کشورش بود و هرگونه امید به موفقیت دیپلماسی رنگ باخت.

دوشنبه: اسرائیل به لبنان حمله کرد

سه روز بعد، نیروهای اسرائیل وارد لبنان شدند؛ آغاز تهاجمی زمینی.

ارتش اسرائیل گفت که عملیاتش «محدود و هدفمند» خواهد بود.

به گفته سازمان بحران لبنان نبردها تاکنون حدود ۱.۲ میلیون نفر را وادار به ترک خانه‌هایشان کرده است. حداقل هشت سرباز اسرائیل هم کشته شده‌اند.

اسرائیل می‌گوید هدف این عملیات جلوگیری از توانایی حزب‌الله برای پرتاب راکت و پهپاد به اسرائیل است - کاری که در یک سال گذشته تقریبا روزانه انجام داده است. این بعد از حمله ۷ اکتبر حماس به اسرائیل بود که جنگ در غزه را به دنبال داشت.

حالا نیروهای اسرائیل در دو جبهه همزمان مشغول یک نبرد زمینی هستند: غزه و لبنان؛ چیزی که چند دهه بود اتفاق نیفتاده بود.

آخرین جنگ اسرائیل و حزب‌الله، در سال ۲۰۰۶، بدون نتیجه و با قطعنامه ۱۷۰۱ سازمان ملل تمام شد که در آن آمده بود، حزب‌الله باید نیروهایش را از جنوب لبنان خارج کند.

این هرگز عملی نشد، و حزب‌الله با حمایت ایران قوی‌تر شد.

اسرائیل نگفته است که می‌خواهد حزب‌الله را کاملا از صحنه سیاسی لبنان حذف کند، اما معلوم است که سخت‌گیرانه مصمم است آن را تقلیل دهد.

اسرائیل در پی دو هفته و نیم موفقیت‌های حیرت‌انگیز در برابر این گروه، اکنون آرزوهای بزرگی در سر دارد.

عصر سه شنبه: ایران به اسرائیل حمله کرد

روز بعد، در حدود ساعت ۱۹:۳۰ به وقت محلی، ۱۰ میلیون اسرائیلی شتابان راهی پناهگاه‌ها شدند. این بعد از آن بود که ایران نزدیک به ۲۰۰ موشک بالستیک به طرف این کشور شلیک کرد.

سامانه دفاع هوایی اسرائیل فورا وارد عمل شد و متحدان این کشور از جمله آمریکا و بریتانیا به دفع این حمله کمک کردند که نشانه دیگری از گسترده‌تر شدن دامنه مناقشه است.

ارتش اسرائیل گفت بیشتر موشک‌ها منهدم شد، اما شماری از آنها به ناحیه مرکزی و جنوب کشور اصابت کرد. مرگ فقط یک نفر گزارش شد که یک مرد فلسطینی در کرانه باختری اشغالی بود.

درحالی که بزرگترین گروه نیابتی تهران دچار هرج‌و‌مرج است، ایران به این نتیجه رسید که برای ایجاد نوعی بازدارندگی باید کاری چشمگیرتر از حمله ماه آوریل انجام دهد.

برای همین این بار با شمار بیشتری از موشک‌های بالستیک و بدون اطلاع قبلی حمله کرد.

هرچند این حمله چیزی بیش از یک نمایش بود، به نظر نمی‌رسد به معنی تمایل ایران به راه‌اندازی جنگ تمام عیار باشد که عجیب هم نیست.

ایران می‌داند که اگر کار به یک جنگ کامل بکشد بازنده خواهد شد و بد هم بازنده خواهد شد.

حتی ممکن است پیش‌درآمدی بر پایان جمهوری اسلامی باشد.

اسرائیل با متحدان قدرتمند خود در غرب - و معدود همسایه‌هایی در خاورمیانه که مایلند به دفع موشک‌های ایران کمک کنند - یک ابرقدرت منطقه‌ای است.

ایران، با اقتصادی شکننده و حکومتی که چندان محبوبیت ندارد، حریف اسرائیل نیست. به علاوه متحدانی ندارد که در خلال رویارویی به دفاع از آن بشتابند.

آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در نماز جمعه علیه اسرائیل لفاظی کرد، اما ایران می‌داند که بضاعت ندارد تنش را خیلی بالاتر ببرد.

اتفاق بعدی چیست؟

علیرغم ضایعات ویرانگری که حزب‌الله متحمل شده، قول داده است در لبنان به نبرد ادامه دهد.

و تاریخ نشان می‌دهد که هرچند ورود به لبنان برای اسرائیل آسان است، خروج از آن برایش سخت خواهد بود.

منطقه و جهان از روز سه‌شنبه مضطربانه منتظر بوده‌اند تا ببینند اسرائیل چگونه به حمله ایران پاسخ خواهد داد.

جو بایدن رئیس جمهور آمریکا گفت سعی کرده است اسرائیل را از هدف گرفتن تاسیسات اتمی یا نفتی ایران منصرف کند.

با این حال واکنشی شدید اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد، و برخی از لفاظی‌های اخیر بنیامین نتانیاهو دلالت بر آن دارد که ممکن است در نهایت به فکر تغییر رژیم در ایران باشد.

اما اهداف فوری اسرائیل جایی نزدیک‌تر قرار دارد. «پیروزی کامل» در غزه و حذف تهدید حزب‌الله در طول مرز شمالی.

رهبران اسرائیل اشاره می‌کنند که در بسیاری جبهه‌ها درگیر جنگ هستند. بنیامین نتانیاهو می‌گوید که در هفت جبهه: غزه، لبنان، کرانه باختری، یمن، ایران، عراق و سوریه.

درست است که در یک سال گذشته، حملات از همه جهات در جریان بوده است، اما گروه‌های نزدیک به ایران در عراق و سوریه تاکنون تهدیدی واقعی نبوده‌اند.

ما هنوز شاهد یک جنگ تمام عیار منطقه‌ای نیستیم، اما وقتی این همه بازیگر احساس خطر می‌کنند، می‌توان گفت که جنگ در غزه به شکلی چشمگیر متاستاز داده است.