اهمیت روان‌شناسی در ورزش؛ تیم ملی فوتبال زنان انگلیس چگونه یاد گرفت برنده شود؟

پس از پیروزی تاریخی تیم ملی زنان انگلیس در دیدار نهایی مسابقات قهرمانی اروپا، در رختکن بازیکنان خوشحال و قدردان سرمربی خود، سارینا ویگمن بودند.

رختکنی که سیزده سال قبل و پس از شکست ۶-۲ انگلیس مقابل آلمان، در تنها تورنمنت مهمی که توانسته بودند به دیدار نهایی آن برسند، شرایط متفاوتی داشت و هوپ پاول، سرمربی تیم و بازیکنان در سکوتی سهمگینی فرو رفته بودند.

اما در میان آن ناامیدی، یک تحول بلندمدت در حال شکل گیری بود و این داستان تغییری است که از تصمیم پاول به استفاده از روانشناس برای اولین بار در یکی از تیم‌های ملی انگلیس شروع شد و به جاافتادن فرهنگ «چگونه برنده شویم» در تیم زنان انگلیس ختم شد.

«شما تنها با خواستن پیروزی، برنده نمی‌شوید»

این جمله کیت هیز، رئیس بخش روان‌شناسی زنان فدراسیون فوتبال انگلیس، ساده اما بسیار آموزنده است.

هیز از زمان انتصابش در اکتبر ۲۰۲۱، همراه با ویگمن و کادر فنی تیم ملی، تلاش کردند فرهنگ «چگونه برنده شویم» را در تیم انگلیس جا بیاندازند.

این فرهنگ که از آماده‌سازی قبل از مسابقه تا شیوه و سبک بازی این تیم را در بر می‌گیرد، نیازمند یک هدف مشترک، شناخت عمیق شخصیت بازیکنان، از جمله انگیزه و واکنش آنها به موقعیت‌های پرتنش و معیارهایشان برای موفقیت است.

او دلایل و عوامل کلیدی موفقیت تیم انگلیس در یک سال گذشته را اینگونه توضیح می‌دهد: «در ورزش رویای همه پیروزی است. اما شما برای آن نیاز به یک استراتژی واقعاً خوب و تعریف واضح وظایف و مسئولیت‌ها دارید.»

هیز برای یادگیری از تجربیات سایر ورزش‌ها، در طول هفت سال و نیم مسئولیتش، با مربیان و مدیران عملکرد تیم‌های مختلف المپیک و پارالمپیک بریتانیا صحبت کرد تا مؤثرترین راه‌های حمایت روانی از ورزشکاران را پیدا کند.

او می‌گوید: «آنچه که پیوسته باید مد نظر داشته باشیم، اهمیت فرهنگ تیمی و ایجاد محیطی است که هم به عملکرد بالای فنی کمک کند و هم باعث افزایش سلامت روانی بازیکنان شود.»

«عملکرد بالا» در حال حاضر یک اصطلاح شناخته شده در ورزش حرفه‌ای است، اما زمانی که پاول ۳۱ ساله در سال ۱۹۹۸ به عنوان سرمربی تیم ملی انگلیس انتخاب شد، چندان مورد توجه نبود.

پاول زمانی تفکر حرفه‌ای را تیم زنان کرد و فرهنگ «چگونه برنده شویم» را در این تیم به وجود آورد که آنها تا پیش از آن مجبور بودند بدون اتوبوس به تمرینات و مسابقات بروند. اما حرفه‌ای‌سازی او زیربنایی شد که ۲۳ سال بعد نتیجه داد.

پاول می‌گوید: «برای ایجاد یک محیط حرفه‌ای باید اهمیت سر وقت بودن را درک کنید، تغذیه مناسب داشته باشید و از تخصص‌های مناسب مانند روانشناسی و آمادگی جسمانی استفاده کنید، حتی در صورتی که بازیکنان حرفه‌ای نباشند و مشاغل دیگری داشته باشند.»

«اینها نکات کوچکی هستند، اما به گمان من واقعاً می‌توانند طرز فکر بازیکنان و کادرفنی را تغییر دهند.»

پاول با به کارگیری یک روانشناس در تیم بزرگسالان، اولین مربی در تیم‌های ملی فوتبال انگلیس، در هر دو رده زنان و مردان شد که از نظر روانی به تیمش آن هم بصورت تخصصی کمک می‌کرد.

در حالی که تغییرات او مورد پذیرش همگان نبود و مربیان دیگر با دیده تردید به آن نگاه می‌کردند، اما پاول در تصمیم خود مصمم بود.

تصمیمی که در نهایت بخشی از یک بازنگری اساسی در مجموعه تیم‌های ملی انگلیس شد و به این ترتیب بود که تیم‌های زیر هفده و نوزده سال زنان ایجاد شد. هر دو تیم باید با ترکیب ۳-۳-۴ بازی می‌کردند تا به سبک بازی تیم بزرگسالان عادت کنند. در ضمن هر تیم یک روانشناس اختصاصی داشت تا به بازیکنان جوان‌ کمک کند.

پاول می‌گوید: «با خود فکر کردم چرا زودتر شروع نکنم؟ چرا باید صبر کنم تا بازیکنان بزرگ شوند؟ آنها که می‌خواهند در این مسیر گام بردارند و در تیم بزرگسالان بازی کنند، قطعاً با چالش‌هایی در این راه مواجه خواهند شد، پس بهتر است به آنها ابزار لازم را بدهیم تا به خودشان کمک کنند.»

این ابتکار باعث شد تا اعضای تیم فعلی زنان انگلیس، از سنین جوانی با مفهوم حمایت روانی آشنا شوند. در واقع، هر یک از یازده بازیکنی که دیدار فینال یورو ۲۰۲۲ مقابل آلمان را از ابتدا شروع کردند، مسیر طراحی شده پاول را طی کرده‌اند.

پاول می‌گوید: «به نظرم اگر چیزی بتواند حتی یک درصد هم تفاوت ایجاد کند، ارزش امتحان کردن را دارد.»

گرویس، روانشناسی که تیم زنان را در مسابقات قهرمانی اروپا در سال ۲۰۰۹ در کشور فنلاند همراهی می‌کرد، در خصوص نقش خود می‌گوید: «وقتی که بعد از شکست در یکی از بازی‌ها از اتوبوس خارج شدیم، هوپ بازیکنان را به من سپرد تا با آنها صحبت کنم و کمکشان کنم تا از آن وضعیت روحی و احساسی خارج شوند.»

«آن روز را خوب یادم است. در مورد پذیرش احساسات و اینکه چگونه بتوانیم بدون سرزنش دیگران، از تجربیات هر بازی یاد بگیریم صحبت کردیم.»

«در مورد توانایی‌ها و ارزش‌هایی که داشتیم، مسائلی مانند بازیابی قدرت، مقابله با ترس و مسئولیت پذیری که ما را به هم نزدیک می‌کرد، صحبت کردیم.»

در یکی از اولین کارگاه‌های گرویس با تیم، از بازیکنان خواسته شد تا در دو فهرست، «باورهای تقویت‌کننده» و «باورهای محدودکننده»، افکار خود را در مورد هر یک از حریفان در مسابقات با دیگران به اشتراک بگذارند. این تمرین کمک بسیاری به درک بازیکنان از حریف احتمالی خود کرد.

گرویس می‌گوید: «می‌خواستم ببینم که در مورد خود و حریفانشان چه دیدگاهی دارند.»

حضور گرویس در این اردو باعث شد تا سرمربیان آینده انگلیس نیز از همین روش استفاده کنند.

مارک سمپسون که تیم ملی زنان انگلیس را در جام جهانی ۲۰۱۵ به مقام سوم رساند و فیل نویل که در سال ۲۰۱۹ تیم ملی را به سومین نیمه نهایی متوالی در یک تورنمنت بزرگ رساند، هر دو از روانشناسی برای کمک به بازیکنان که تحت فشار مسابقات بزرگ بودند، استفاده کردند.

برای مثال، انگلیس که ۴۳ رتبه بالاتر از حریفش کامرون در مرحله یک هشتم نهایی جام جهانی ۲۰۱۹ فرانسه قرار داشت، شانس زیادی برای خود قائل بود و در نهایت نیز توانست با نتیجه ۰-۳ پیروز شود. اما این دیدار برخلاف نتیجه آن، چندان بازی آسانی برای آنها نبود.

کامرون به دو تصمیم کمک داور ویدیویی که علیه آن‌ها بود، اعتراض داشت. همین مسأله انگیزه و قوای جسمانی آنها را بیشتر کرد تا بتوانند با بی‌عدالتی که حس می‌کردند، مبازره کنند. آنها حمایت تماشاگران را نیز داشتند و به همین دلیل نزدیک بود تیم انگلیس دچار مشکل شود.

جیل اسکات، هافبک تیم ملی انگلیس در آن بازی می‌گوید: «ما روانشناسان فوق العاده‌ای داشتیم. بر خلاف نظر برخی از مردم که فکر می‌کنند بازیکنان باتجربه همیشه باید بتوانند از پس کارها برآیند، اما من در ۱۴۰ بازی خود برای انگلیس هرگز در چنین مسابقه‌ای شرکت نکرده بودم.»

«اعتراف می‌کنم که جلسات روانشناسی پیش از مسابقات به ما کمک کرد تا خونسردی خود را در آن روز گرم و مسابقه حساس حفظ کنیم.»

فران کربی، مهاجم انگلیس در آستانه بازی‌های یورو ۲۰۲۲ گفت: «به محض اینکه فهمیدیم یورو در انگلیس برگزار خواهد شد، شروع کردیم به بررسی چگونگی مقابله با فشار تماشاگران خودی»

گل پیروزی بخش انگلیس به آلمان در دیدار نهایی توسط کلوئی کلی که به‌عنوان بازیکن تعویضی به میدان آمد، نشان داد که داشتن هدف مشترک برای القای حس ارزشمندی به بازیکنان تعویضی بسیار حیاتی است.

به گفته هیز: «وقتی در مورد شیوه بازی و نقش خود شفاف باشید، کارها ساده می‌شوند، بنابراین به جای اینکه به برد و باخت بیاندیشید، بهتر است به توانایی خود و آنچه باید انجام دهید، فکر کنید.»

با وجود موفقیت تیم زنان در به کارگیری روانشناسان ورزشی، هیز که با تیم‌های دیگر بریتانیا نیز کار کرده، معتقد است همچنان ظرفیت بسیاری برای استفاده موثرتر از روانشناسی ورزشی وجود دارد.»

او می‌گوید: «اینکه ورزشکاران المپیکی به طور منظم با روانشناسان ورزشی در ارتباط نیستند تا ذهنیت رقابتی خود را بهتر کنند، اصلاً قابل قبول نیست و لازم است تا در تمامی رشته‌ها و رده‌ها از روانشناسان ورزشی استفاده شود.»