کناره‌گیری نخست‌وزیر صربستان پس از سه ماه تظاهرات گسترده

میلوش ووچویچ، نخست‌وزیر صربستان، در پی ماه‌ها اعتراضات سراسری به حادثه مرگبار ایستگاه راه‌آهن در شهر نووی ساد استعفا داد.

او گفت که «برای جلوگیری از پیچیده‌تر شدن اوضاع» و «برای جلوگیری از افزایش بیشتر تنش‌ها در جامعه» دست به این اقدام زده است.

در نوامبر سال گذشته (سه ماه پیش)، ۱۵ نفر بر اثر فروریختن سایبان بتنی در یک ایستگاه راه‌آهن در شهر نووی ساد جان باختند.

از آن زمان، ده‌ها هزار نفر مدام به خیابان‌ها آمده‌اند و با اعتراض به فساد دولتی، خواهان پاسخگویی برای حادثه ایستگاه شده‌اند.

میلوش ووچویچ که رهبر حزب حاکم «پیشرو» صربستان است، کمتر از یک سال در این سمت بود.

دانشجویان رهبری و هدایت این اعتراضات را برعهده داشته‌اند. آنها روزانه تردد خودروها را متوقف و ورودی دانشگاه‌ها را برای ماه‌ها مسدود کرده‌اند.

جمعه گذشته، بسیاری از مردم در پاسخ به فراخوان برای اعتصاب عمومی دست از کار کشیدند. در ماه دسامبر حدود ۱۰۰ هزار نفر در تظاهراتی در بلگراد پایتخت شرکت کردند. همچنین اعتراضات کوچکتر بسیاری هم در شهرهای سراسر کشور برگزار شد.

تنش‌ها روز دوشنبه زمانی بالا گرفت که در جریان محاصره ۲۴ ساعته شلوغ‌ترین تقاطع یک جاده در بلگراد، حامیان حزب حاکم به یک زن معترض در نووی ساد، دومین شهر بزرگ، حمله و او را زخمی کردند.

عصر همان روز، الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور این کشور، گفت که دانشجویان و استادانی را که در ارتباط با اعتراضات با اتهاماتی روبرو شده‌اند، عفو خواهد کرد. او از یک تغییر اساسی در هیئت دولت خبر داد و گفت که انتظار دارد بیش از نیمی از وزرا تغییر کنند.

آقای ووچیچ همچنین مهاجمان به زن معترض را محکوم کرد و گفت: «ما نمی‌توانیم بپذیریم که پس از دعوت به گفتگو و صلح کامل، کسی به‌نام ما آن را نقض کند. افرادی که این کار را انجام دادند صدمات زیادی به دولت و حزب و نیز به تک تک ما وارد کردند.»

او تاکید کرد که اکنون او و دولت به خواسته‌های دانشجویان معترض برای شفافیت در مورد بازسازی ایستگاه راه‌آهن نووی ساد پاسخ داده‌اند.

الکساندر ووچیچ اواخر روز سه‌شنبه در یک سخنرانی تلویزیونی گفت که در ۱۰ روز آینده درمورد برگزاری انتخابات پارلمانی یا تشکیل دولت جدید تصمیم خواهد گرفت.

بیش از ده‌ها نفر در ارتباط با حادثه ایستگاه در نووی ساد متهم شده‌اند، از جمله گوران وسیچ، وزیر سابق حمل‌ونقل که چند روز پس از وقوع آن استعفا داد.

احزاب اپوزیسیون خواستار تشکیل دولت انتقالی هستند که به گفته آنها می‌تواند شرایط را برای انتخابات آزاد و منصفانه ایجاد کند. اما آقای ووچیچ این خواسته‌ها را رد کرد و گفت مردم صربستان «مردم عادی را در قدرت می‌خواهند، نه سیاستمدارانی را که به آنها هیچ اعتمادی ندارند.»

رئیس‌جمهور صربستان همچنین فاش کرد که در حال بررسی «سه یا چهار نام» برای جانشینی میلوش ووچویچ نخست‌وزیر است، او اما افزود که برای نام‌های پیشنهادی دیگر هم آماده است.

میلوش ووچویچ که رهبر حزب حاکم «پیشرو» صربستان است، کمتر از یک سال پیش به این سمت انتخاب شد.

آقای ووچویچ پیشتر وزیر دفاع بود. او همچنین شهردار نووی ساد، دومین شهر بزرگ صربستان، در سال‌های ۲۰۱۲-۲۰۲۰ بود، زمانی که مراحل اولیه پروژه بازسازی ایستگاه راه‌آهن این شهر در حال انجام بود.

آقای ووچویچ گفته است که میلان جوریچ، شهردار نووی ساد، هم «سیاسی‌ترین خواسته بعضی از تندروترین معترضان» را برآورده خواهد کرد و استعفا خواهد داد.

حال پرسش این است که آیا این کناره‌گیری‌ها و تغییرات برای آرام کردن اکثر جوانانی که تظاهرات منظم و دقیقی برگزار می‌کنند، کافی خواهد بود؟

تغییر در هئیت دولت و رئیسش اهمیتی کمتر از آنچه در ابتدا به نظر می‌رسد دارد، چرا که قدرت واقعی در صربستان در اختیار الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور است.

الکساندر ووچیچ در یک دهه گذشته، ابتدا به‌عنوان نخست‌وزیر و سپس به‌عنوان رئیس‌جمهور، بر سیاست صربستان تسلط داشته است.

از نظر حامیانش، او یک رهبر عملگرا است که بر شکاف عمیق در صربستان غلبه کرده و رشد اقتصادی پایداری را رقم زده است. منتقداش اما می‌گویند که او قدرت را در دستان خود قبضه کرده و هنجارهای دموکراتیک را تضعیف کرده است.

حال اگرچه رئیس‌جمهور وعده تغییراتی را داده است، تغییر در قدرت در حال حاضر بعید به نظر می‌رسد.

واکنش معترضان می‌تواند نقش مهمی بر شکل‌گیری اتفاقات آینده داشته باشد.

اگر شمار زیادی از معترضان استعفای نخست‌وزیر را به‌عنوان یک تحول مهم تلقی کنند، تظاهرات اخیر هم ممکن است فروکش کند، همانند شماری از جنبش‌های ضددولتی که پیش از این رخ داده بود.

اما اگر معترضان تصمیم به ادامه اعتراض بگیرند، ممکن است آشفتگی در صربستان ادامه یابد.

با وجود همه تحولات اخیر، روشن نیست که فضای سیاسی صربستان در روزها و ماه‌های آینده چه سمت و سویی خواهد گرفت.

صربستان در تابستان ۲۰۰۶ پس از رای‌گیری مونته‌نگرو برای استقلال از «اتحادیه صربستان و مونته‌نگرو»، به یک جمهوری مستقل تبدیل شد.

پایان این اتحادیه فصل آخر از جدایی شش جمهوری از جمهوری سوسیالیستی قدیمی یوگسلاوی است که در سال ۱۹۴۵ اعلام شده بود و شامل صربستان، مونته‌نگرو، اسلوونی، کرواسی، بوسنی-هرزگوین، و مقدونیه بود.

صربستان در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیست. این کشور در سال ۲۰۰۹ درخواست عضویت در اتحادیه اروپا را داد و در سال ۲۰۱۲ به‌عنوان یک کشور نامزد در نظر گرفته شد. مذاکرات بین اتحادیه اروپا و صربستان در این راستا ادامه دارد.