چه کسی در مسابقه رسیدن به ماه اول خواهد شد؟

در سال ۱۹۶۹، فضاپیمای آپولو ۱۱ باز آلدرین و نیل آرمسترانگ را روی ماه برد و ماموریت‌های بعدی آپولو نیز تا دسامبر ۱۹۷۲ به ۱۰ فضانورد دیگر آمریکایی اجازه داد که روی ماه راه بروند. پس از آن ایالات متحده تصمیم گرفت که فرستادن انسان به ماه را متوقف کند.

حالا و پس از بیش از نیم قرن وقفه، بازگشت به ماه بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است.

ایالات متحده روی برنامه‌ای برای فرستادن فضانوردان، از جمله فردی رنگین‌پوست و یک زن، به ماه کار می‌کند. البته آن‌ها تنها نیستند، و چین و هند نیز برای فرستادن ماموریت‌های جدید به ماه برنامه دارند.

ژئوپلیتیک

ماموریت‌های انسانی آمریکا در آن مقطع پاسخی بود به پرواز یوری گاگارین، کیهان‌نورد اهل شوروی سابق، به دور زمین در سال ۱۹۶۱.

فرود روی ماه دستاوردی غول‌پیکر بود و ابراز قدرتی سیاسی محسوب می‌شد که توانست تخیلات مردم دنیا را تسخیر کند.

اولیور مورتون، دبیر ارشد اکونومیست و نویسنده کتاب «ماه، تارخی برای آینده»، می‌گوید «بعید است شما بتوانید کاری بکنید که از گفتن این حرف که 'ما می‌خواهیم چند نفر را از روی زمین برداریم و روی ماه بگذاریم' تماشایی‌تر باشد.»

این که نفر بعدی که به ماه می‌رسد چه کسی خواهد بود تابع مسائل ژئوپلیتیک است و تمایل به مصرف منابع این جرم آسمانی.

کشورهای مختلف، و حتی شرکت‌های خصوصی حاضر در این مسابقه، همگی اهداف متفاوتی دارند.

روسیه، چین، هند، ژاپن و اتحادیه اروپا در فرود آوردن نرم فضاپیماهای بی‌سرنشین روی ماه موفق بوده‌اند، اما هرگز انسان به آنجا نفرستاده‌اند.

رقابت حالا بین چین و ایالات متحده است.

اریک برگر، دبیر ارشد فضا در وبسایت آرس تکنیکا، می‌گوید «انگیزه اصلی مسائل ژئوپلیتیک است – برای همین با ائتلاف‌هایی به رهبری آمریکا و چین روبه‌رو هستیم که هر دو اعلام کرده‌اند که می‌خواهند انسان به ماه بفرستند. هر دو هم دارند شریک خارجی جذب می‌کنند، و هر دو می‌خواهند بین ۵ تا ۱۰ سال آینده روی ماه فرود بیایند.»

منابع

نخستین ماموریت ماه هدف پژوهشی نداشت و فقط می‌خواست به آن برسد.

حالا اما مساله صرفا قدم گذاشتن روی ماه نیست، بلکه توسعه فناوری‌هایی است که به مردم اجازه می‌دهد آنجا بمانند و از منابعی که دارد بهره ببرند.

کریستوفر نیومن، استاد حقوق و سیاست فضایی در دانشگاه نورثامبریا در بریتانیا، می‌گوید «انسان‌ها موجوداتی زمینی اند. بعضی‌هایشان دنبال این اند که روی بهرام مستعمره بزنند، روی ماه مستعمره بزنند، در بیرون جو زمین اقامتگاه مصنوعی درست کنند. چیزهایی که اینجا می‌گویم به کتاب‌های علمی-تخیلی تعلق دارند.»

او اضافه می‌کند که خواست بعضی‌ها ایجاد مستعمره در جایی بیرون زمین است تا انسان‌ها فرصت جان سالم به در بردن از یک رویداد انقراضی را داشته باشند.

استراحتگاه بین راهی

هدف ماموریت فعلی آمریکا به ماه این است که از آن هم دورتر بروند.

نامراتا گوسوامی، استاد مدرسه مدیریت جهانی دانشگاه آریزونا، توضیح می‌دهد که «ایده این نیست که منابع ماه را به زمین بیاوریم، بلکه می‌خواهیم پایگاهی ایجاد کنیم که ماه را به استراحتگاهی بین‌راهی در مسیر بهرام (مریخ) تبدیل کند.»

از آنجایی که جاذبه ماه ضعیفتر است، شما می‌توایند در مقایسه با زمین موشکی از آنجا پرتاب کنید که سوخت کمتری دارد و خانم گوسوامی اضافه می‌کند که نگاه کشورها به آن به عنوان یک دارایی استراتژیک به همین خاطر است.

و از آنجایی که در بعضی از نواحی ماه تقریبا همیشه روز است، امکان استفاده از مولدهای خورشیدی نیز وجود دارد. ایده این است که انرژی حاصل را با استفاده از ماهواره‌های بزرگ مستقر در مدارهای پایینی زمین به اینجا منتقل کنند و در قالب ریزموج به زمین بفرستند.

ناسا می‌گوید که مدار پایینی زمین به مدارهایی گفته می‌شود که ارتفاعشان کمتر از ۲۰۰۰ کیلومتر باشد.

ماموریت‌های هند به ماه تایید کرده است که بعضی عنصرها مانند گوگرد و آلومینیوم در حوالی قطب جنوب ماه یافت می‌شوند. اما حالا تمرکز اصلی روی یافتن عنصری کلیدی است که می‌تواند زندگی را ممکن کند.

خانم گوسوامی می‌گوید «اگر بخواهید ادامه حیات ساکنان یک اقامتگاه را تضمین کنید، یخ آب بسیار مهم است، چرا که می‌شود از یخ آب اکسیژن گرفت.»

پس از شادی ناشی از نخستین فرود روی در ماه در اواخر دهه ۱۹۶۰، حتی حرف‌هایی هم درباره رسیدن به دیگر ستارگان زده می‌شد. اما چنین اتفاقی به این زودی‌ها نخواهد افتاد.

آقای برگر می‌گوید «ماه مقصدی ملموس برای انسان‌ها است که اتفاقا جاذبه کمی هم دارد. برای همین رسیدن به آن نسبتا آسان است. خیلی نزدیک است. سه روزه به ماه می‌رسید. فرستادن انسان به بهرام ۶ تا ۸ ماه طول خواهد کشید. در واقع مثل سنگی است که باید برای رسیدن به بهرام پایمان را رویش بگذاریم.»

رسیدن به ماه نیازمند فائق آمدن بر موانع فنی قابل ملاحظه‌ای است.

نخست، به موشکی قدرتمند نیاز هست که فضانوردان را به فضا ببرد و از آن‌ها در برابر تشعشع‌ها محافظت کند.

پس از آن، چالش بعدی فرود نرم روی سطح ماه است، و فضانوردان باید در ادامه بتوانند به زمین برگردند. اگر مشکل فنی پیش بیاید، آن‌ها نه می‌توانند از بیرون کمک بگیرند و نه می‌توانند ماموریت را نیمه‌کاره رها کنند.

فضانوردان حاضر در فضاپیمایی که از ماه برمی‌گردد با سرعتی سرسام‌آور وارد جو زمین خواهند شد – حدود چندین کیلومتر در ثانیه.

آقای برگر می‌گوید که دلیل این اتفاق این است که در مقایسه با بازگشت از مدارهای پایینی زمین با سرعت خیلی بیشتری به جو زمین می‌رسند.

پرسش کلیدی دیگر این است که وقتی کشورهای مختلف به ماه برسند، چه بر سر منابع آن خواهد آمد.

پیمان ماورای جو که در سال ۱۹۶۷ امضا شد به هیچ کشوری اجازه نمی‌دهد که در فضا برای خود قلمرو ایجاد کند، اما احتمال زیاد هست که در واقعیت اتفاق دیگری بیافتد.

خانم گوسوامی می‌گوید «کشورهایی که می‌توانند به ماه سفر کنند و رویش فرود بیایند و منابعش را استخراج کنند قطعا به عنوان نخستین حاضران در محل از مزیت بیشتری برخوردار خواهند بود. لذا ما در حال حاضر چارچوب حقوقی لازم برای مدیریت استفاده مشترک از منابع ماه را نداریم.»

مسابقه فضایی جدید

چین برنامه دارد که در دهه آینده پایگاهی روی ماه بسازد که فعالیت دائم دارد و تا امروز هم ضرب‌العجل‌هایش را به خوبی رعایت کرده است. پیش‌بینی آمریکا این بود که تا سال ۲۰۲۸ بتواند ایستگاهی فضایی در ماه ایجاد کند، اما برنامه آن‌ها همین الان هم عقب است.

موفقیت ایالات متحده عمدتا به توانایی ایلان ماسک و شرکت اسپیس‌ایکس بستگی دارد که در حال حاضر دارد موشک استارشیپ را طراحی می‌کند و می‌سازد.

هند قصد دارد سال آینده اولین پروازهای فضایی سرنشین دار را انجام دهد. این کشور می‌خواهد تا سال ۲۰۳۵ ایستگاهی فضایی در ماه ایجاد کند و در سال ۲۰۴۰ نیز انسان روی ماه پیاده کند.

خانم گوسوامی در پایان می‌گوید «یکی از چیزهای بسیار جالب درباره برنامه فضایی چین این است که خوب ضرب‌العجل‌های خود را رعایت می‌کنند. اگر بخواهم شرط ببندم می‌گویم که چین نخستین کشوری خواهد بود که در قرن بیست و یکم با هدف نهایی پژوهش در فضا و ساختن پایگاهی دائمی روی ماه فرود خواهد آمد.»