نگاهی به فینال جام ملت‌های آسیا؛ کی‌روش و عفیف سرنوشت‌ساز بودند

تکرار قهرمانی قطر برای دومین بار پیاپی؛ اتفاقی که می‌توان گفت از اولین قهرمانی قطر در سال ۲۰۱۹ عجیب‌تر بود.

به دنبال نمایش‌های ضعیف قطر در جام جهانی ۲۰۲۲ آن هم با وجود میزبانی، سپس تغییر سرمربی و چند شکست سنگین دیگر به سرمربیگری کارلوس کی‌روش، کار به جایی رسید که فقط یک ماه پیش از شروع جام جهانی ملت‌های آسیا، فدراسیون قطر با کی‌روش قطع همکاری کرد و تینتین مارکز اسپانیایی جانشین کی‌روش شد.

مجموعه این تحولات، بخت قطر برای فتح جام ملت‌ها را از نگاه اغلب تحلیل‌گران فوتبال آسیا، کمتر از ژاپن، کره جنوبی، ایران، عربستان و استرالیا کرده بود.

اما در عمل آنچه رخ داد، لمس دوباره جام قهرمانی توسط اکرم عفیف، علی معز و حسن هایدوس بود؛ سه بازیکنی که در دوره قبلی جام ملت‌ها هم ستارگان اصلی قطر و تورنمنت بودند.

تصمیم غافلگیرکننده مارکز در فینال

مارکز در بازی فینال در تصمیمی غافلگیرکننده، تغییر چیدمان داد و به جای آرایش ۲-۳-۵ از ۱-۳-۲-۴ استفاده کرد.

تارک سلمان و هایدوس، که مقابل ایران در نیمه دوم وارد میدان شده بودند، این بار از ابتدا در ترکیب قرار گرفته بودند.

مربع هجومی قطر با حضور سه بازیکن باشگاه السد، یعنی هایدوس، عفیف و یوسف عبدالرزاق پشت سر معز علی شکل گرفته بود.

در سوی دیگر اردن فینال را با همان آرایش و ترکیب آشنایی که از ابتدای تورنمنت دیده بودیم، شروع کرد. حسین عموتا، سرمربی تونسی‌الاصل اردن، از همان بازی نخست تورنمنت، از آرایش ۳-۴-۳ استفاده کرده بود و مقابل قطر هم تغییر خاصی در شکل بازی تیمش ایجاد نکرد.

موسی تیماری مهمترین مهره اردن بود؛ مهاجم سمت راست که در مون پولیه فرانسه بازی می‌کند و برای کسب عنوان بهترین بازیکن تورنمنت با عفیف رقابت می‌کرد.

یزان نعمت، مهاجم الاهلی قطر، هم در مرکز خط حمله دیگر بازیکن کلیدی اردن بود و البته سه مدافع میانی مستحکم و کم اشتباه، یعنی عبدالله نصیب، یزان عرب و سالم عجاجین، که به اندازه مهره‌های هجومی اردن در این تورنمنت، مورد توجه قرار نگرفتند.

مارکز؛ ستاره نیمه اول

اردن در این تورنمنت بهترین تیم در فاز انتقال از دفاع به حمله بود. نقطه اوج کار اردن از این جهت، مقابل کره جنوبی در نیمه‌نهایی بود. در این بازی اردن هر دو گل خود را در انتقال از دفاع به حمله زد و کار کره جنوبی در جام ملت‌ها را تمام کرد.

مراکز با توجه به کندی مدافعان میانی خود به خصوص لوکاس مندس، شاید برای مهار بهتر ضدحملات اردن، تغییر چینش داده بود تا فضای پشت مدافعان میانی قطر، به‌راحتی دراختیار نعمت و تیماری قرار نگیرد.

در همان نیمه اول مشخص شد که استراتژی مارکز درست بوده و اردنی‌ها که تحلیلشان پیش از بازی براساس آرایشی دیگر از قطر بوده، نمی‌توانستند راه مناسبی برای استفاده از فضاهای خالی اطراف خط دفاع قطر پیدا کنند.

قطر نیمه اول را با پنالتی عفیف برد؛ روی خطایی که روی خود عفیف درحالی که موقعیت ویژه‌ای داخل محوطه نداشت، انجام شده بود.

خطاهای ناشیانه، مانع بازگشت اردن

با شروع نیمه دوم اما اردن در فاز حمله پیشرفت چشمگیری داشت. مهم‌ترین دلیل این تغییر، مشارکت بیشتر و بهتر دو هافبک میانی این تیم و اضافه شدن به موقع آنها به تیماری و نعمت بود. روند حملات تشدید‌شده اردن سرانجام در دقیقه ۶۷ جواب داد و نعمت دروازه قطر را باز کرد.

درحالی که اردن حتی اشتیاق و انگیزه هجومی برای زدن گل دوم را نشان نمی‌داد، فقط ۶ دقیقه پس از گل تساوی، یک خطای ناشیانه دیگر در محوطه جریمه اردن، این بار روی معز علی، باعث شد قطر پنالتی دوم را به دست بیاورد.

عفیف این بار هم پنالتی را گل کرد و درحالی که تیمش در بحران قرار گرفته بود، بار دیگر با یک پنالتی از اردن جلو افتاد.

فشار حملات اردن در دقایق پایانی، با چند ضدحمله موثر قطر پاسخ داده شد و روی یکی از این ضدحملات، دروازه‌بان اردن مجبور به خطا روی عفیف شد. .سومین پنالتی قطر، سومین گل و روشن شدن سرنوشت جام ملت‌های ۲۰۲۳ با قهرمانی قطر؛ تیمی که در فینال هرچند از نظر فنی چندان برتر از اردن نبود اما بسیار باتجربه‌تر از این تیم برای مسابقه‌ای در این سطح بازی کرد.

هایدوس: رفتن کی‌روش عامل قهرمانی ما بود

با توجه به عملکرد نسبتا ضعیف قطر مقابل ازبکستان در یک‌چهارم نهایی، بخت چندانی برای قهرمانی این تیم در نظر گرفته نمی‌شد.‌اما پیروزی در وقت قانونی مقابل ایران و اردن، کار بزرگی بود که این تیم انجام داد و جالب است که هایدوس، کاپیتان قطر، پس از فینال عامل اصلی تغییر روند کیفی تیمش و رسیدن به قهرمانی را «قطع همکاری با کی‌روش و استخدام مارکز» توصیف کرد. هایدوس گفت: «فلسفه فوتبال کی‌روش، به ما اجازه درخشش نمی‌داد.»

حالا قطر پس از ژاپن و ایران که به ترتیب ۴ و ۳ عنوان قهرمانی دارند، در کناره کره جنوبی سومین تیم پرافتخار جام ملت‌های آسیا شده است. کی‌روش با رفتنش و عفیف با درخشش ویژه‌ای که در طول تورنمنت داشت، از عاملان اصلی قهرمانی قطر بودند.

درخشش تیم‌های درجه دو و سه

جام ملت‌های ۲۰۲۳ نقطه عطف جدی در فوتبال آسیا بود؛ تورنمنتی که در آن چندین تیم درجه ۲ و حتی درجه ۳ نشان دادند که می‌توانند با تیم‌های درجه یک رقابت کنند.

اردن، که حتی سابقه حضور در جام جهانی را ندارد و رسیدن به نیمه‌نهایی جام ملت‌ها هم برای مردم کشورش تبدیل به جشن ملی شده بود، برای نخستین بار به فینال آسیا رسید‌.

اردن در این تورنمت یک بار در مرحله گروهی با کره جنوبی بازی کرد و با گلی که در دقیقه ۹۰ خورد، بازی به تساوی ۲-۲ رسید و بار دیگر در نیمه نهایی این تیم را ۲ بر صفر در ۹۰ دقیقه شکست داد.

عراق در مرحله گروهی ژاپن را شکست داد؛ تایلند به عنوان تیم دوم گروه عربستان صعود کرد و برای درخشش ازبکستان کافی است اظهارنظر عفیف در برنامه تلویزیونی شبکه الماس قطر پس از قهرمانی این تیم را یادآوری کنیم: «هیچ تیمی به اندازه ازبکستان در راه قهرمانی ما، برایمان دردسرساز نبود.»

حتی بحرین هم در این دوره رشد فنی ویژه‌ای از خود نشان داد. سوریه را هم نباید فراموش کنیم؛ تیمی که با ازبکستان در مرحله گروهی مساوی کرد و در بازی با ایران در حالی که مسابقه را به ضربات پنالتی کشاند که در دقایق پایانی این بازی، بخت پیروز شدن هم داشت.

به این ترتیب شاید در مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۶ هم نتایج و اتفاقاتی ویژه در راه باشد.

ایران؛ نمایش پرنوسان «تیم مسن»

در این تورنمنت ویژه، ایران کارنامه‌ای عجیب داشت؛ تیم امیر قلعه‌نویی در اولین بازی به‌راحتی مقابل فلسطین پیروز شد اما در بازی دوم به‌سختی از سد هنگ کنگ گذشت. سپس عملکردی خوب مقابل امارات و دوباره افت شدید مقابل سوریه.

روند پرنوسان ایران مقابل ژاپن و قطر هم تکرار شد و سرانجام بار دیگر حذف از مرحله نیمه‌نهایی جام ملت‌ها برای ایران رقم خورد؛ تیمی که در کنار لبنان بالاترین متوسط سنی را داشت و قلعه‌نویی فقط چند دقیقه پس از شکست مقابل قطر، در کنفرانس مطبوعاتی از ضرورت ایجاد تغییرات «بالای۶۰ درصدی» در بدنه بازیکنان تیم ملی صحبت کرد.

ایران با نمایشی خوب مقابل ژاپن و البته نمایشی انتقاد‌برانگیز مقابل قطر، از جام ملت‌ها خارج شد و حالا همه منتظر دیدن بازیکنان جدید و جوان در تیمی هستند که چندین ستاره آن به پایان کار خود در تیم ملی نزدیک شده‌اند.