سقوط اسد توازن قدرت را در منطقه دگرگون خواهد کرد

سقوط بشار اسد تا حدود یک هفته پیش، زمانی که نیروهای مخالف او عملیات غافلگیرکننده خود را از ادلب در شمال غرب سوریه آغاز کردند، تقریبا غیر قابل تصور بود.

بشار اسد سال پس از مرگ پدرش حافظ اسد در سال ۲۰۰۰ به قدرت رسید. پدر بشار،‌ مانند پسرش، ۲۹ سال کشور را با مشت آهنین اداره کرد و اسد جوان یک ساختار سیاسی به شدت کنترل‌شده و سرکوبگر را به ارث برد.

در ابتدا بسیاری امیدوار بودند که او با پدرش متفاوت باشد و فضایی بازتر با خشونتی کمتر ایجاد کند. اما این امیدها خیلی زود از بین رفت.

اسد همیشه به عنوان کسی به یاد خواهد ماند که اعتراض‌های مسالمت‌آمیز علیه حکومت خود را در سال ۲۰۱۱ به شدت سرکوب کرد؛ اقدامی که به جنگ داخلی در سوریه منجر شد. بیش از نیم میلیون نفر در این جنگ کشته و شش میلیون نفر دیگر هم آواره شدند.

او با کمک روسیه و ایران توانست مخالفان را سرکوب و قدرت خود را حفظ کند. روسیه با نیروی هوایی قدرتمند خود وارد عمل شد، ایران مستشار و نیروی نظامی به سوریه فرستاد و حزب‌الله، گروه شبه‌نظامی تحت حمایت ایران در لبنان، نیروهای آموزش‌دیده‌اش را برای جنگیدن در کنار نیروهای ارتش اسد به سوریه اعزام کرد.

اما این بار چنین اتفاقی نیفتاد. متحدان بشار اسد که به مسائل داخلی خود مشغول بودند، عملا او را رها کردند. بدون کمک آن‌ها نیروهای اسد نتوانستند – و حتی به نظر می‌آمد در بعضی مناطق تمایلی نداشتند – جلو مخالفان به رهبری گروه شبه‌نظامی و اسلام‌گرای هیئت تحریر شام، مقاومت کنند.

نیروهای مخالف حدود ده روز پیش ابتدا حلب دومین شهر بزرگ سوریه را تصرف کردند. سپس حما و چند روز بعد از آن شهر حمص را که مرکزی مهم به حساب می‌آید به تصرف خود درآوردند و به این ترتیب مسیرهای اصلی به دمشق، پایتخت سوریه را در اختیار گرفتند. بعد از آن هم در عرض چند ساعت، وارد مقر حکمرانی بشار اسد شدند.

پایان پنج دهه حکومت خانواده اسد توازن قدرت در منطقه را دگرگون خواهد کرد.

ایران بار دیگر شاهد ضربه بزرگی به اهرم‌های نفوذ خود در منطقه بود. سوریه تحت حکومت اسد، بخشی از حلقه اتصال ایران به حزب‌الله لبنان بود و نقشی کلیدی در انتقال سلاح و مهمات به این گروه ایفا می‌کرد.

حزب‌الله نیز پس از جنگ با اسرائیل به شدت تضعیف شده است.

ایران همچنین شاهد حملات هوایی به حوثی‌ها در یمن بود. تمام این گروه‌ها، به همراه شبه‌نظامیان وابسته به جمهوری اسلامی در عراق و حماس در غزه، محور مقاومت تهران را تشکیل می‌دهند که اکنون به شدت آسیب دیده است.

این چشم‌انداز جدید باعث خشنودی اسرائیل می‌شود که ایران را تهدیدی اساسی برای موجودیت خود می‌داند.

بسیاری بر این باورند که حمله اخیر گروه‌های شبه‌نظامی در سوریه، بدون موافقت ترکیه امکان‌پذیر نبود.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، از مدت‌ها پیش اسد را تحت فشار قرار داده بود تا با مذاکراتی دیپلماتیک، راه حلی برای بازگشت پناهندگان سوری پیدا کند.

حداقل سه میلیون نفر از سوری‌های در ترکیه هستند و حضور آنها به مسئله‌ای حساس در داخل این کشور تبدیل شده است. اما اسد از این کار امتناع کرد.

ترکیه که از برخی گروه‌های مخالف حکومت اسد حمایت می‌کند، پشتیبانی از هیئت تحریر شام را انکار کرده است.

بسیاری از سقوط و فرار اسد خوشحال هستند.

اما سوال اینجاست که بعد از این چه خواهد شد. هیئت تحریر شام ریشه در القاعده دارد و گذشته‌ای خشونت‌بار را پشت سر گذاشته است.

این گروه در سال‌های اخیر تلاش کرده‌ تصویر خود را به عنوان یک نیروی ملی‌گرا بازسازی کند و پیام‌های اخیر آن لحنی دیپلماتیک و آشتی‌جویانه داشته است.

اما بسیاری هنوز قانع نشده‌اند و نگران این مسئله هستند که برنامه‌های مخالفان بعد از سرنگونی حکومت اسد چه خواهد بود.