چرا ممکن است زادگاه بودا به فهرست میراث در معرض خطر یونسکو اضافه شود؟

لومبینی، واقع در دشت‌های ترای نپال، که به عنوان زادگاه تاریخی بودا شناخته می‌شود، در سال ۱۹۹۷ در فهرست میراث‌ جهانی یونسکو ثبت شد. اما این مکان ممکن است به زودی به فهرست میراث جهانی در معرض خطر اضافه شود.

معبد مایا دِوی مرکز اصلی این مکان زیارتی است و سنگ نشانه‌ای در داخل آن وجود دارد که بودایی‌ها باور دارند محل دقیق تولد بودا در حدود ۲۶۰۰ سال پیش است.

این مکان با ۱۴ صومعه احاطه شده که بوداییانی از مناطق مختلف، از جمله کره و فرانسه، ساخته‌اند و گواهی بر تاثیر گسترده این آیین در جهان است.

خنپو فورپا شرپا، راهبی از صومعه سنگاپوری، به بی‌بی‌سی نپالی گفت: «مردم از سراسر جهان برای یافتن لحظاتی از آرامش معنوی به اینجا می‌آیند.»

اما او افزود که بازدید از معابد در ماه‌های تابستان دشوار است.

این راهب می‌گوید: «هیچ‌کس نمی‌تواند در تابستان بیش از چند دقیقه داخل معبد بماند، چون هوا بسیار گرم، مرطوب و نفس‌گیر است.»

شرایط داخل معبد یکی از دلایلی است که یونسکو پیشنهاد کرده لومبینی به فهرست میراث جهانی در معرض خطر اضافه شود. یونسکو اعلام کرد که تخریب عناصر کلیدی این مکان نشان‌دهنده «وضعیت نگران‌کننده» حفاظت از آن است.

به گفته یونسکو، آلودگی هوا، توسعه تجاری، مناطق صنعتی و مدیریت نامناسب از جمله تهدیدهای اصلی برای این مکان هستند.

اما این نهاد فرهنگی سازمان ملل متحد تصمیم گرفته است زمان بیشتری برای بازسازی این مکان مشهور به دولت نپال بدهد. آنها اکنون تا اول فوریه ۲۰۲۵ فرصت دارند تا شرایط لازم را فراهم کنند.

نشتی از سقف، آلودگی و نهال‌های پژمرده

هر سال حدود یک میلیون بازدیدکننده به این مکان مقدس می‌آیند، اما بسیاری از آنها از آلودگی هوای ناشی از کارخانه‌های اطراف، بوی نامطبوع زباله‌های انباشته و درختچه‌های رها شده در باغ‌های غرق آب‌شده، گلایه دارند.

پرابهاکار رائو، زائری از هند، به بی‌بی‌سی گفت: «مسئولان باید نقشه‌ها و اطلاعاتی به بازدیدکنندگان ارائه دهند. ما بدون اطلاعات تنها از این طرف به آن طرف می‌رویم.»

اما تنها بازدیدکنندگان نیستند که می‌گویند اوضاع می‌تواند بهتر باشد. مانوج چودری، یک راننده تاکسی محلی نیز نگران است.

او به بی‌بی‌سی گفت: «من از این مدیریت ضعیف عصبانی هستم. فقط به زباله‌های انباشته‌نشده در این اطراف نگاه کنید.»

سقف معبد نشت می‌کند و آب از زمین به داخل آن نفوذ می‌کند، به طوری‌ که آجرهای باستانی آن پوشیده از قارچ شده‌اند. حتی نهالی که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در بازدید سال گذشته کاشته بود، اکنون پژمرده است.

آسیب به بقایای باستان‌شناسی ناشی از محیط مرطوب از نفوذ آب، در داخل و اطراف معبد مایا دِوی یکی از دلایلی است که یونسکو پیشنهاد کرده این مکان در فهرست میراث در خطر قرار گیرد.

اما نگرانی‌هایی نیز درباره پروژه‌های بزرگ گردشگری، زیارتی و زیرساختی -چه در حال ساخت و چه برنامه‌ریزی‌شده- و تاثیر آنها بر این مکان وجود دارد.

در سال ۲۰۲۲، یک تالار مدیتیشن و یادبود با ظرفیت ۵ هزار نفر در فاصله کمی بیش از دو کیلومتر از معبد افتتاح شد. یونسکو تخمین زده است که این پروژه تاثیر منفی بالقوه‌ای بر «ارزش برجسته جهانی» این مکان داشته است؛ معیاری که که این املاک بر اساس آن در فهرست میراث جهانی ثبت می‌شوند.

در سال ۲۰۱۴، دولت نپال برنامه جاه‌طلبانه دیگری را اعلام کرد: توسعه لومبینی به عنوان «شهر جهانی صلح» با سرمایه‌گذاری خارجی بیش از ۷۶۰ میلیون دلار. اما این برنامه پس از مخالفت‌های گسترده، از جمله از سوی یونسکو، آرام و بی‌سر و صدا کنار گذاشته شد.

یونسکو در گزارش سال ۲۰۲۲ خود گفت: «نگرانی‌هایی درباره این موضوع وجود داشت که پروژه شهر جهانی صلح احتمالا تاثیرات نامطلوبی بر ارزش برجسته جهانی این مکان داشته باشد.»

فهرست میراث جهانی چیست؟

لومبینی یکی از بیش از هزار مکانی است که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند. سِرنگِتی در شرق آفریقا، اهرام مصر، دیواره بزرگ مرجانی در استرالیا و کلیساهای باروک آمریکای لاتین در این فهرست قرار دارند که مکان‌های طبیعی و فرهنگی متنوع و منحصر به فردی را پوشش می‌دهند.

یونسکو مکان‌هایی را به عنوان میراث جهانی تعیین می‌کند که دارای ارزش برجسته جهانی برای بشریت هستند و به همین دلیل در این فهرست ثبت شده‌اند تا برای نسل‌های آینده حفظ شوند و الهام‌بخش آنها باشند.

فهرست میراث جهانی در معرض خطر با هدف اطلاع‌رسانی به جامعه بین‌المللی درباره شرایطی که ویژگی‌های اصلی یک مکان را تهدید می‌کند و تشویق به اقدامات اصلاحی، ایجاد شده است. تا سال ۲۰۲۴ بیش از ۵۰ مکان در فهرست در معرض خطر قرار گرفته‌اند.

یونسکو در بیانیه‌ای کتبی به بی‌بی‌سی اعلام کرد که هدف از قرار دادن یک مکان در فهرست میراث در معرض خطر، تشویق به اقدامات بین‌المللی برای حفاظت از آن است.»

یونسکو گفت: «این امر منجر به توسعه یک برنامه عملیاتی ویژه می‌شود که راه را برای کمک مالی از سوی یونسکو و شرکای آن باز می‌کند. وقتی تهدیدها برطرف شود، آن مکان می‌تواند از فهرست خارج شود.»

اما برای ساگار دهاما، روحانی ارشد صومعه راجکیا بودا در مجموعه لومبینی، قرار گرفتن لومبینی در فهرست میراث جهانی در معرض خطر، «بدترین حالت ممکن» خواهد بود.

دهاما به بی‌بی‌سی گفت: «این برای بیش از ۵۰۰ میلیون بودایی در سراسر جهان مایه شرمساری خواهد بود که زادگاه آموزگار معنوی آنها در معرض قرار گرفتن در فهرست میراث در خطر باشد.»

اما قرار گرفتن در فهرست میراث جهانی در معرض خطر به معنای حذف لومبینی از فهرست میراث جهانی نیست.

یونسکو در بیانیه‌اش به بی‌بی‌سی گفت: «فقط زمانی که یک مکان به طور قطعی ارزش برجسته جهانی خود را از دست بدهد، از فهرست میراث جهانی حذف می‌شود، اما این وضعیت بسیار نادر است. از سال ۱۹۷۲ تاکنون این اتفاق فقط برای سه مکان رخ داده است.»

چرا لومبینی به این وضعیت دچار شد؟

در سال ۱۹۷۸، سازمان ملل و دولت نپال طرح توسعه لومبینی را تصویب کردند: بازسازی معبد مایا دوی و ساخت یک منطقه صومعه‌ای و یک روستای جدید در نزدیکی آن با هدف ایجاد «فضای معنویت، صلح، برادری جهانی و عاری از خشونت».

پس از دو تلاش ناموفق، لومبینی در سال ۱۹۹۷ به عنوان یک میراث جهانی ثبت شد.

باسانت بیداری، باستان‌شناس ارشد پیشین لومبینی، می‌گوید: «ما در بازسازی معبد فعلی مایا دوی، همکاری نزدیکی با یونسکو داشتیم.»

کوش پراساد آرچاریا، رئیس پیشین اداره باستان‌شناسی دولت نپال، نیز در تلاش برای کسب وضعیت میراث جهانی برای لومبینی مشارکت داشت.

آرچاریا به بی‌بی‌سی گفت: «اما در سال‌های پس از آن، احساس می‌کنم ما برای نگهداری و حفاظت از آن به اندازه کافی حساس یا جدی نبودیم.»

او افزود: «این مسئله فقط به کمبود بودجه مربوط نمی‌شود. این به نگرش ما نیز مربوط است.»

مقام‌های نپال تلاش‌‌های دیپلماتیکی انجام دادند تا یونسکو را از اضافه کردن لومبینی به فهرست میراث در معرض خطر بازدارند. اما آرچاریا گفت که در آستانه ضرب‌الاجل فوریه، او «جدیت لازم برای برآورده کردن نگرانی‌های یونسکو» را مشاهده نکرده است.

مشکل اساسی‌تر ممکن است در سیاست نهفته باشد.

دیپ کومار اوپادهیایا، وزیر فرهنگ و نماینده سابق مجلس، به بی‌بی‌سی گفت: «به‌ جای انتخاب کارشناسان و افراد توانمند برای مدیریت هیئت توسعه لومبینی، به نظر می‌رسد دولت مصمم است افرادی را به این سمت منصوب کند که ممکن است در زمینه حفاظت از میراث صلاحیت کافی نداشته باشند.»

بدری پراساد پاندی، وزیر فرهنگ نپال به بی‌بی‌سی گفت که او انتقادها را درک می‌کند.

او گفت: «این مکان مقدس است. ما باید اطمینان حاصل کنیم که قداست آن به هر نحوی حفظ شود. در جلوگیری از فساد در چنین مکان‌های مقدسی باید بسیار محتاط بود.»

او افزود: «ما متعهد به برطرف کردن تمام نگرانی‌ها هستیم، زیرا این موضوع با حیثیت کشور مرتبط است.»

هیئت توسعه لومبینی در حال همکاری با یونسکو برای حل برخی از مشکلات است.

لهارکیال لاما، رئیس اجرایی هیئت، گفت که آنها کارشناسان یونسکو را دعوت کرده‌اند تا فرآیندهای شیمیایی لازم را برای محافظت از آجرهای باستانی در برابر قارچ انجام دهند.

لاما به بی‌بی‌سی گفت: «ما در مرحله اول برای متوقف کردن نفوذ آب به داخل معبد تلاش کرده‌ایم.»

بیداری، که چهار دهه از عمر خود را در تلاش برای حفاظت از این مکان صرف کرده، به بی‌بی‌سی گفت: «لومبینی باید به هر قیمتی محافظت شود.» او در حالی که در چشمانش اشک حلقه زده بود، افزود: «در غیر این صورت، غیرقابل‌ تحمل خواهد بود.»