موساد؛ موفقیت‌ها و ناکامی‌های سازمان اطلاعات اسرائیل

به‌تازگی انفجار هزاران پیجر و سایر وسایل ارتباطی‌ای که اعضای گروه حزب‌الله از آنها استفاده می‌کنند، به کشته شدن ده‌ها و مجروح شدن هزاران نفر منجر شده است. بعد از این واقعه انگشت اتهام به طرف سازمان جاسوسی اسرائیل، موساد، گرفته شده و گفته می‌شود که این سازمان می‌تواند عامل این انفجارها باشد.

دولت لبنان اسرائیل را به ارتکاب این عملیات متهم کرده و آن را «تجاوز جنایتکارانه اسرائیل» خوانده است. حزب‌الله هم قول داده است که از اسرائیل «انتقام عادلانه» بگیرد.

اسرائیل هنوز به این اتهام‌ها پاسخی نداده است، اما بعضی رسانه‌ها در اسرائیل گزارش دادند که کابینه این کشور به اعضای خود دستور داده است از هرگونه اظهار نظر عمومی در مورد این رویداد خودداری کنند.

اسرائیل معمولا فعالیت‌های گروه حزب‌الله را از نزدیک زیر نظر دارد که نشان می‌دهد که این عملیات می‌تواند بخشی از روند درگیری دو طرف باشد.

اگر اسرائیل مسئول این عملیات باشد، باید آن را در شمار شگفت‌انگیزترین و موثرترین عملیاتی دانست که خاطره فعالیت‌های گذشته منتسب به این کشور و به ویژه سازمان اطلاعات ملی آن – موساد – را زنده می‌کند.

موساد سابقه انجام چند عملیات موفق دارد. در اینجا چند مورد از چشمگیرترین آنها را یادآور می‌شویم.

شکار آدولف آیشمن، مقام آلمان نازی

ربودن آدولف آیشمن، از مقامات حکومت نازی‌ها در آلمان، که در سال ۱۹۶۰ در آرژانتین شناسایی و به اسرائیل منتقل شد، از مشهورترین دستاوردهای اطلاعاتی موساد است.

آیشمن، که به معمار اصلی هولوکاست – نسل‌کشی یهودیان در زمان آلمان نازی – شهرت داشت که طی آن شش میلیون یهودی در طول جنگ جهانی دوم بدست ماموران آلمان نازی به قتل رسیدند.

آیشمن در پایان جنگ پس از فرار از دستگیری از طریق جابجایی بین چندین کشور، سرانجام ساکن آرژانتین شد.

اما گروهی متشکل از ۱۴ مامور موساد او را ردیابی کردند؛ ربودند و به اسرائیل بردند که در آنجا محاکمه، محکوم و اعدام شد.

«عملیات انتبه»

از عملیات انتبه در اوگاندا درسال ۱۹۷۶ به عنوان یکی از موفق‌ترین ماموریت‌های نظامی اسرائیل یاد می‌شود.

جمع‌آوری و ارائه اطلاعات این عملیات برعهده موساد و انجام آن برعهده ارتش اسرائیل بود.

در این عملیات، کماندوهای ارتش اسرائیل با موفقیت ۱۰۰ گروگان را از هواپیمایی که در مسیر تل‌آویو به پاریس از طریق آتن ربوده و به انتبه برده شده بود، نجات دادند.

این هواپیما حامل حدود ۲۵۰ مسافر از جمله ۱۰۳ شهروند اسرائیل بود.

در مسیر پرواز، هواپیماربایان - دو عضو جبهه خلق برای آزادی فلسطین و دو همدست آلمانی آنها - مسیر را تغییر دادند و آن را به اوگاندا بردند.

در این عملیات سه گروگان، همه هواپیماربایان، چند سرباز اوگاندایی و یوناتان نتانیاهو، برادر بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر فعلی اسرائیل، کشته شدند.

«عملیات برادران»

طی عملیاتی فریبکارانه، در اوایل دهه ۱۹۸۰ به دستور مناخیم بگین، نخست وزیر اسرائیل، موساد با استفاده از یک استراحتگاه غواصی جعلی، بیش از هفت هزار یهودی اتیوپیایی را از سودان به اسرائیل قاچاق کرد.

سودان عضو اتحادیه عرب و دشمن رسمی اسرائیل بود، بنابراین گروهی از ماموران موساد در عملیاتی مخفیانه، یک هتل را به عنوان استراحتگاهی در سواحل دریای سرخ سودان راه‌اندازی و از آن به عنوان پایگاه عملیاتی خود استفاده کردند.

آنها روزها در پوشش کارکنان هتل کار می‌کردند و شب‌ها یهودیان را، که مخفیانه از اتیوپی، کشور همسایه سودان، وارد این کشور شده بودند، از راه هوا و دریا به خارج از سودان انتقال می‌دادند.

این عملیات حداقل پنج سال طول کشید و زمانی کشف شد که عوامل موساد پیشاپیش از محل گریخته بودند.

انتقام از گروگانگیران المپیک مونیخ

در سال ۱۹۷۲، یک گروه فلسطینی به نام «سپتامبر سیاه» دو عضو تیم المپیک اسرائیل را در المپیک مونیخ کشت و ۹ نفر دیگر را گروگان گرفت.

همه گروگان‌ها بعدا در تلاش نافرجام پلیس آلمان غربی برای نجات آنها کشته شدند.

پس از آن، موساد عده‌ای از اعضای سازمان آزادیبخش فلسطین از جمله محمود همشری را هدف قرار داد.

همشری، که در عملیات مونیخ دست داشت، با بمبی کشته شد که در تلفن آپارتمانش در پاریس کار گذاشته بودند.

این انفجار سبب قطع یک پای همشری شد و خودش هم سرانجام در اثر شدت جراحات جان داد.

یحیی عیاش و گوشی انفجاری

در عملیات مشابهی در سال ۱۹۹۶، یحیی عیاش، بمب‌ساز اصلی حماس، در اثر انفجار تلفن همراه خود از نوع موتورولا ترور شد. در این گوشی ۵۰ گرم مواد منفجره کار گذاشته شده بود.

عیاش از رهبران برجسته شاخه نظامی حماس بود که به دلیل تخصص در ساختن وسایل انفجاری و سازماندهی عملیات پیچیده علیه اهداف داخل اسرائیل شهرت داشت.

این سابقه او را به یکی از افراد اصلی تحت تعقیب اسرائیل و نقطه تمرکز تشکیلات امنیتی اسرائیل تبدیل کرده بود.

در اواخر سال ۲۰۱۹، دولت اسرائیل دستور سانسور بعضی از جزئیات ترور عیاش را لغو کرد و کانال ۱۳ تلویزیون اسرائیل آخرین تماس تلفنی او با پدرش را که موساد ضبط کرده بود پخش کرد.

ترور همشری و عیاش نشان دهنده سابقه طولانی و پیچیده استفاده نهادهای اطلاعاتی اسرائیل از فناوری پیشرفته برای ترورهای هدفمند است.

المبحوح را خفه کردند

در سال ۲۰۱۰، محمود المبحوح، از رهبران ارشد شاخه نظامی حماس، هنگام اقامت در هتلی در دوبی کشته شد.

در ابتدا، مرگ او طبیعی به نظر می‌رسید اما سرانجام پلیس دوبی پس از بررسی فیلم‌های مداربسته توانست گروه ترور او را تشخیص دهد.

پلیس دوبی بعدا فاش کرد که در عملیات کشتن المبحوح، او نخست دچار برق‌گرفتگی و بعد خفه شده بود.

سازماندهی این عملیات بدست موساد باعث خشم و اعتراض شدید امارات متحده عربی شد.

در مقابل، دیپلمات‌های اسرائیل تاکید کردند که هیچ مدرکی حاکی از ارتباط موساد با این عملیات ارائه نشده است.

با این حال، آنها دخالت اسرائیل را انکار هم نکردند که با سیاست این کشور در رویدادهای مشابه منطبق است که در چنین مواردی، موضعی «مبهم» اتخاذ می‌کند.

با وجود اینگونه عملیات موفقیت‌آمیز، موساد سابقه شکست‌های معروفی هم داشته است.

مسمومیت خالد مشعل

یکی از عملیاتی که به یک بحران بزرگ دیپلماتیک برای اسرائیل منجر شد، تلاش این کشور در سال ۱۹۹۷ برای ترور خالد مشعل، رئیس دفتر سیاسی حماس، در اردن با استفاده از سم بود.

این ماموریت با دستگیری ماموران اسرائیلی شکست خورد و اسرائیل را ناچار کرد تا پادزهر مورد نیاز را برای نجات جان مشعل تهیه و ارسال کند.

در این ماجرا، دنی یاتوم، رئیس وقت موساد، شخصا برای نظارت بر درمان مشعل به اردن رفت.

این تلاش نافرجام برای ترور مشعل باعث تیرگی روابط اردن و اسرائیل شد.

محمود الزهار، رهبر حماس

در سال ۲۰۰۳، اسرائیل خانه محمود الزهار رهبر حماس را در شهر غزه هدف بمباران قرار داد.

الزهار از این حمله جان به در برد، اما همسر و پسرش، خالد، همراه چند تن دیگر کشته شدند.

اقامتگاه او در این حمله کاملا ویران شد و آثار جانبی عملیات نظامی در مناطق پرجمعیت را مشخص کرد.

ماجرای لاون

در سال ۱۹۵۴، مقامات مصری عملیات جاسوسی اسرائیل به نام عملیات سوزانا و مشهور به ماجرای لاون را خنثی کردند.

در طرحی که خنثی‌ شد، قرار بود بمب‌هایی در تاسیسات آمریکایی و بریتانیایی در مصر نصب شود تا به این وسیله بریتانیا تحت فشار قرار گیرد تا به حضور نظامی خود در کانال سوئز ادامه دهد.

این حادثه به نام وزیر دفاع وقت اسرائیل، پیناس لاون (Pinhas Lavon) عملیات لاون هم نام گرفته است.

گمان می‌رود که او شخصا در برنامه‌ریزی عملیات مشارکت داشته است.

در سابقه فعالیت موساد، مواردی از ناکامی‌های فاجعه‌بار اطلاعاتی هم دیده می‌شود.

جنگ یوم کیپور

روز شش اکتبر ۱۹۷۳، نیروهای مصر و سوریه برای بازپس‌گیری شبه جزیره سینا و بلندی‌های جولان حمله غافلگیرانه‌ای علیه اسرائیل آغاز کردند.

زمان حمله برای یوم کیپور، روز انابه یهودیان و تعطیل عمومی در اسرائیل برنامه‌ریزی شده بود و اسرائیل را در مراحل اولیه جنگ غافلگیر کرد.

مصر و سوریه از دو جبهه به اسرائیل حمله کردند.

نیروهای مصر از کانال سوئز عبور کردند و تنها کسری از تلفات پیش‌بینی شده را متحمل شدند، در حالیکه نیروهای سوری به مواضع اسرائیل حمله و به بلندی‌های جولان نفوذ کردند.

اتحاد جماهیر شوروی نیازهای تدارکاتی سوریه و مصر و آمریکا هم تدارکات اضطراری اسرائیل تامین می‌کردند.

اسرائیل توانست نیروهای مصر و سوریه را عقب براند و در نهایت، این جنگ ۲۵ اکتبر - چهار روز پس از صدور قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل برای درخواست پایان جنگ – خاتمه یافت.

حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳

تقریبا ۵۰ سال بعد از حمله یوم کیپور، روز هفتم اکتبر سال ۲۰۲۳، اسرائیل بار دیگر با یک حمله ناگهانی، این بار از طرف حماس به شهرهای نزدیک مرز اسرائیل، غافلگیر شد.

ناکامی موساد در پیش‌بینی این حمله شکست بزرگ اطلاعاتی برای این سازمان است که به گفته تحلیلگران، ضعف در سیاست بازدارندگی اسرائیل در قبال حماس را نشان داد.

مقامات اسرائیل می گویند که این حمله هفتم به کشته شدن حدود ۱۲۰۰ نفر منجر شد که اکثرشان غیرنظامی بودند. حدود ۲۵۱ نفر دیگر هم به گروگان گرفته و به غزه برده شدند.

اسرائیل در پاسخ به حمله حماس، جنگی را در نوار غزه آغاز کرد که به گفته وزارت بهداشت حماس در غزه تاکنون بیش از ۴۰ هزار نفر را کشته است که اکثرشان غیرنظامی بودند.