خروج اسرارآمیز رهبر سابق چین از کنگره حزب کمونیست

اِستفِن مَک‌دونِل، بی‌بی‌سی - پکن

تصاویر هو جین‌تائو، رهبر سابق چین، که از او خواسته شد تا صحنه «تالار بزرگ خلق» در پکن را در جریان کنگره حزب کمونیست ترک کند، توجه جهانیان را به خود جلب کرده است؛ همه سعی دارند این رویداد را بفهمند و توضیح دهند.

سوالات زیادی مطرح است و هیچ پاسخ و توضیحی هم تاکنون از سوی دولت چین ارائه نشده است.

شنبه گذشته، ۲۲ اکتبر، مقام‌های چینی به طور غیرمنتظره هو جین‌تائو را از مراسم اختتامیه کنگره حزب کمونیست در پکن به بیرون هدایت کردند.

خبرگزاری دولتی چین شینهوا گزارش داد که آقای هو پس از آن که احساس ناخوشی کرد از سالن به بیرون اسکورت شد.

اما چنانچه که از تصاویر برمی‌آمد آقای هو، ۷۹ ساله، به نظر تمایلی به حرکت و خروج نداشت. اگر این طور است، واقعیت ماجرا چیست؟

او به شی جین‌پینگ، مردی که جانشین او شد، چه گفت که باعث سرجنباندن رهبر فعلی چین شد؟ همچنین او حین خروج، درحالی که با دست به شانه دست‌پرورده‌اش لی که‌چیانگ می‌زد، به او چه گفت؟

دو دلیل محتمل برای خروج او هست: اول، این بخشی از نمایش سیاست قدرت چین بود که به طور کامل در صحنه و با حضور رسانه‌ها اجرا شد تا به طور نمادین نشان دهد رهبری که نماینده دوران سابق بود از صحنه خارج شد؛ دوم، این که واقعا هو جین‌تائو مشکلات جدی سلامتی دارد.

این رویداد در اختتامیه نشست یک هفته‌ای کنگره حزب کمونیست روی داد، که موقعیت آقای شی به عنوان قدرتمندترین رهبر چین از زمان مائو تسه‌تونگ را تثبیت کرد.

در روز اول نشست کنگره، آقای هو تنها با کمک یک دستیار توانست وارد شود. در آن روز، او بسیار نحیف به نظر می‌رسید.

با این حال، اگر او نهایتا به دلیل وضعیت وخیم سلامتی به بیرون هدایت شد، چرا چنین ناگهانی؟ چرا جلوی دوربین‌ها؟ آیا امری اضطراری پیش آمد؟

نسخه طولانی‌تر این فیلم در روز شنبه نشان می‌دهد که شی جین‌پینگ به سوی هو جین‌تائو رو می‌کند و همچنین به سوی لی ژانشو و وانگ هونینگ، چهره‌های ارشدی که در سمت چپ آقای هو هستند و نگران به نظر می‌رسند. آقای لی حتی در یک لحظه برای کمک به آقای هو نیم‌خیز می‌شود، اما آقای وانگ او را عقب می‌کشد، انگار که می‌خواهد بگوید: «درگیر این موضوع نشو».

بعد از اینکه هو جین‌تائو بلند می‌شود، دستش را هم دراز می‌کند تا به اشتباه یادداشت‌های آقای شی را بردارد. در این مرحله او گیج به نظر می‌رسد. رهبر چین دست آقای هو را دور می‌کند و یادداشت‌ها را پس می‌گیرد.

جلسات بزرگ و عمومی حزب کمونیست معمولا رویدادهایی دقیق با سناریوهایی نوشته‌شده هستند، و همین به این گمانه‌زنی دامن می‌زند که زمان خروج هو جین‌تائو احتمالا تصادفی نبوده باشد.

آقای هو پیشتر همان روز اختتامیه در جلسه پشت درهای بسته شرکت کرد؛ بعد از آن بود که دوربین‌ها و رسانه‌ها اجازه حضور در بخش پایانی روز را پیدا کردند. درست پس از راه‌اندازی دوربین‌ها بود که مقامات به آقای هو نزدیک شدند و به او اشاره کردند که باید برود.

البته باید گفت که حزب کمونیست چین معمولا اجازه بروز اختلافات یا تنش‌های درونی در ملاءعام را نمی‌دهد. پس اگر این یک نمایش عمدی بود، حاکی از تغییر رفتار حزب است.

موضوعی که به این امر دامن می زند این است که الگویی که هو جین‌تائو برای چین ارائه می‌داد بسیار متفاوت از الگویی است که شی جین‌پینگ ارائه می‌دهد.

آقای هو بیشتر یک رهبری گروهی و مشترک را اداره می‌کرد و باید بین جناح‌های مختلف، که در کمیته دائمی پولیتبورو (کمیته دائمی دفتر سیاسی) نمایندگی می‌شدند، تعادل برقرار می‌کرد.

سال‌های رهبری آقای هو - بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳ که او رئیس‌جمهور بود - دوره باز شدن دربرابر دنیای خارج و افزایش تحمل ایده‌های جدید تلقی می‌شد.

بازی‌های المپیک ۲۰۰۸ پکن اوج زمانی بود که چین در معرض دید بین‌المللی قرار گرفت. شرکت‌های خارجی در آنجا تاسیس شدند، گردشگران هجوم آوردند، اینترنت آزادتر بود، رسانه‌های محلی شروع به کار روزنامه‌نگاری درخور و مناسب کردند، و وجهه جهانی چین دائما رو به بهبود بود.

در حالی که بعضی از دوره هو جین‌تائو به عنوان دوره «هدر رفته» یاد می‌کنند، رشد اقتصادی مدام دو رقمی بود و پکن به وجهه خود در دیگر نقاط جهان اهمیت می‌داد.

شی جین‌پینگ که در «هسته» قدرت قرار دارد و کسی نمی‌تواند او را به چالش بکشد، کشور را در مسیری بسیار متفاوت انداخته است.

دولت کنونی به رشد احساسات ملی‌گرایی دامن زده است و نگرانی چندانی نسبت به فکر و نظر جهانیان درمورد نحوه مدیریت در هر زمینه‌ای نشان نمی‌دهد. درعوض، پیام او به رهبران دیگر این بوده که نوبت چین فرا رسیده است و اگر بخواهید سر به سر این ملت بگذارید مخاطره و ریسک آن با خود شماست.

پیام او برای مردم چین را هم می‌توان در ضمیمه‌های قانون اساسی حزب مشاهده کرد، که به دستاوردهایی اشاره دارد که با «مبارزه» بدست آمده است. این پیام پژواکی از دوران حکومت مائو تسه‌تونگ را در خود دارد.

به عنوان دبیرکل، آقای شی از همان ابتدا همه مخالفان را از طریق سرکوب ضدفساد حذف کرد.

او اکنون از کنگره امسال برای پاکسازی آخرین بقایای کسانی استفاده کرد که فکر می‌کنند باید مسیرهای متفاوتی را از لحاظ اقتصادی و اجتماعی و سیاسی برگزید.

یکی از آخرین چیزهایی که هو جین‌تائو در این کنگره متوجه شد ترکیب کمیته مرکزی ۲۰۵ نفره جدید بود، که شامل لی که‌چیانگ یا وانگ یانگ نمی‌شود، دو شخصیتی که به عنوان لیبرال‌های اقتصادی شناخته می‌شوند و هر دو با ایده‌های دولت پیشین پیوند دارند.

این ترکیب نشان از یک کمیته دائمی پولیتبورو جدید دارد که با وفاداران شی جین‌پینگ پر شده است و تداوم مسیری را تضمین می‌کند که با اصلاحات و گشایش در دوره هو جین‌تائو بسیار متفاوت است.