شش قدم؛ نگاهی به برترین‌های «سیاسی‌ترین» لیگ فوتبال ایران

بیست و دومین دوره رقابت‌های لیگ برتر فوتبال ایران، «غریب‌ترین و پررخ‌دادترین» لیگ تاریخ فوتبال ایران و شاید از «بی‌سابقه‌ترین» لیگ‌های فوتبال جهان در دهه‌های گذشته از نظر حواشی و آمیختگی‌اش به سیاست بود.

رقابت‌های لیگ برتر فوتبال ایران از عصر جمعه ۲۱ مرداد ۱۴۰۱ بدون حضور تماشاگران آغاز شد؛ سازمان لیگ حرفه‌ای فوتبال ایران، دلیل «ممنوعیت ورود تماشاگران» را «مشکلات سخت‌افزاری در سامانه بلیت‌فروشی» اعلام کرد، اما برخی رسانه‌ها و باشگاه‌های فوتبال ایران، احتمال حساسیت فیفا در موضوع ممنوعیت ورود زنان را دلیل اصلی عدم ورود مردان و زنان تماشاگر دانستند.

بازگشت تماشاگران مرد و زن، با حضور محدود زنان تماشاگر در ورزشگاه و با تصمیم فدراسیون فوتبال از هفته سوم، کلید خورد. این آغازی بود برای بلیت فروشی محدود، جهت حضور « گزینشی زنان» در ورزشگاه آزادی و تماشای برخی دیدارهای استقلال و پرسپولیس؛ به غیر از دیدارهای این دو تیم، هیچ باشگاهی اجازه نداشت زنان هوادار خود را روی سکوها داشته باشد.

هرچند که حضور کم تعداد همین زنان نیز محدود به چند هفته‌ و قرار گرفتن آن‌ها در طبقه دوم ورزشگاه و ممنوعیت تصویربرداری عکاسان داخل ورزشگاه از آن‌ها، شد.

اگر تا پیش از پایان هفته ششم، همه نگاه‌ها به سوی یک استقلال پرستاره و مدعی تکرار قهرمانی، پرسپولیسی که سعی در پس گرفتن جام و سپاهانی که با یک تیم کهکشانی در لیگ می‌درخشید، شده بود، پس از این هفته و تعطیلات اجباری لیگ برتر برای اردوی آماده‌سازی تیم ملی فوتبال در اتریش، وضعیت لیگ برتر نیز مانند بطن جامعه، لرزید.

اعتراضاتی سراسری و گل‌هایی بدون شادی

تعطیلات لیگ برتر، با کشته شدن مهسا (ژینا) امینی و آغاز اعتراضات سراسری در ایران همراه شد. سرکوب معترضین، کشته شدن شهروندان در اعتراضات و سیل بازداشت‌ها، برخی از بازیکنان باشگاهی و مربیان فوتبال ایران را نیز تحت تاثیر قرار داد.

نهم و دهم مهرماه، هفته هفتم رقابت‌های لیگ برتر از سر گرفته شد. بعضی از بازیکنان با مچ‌بندهای مشکی رنگ به نشانه همدردی با خانواده‌های جانباختگان وارد زمین شدند. ۱۵ گل از خط دروازه‌ها گذشت و هیچ بازیکنی شادی گل نکرد.

ممانعت بازیکنان و مربیان از جشن‌های گل‌زنی، با واکنش رسانه‌های نزدیک به نهادهای حاکمیتی و امنیتی نیز همراه شد.

همزمان با آغاز رقابت‌های لیگ برتر از هفته هفتم، فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ برتر حرفه‌ای ایران در بیانیه‌هایی از «بدون تماشاگر» باقی ماندن مسابقات تا اطلاع ثانوی خبر دادند.

برخی از مربیان لیگ برتر مانند یحیی گل‌محمدی، سرمربی پرسپولیس، نیز از مسئولین فوتبال و مدیران حکومت درخواست کردند که به دلیل آن‌چه «نداشتن انگیزه برای فوتبال بازی کردن» می‌نامیدند، مسابقات لیگ برتر را موقتا تعطیل کنند. در نهایت هفتم آبان ۱۴۰۱ و برای حضور تیم ملی در رقابت‌های جام جهانی، رقابت‌های لیگ برتر تعطیل شد.

با آغاز مجدد رقابت‌های لیگ برتر، نحوه شادمانی بازیکنان پس از گل‌زنی نیز تغییر کرد؛ از اعتراض به اعدام تا دست گذاشتن روی گوش‌ و دهان به نشانه خفقان و سکوت یا حتی گریستن پس از گل‌زنی در داربی تهران.

تمامی اعتراضات متفاوت بازیکنان فوتبال ایران در زمین مسابقه در حالی صورت می‌گرفت که نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی در اقداماتی کم‌سابقه در ورزش جهان، مربیان، بازیکنان و حتی مدیران فوتبال ایران را برای پاسخگویی احضار می‌کردند.

قرارداد وریا غفوری، بازیکن فولاد خوزستان، به صورت یک طرفه در پایان نیم فصل اول فسخ شد. برخی از رسانه‌ها در ایران مدعی شدند هیچ باشگاهی اجازه قرارداد بستن با آقای غفوری را ندارد. وریا غفوری از جمله بازیکنانی بود که به دلیل همراهی با معترضین، در حین رقابت‌های جام جهانی ۲۰۲۲ بازداشت شد.

یکی از پرحاشیه‌ترین رقایت‌های تاریخ فوتبال ایران و شاید جهان، در نهایت با قهرمانی پرسپولیس به پایان رسید تا این تیم طی هفت سال اخیر به ششمین قهرمانی خود رسیده باشد.

تیم سال: پرسپولیس

پرسپولیس که پس از ۵ قهرمانی پیاپی، جام را به رقیب سنتی‌اش یعنی استقلال داده بود، پوست‌اندازی را از روی نیمکت خود آغاز کرد. به غیر از یحیی گل‌محمدی، تمامی دستیاران او پیش از آغاز لیگ بیست و دوم کنار رفتند.

این تیم همچنین تعدادی از بازیکنان سرشناس خود مانند حامد لک، احسان پهلوان، رضا اسدی، مهدی شریفی، رامین رضاییان و سعید آقایی را کنار گذاشت و با جلال حسینی که بازنشسته شد نیز (به عنوان بازیکن) وداع کرد.

در عین حال، پرسپولیس نه به اندازه سپاهان، که پرهزینه‌ترین تیم لیگ برتر در فصل گذشته بود، اما تاحدودی مانند استقلال در فصل نقل و انتقالات به موفقیت رسید. جذب دانیال اسماعیلی‌فر، مرتضی پورعلی‌گنجی، گئورگی گولسیانی و علیرضا بیرانوند، خط دفاع و دروازه‌ این تیم را با ۱۳ گل خورده به بهترین خط دفاعی لیگ تبدیل کرد.

همچنین بازگشت سروش رفیعی و اضافه شدن سعید صادقی، خط میانی پرسپولیس را از نظر تکنیکی تقویت کرد. تنها نقطه ضعف پرسپولیس در خط حمله بود که پس از جدایی یورگن لوکادیا به دلیل ناآرامی‌های پس از آغاز اعتراضات سراسری، حتی با حضور شیخ دیاباته و لئاندرو پریرا نیز برطرف نشد.

پرسپولیس از ابتدا تا پایان نیم فصل نخست یکی از مدعیان جدی قهرمانی بود. با آغاز نیم فصل دوم، جایگاه این تیم کمی لرزید و پس از شکست این تیم در تهران مقابل سپاهان در هفته بیست و سوم، کمتر هواداری به قهرمانی‌اش امید داشت؛ پرسپولیس در پایان این هفته تا رده سوم سقوط کرد.

آن‌چه پرسپولیس را تبدیل به بهترین گزینه برای انتخاب به عنوان تیم برتر فصل ۱۴۰۲- ۱۴۰۱ می‌کند، بازگشت این تیم به کورس قهرمانی از هفته بیست و چهارم بود. تیم یحیی گل‌محمدی با ۷ پیروزی پیاپی در لیگ برتر از جمله برد مقابل استقلال در داربی تهران، قهرمانی را از چنگ دو رقیب سنتی‌اش، سپاهان و استقلال، درآورد.

پرسپولیس در پایان با ۶۶ امتیاز از ۳۰ بازی که حاصل ۲۰ پیروزی، ۶ تساوی و ۴ شکست، ۴۶ گل زده و ۱۳ گل خورده بود، بالاتر از سپاهان و استقلال به مقام قهرمانی دست یافت.

مربی سال: یحیی گل‌محمدی

موهایی تراشیده و صورتی که ریش‌هایش را اصلاح نکرده است؛ این تصویری بود از یحیی گل‌محمدی سرمربی پرسپولیس در هفته هشتم رقابت‌های لیگ برتر فوتبال ایران.

گل‌محمدی به نظر می‌رسید که برای همراهی با زنان و مردانی که در شهرهای ایران و جهان، موهای خود را در همبستگی با معترضین ایرانی کوتاه می‌کنند، موهایش را از ته تراشیده و ریش‌هایش را کوتاه نکرده بود.

یحیی گل‌محمدی از ابتدای اعتراضات سراسری، در صفحه اینستاگرامش از معترضین در شهرهای ایران حمایت کرد. ۲۸ آبان ۱۴۰۱ مرکز رسانه‌ قوه قضاییه جمهوری اسلامی از احضار یحیی گل‌محمدی به دادسرا، به دلیل آن‌چه « انتشار مطالب غیر مستند یا توهین آمیز» خوانده بود خبر داد.

گل‌محمدی همان روز به دلیل اظهاراتش در شبکه‌های اجتماعی به کمیته انضباطی باشگاه پرسپولیس نیز دعوت شد، اما به ادعای روزنامه خبرورزشی، ساعاتی بعد به دلیل آن‌چه این مربی، «عدم وجود مستندات» خوانده بود، این جلسه را ترک کرد.

یحیی گل‌محمدی همچنین در نیم فصل دوم و پس از دیدار با تراکتور در تهران، خطاب به مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، و مدیران سازمان لیگ گفت: «ما جام اصلی را هفته هفتم گرفتیم. این جام‌های فلزی را زیاد در باشگاه داریم، هستش، زیاد. ما احتیاجی به این جام‌های فلزی نداریم. ما جام شرف را بردیم و بازیکنان ما ثابت کردند بهترین هستند. ثابت کردند باشرفند.»

سرمربی پرسپولیس در برخی از هفته‌های لیگ معتقد بود فدراسیون فوتبال به دلیل آن‌چه «حمایت‌های خودش و بازیکنانش از معترضین و اعتراضات خیابانی» نامید، علاقه‌ای به نتیجه گرفتن پرسپولیس ندارد.

دوازدهم بهمن گل‌محمدی تهدید کرد که در ادامه رقابت‌های لیگ برتر و در نشانه اعتراض به رفتارهای فدراسیون فوتبال با تیم زیر ۲۳ سال وارد مسابقات می‌شود. او حتی بیش از سه روز، بازیکنان تیم امید پرسپولیس را تمرین داد.

سرمربی پرسپولیس از میانه‌های نیم فصل دوم و پس از سقوط این تیم تا رده سوم، تلاش کرد با سکوت کردن، ممانعت از اظهارات تند و تمرکز روی تیمش، پرسپولیس را به شرایط ایده‌آل برگرداند.

منهای ۷ پیروزی پیاپی و کسب دوباره عنوان قهرمانی، یحیی گل‌محمدی موفق شد در تیمی که به نظر می‌رسید از نظر «عقیدتی» هم دچار دودستگی شده است، نظم و یک دستی ایجاد کند.

۲۲ مهر ۱۴۰۱ تصاویری از «جا گذاشتن» مهدی ترابی و وحید امیری، دو بازیکنی که گفته می‌شود عقاید نزدیک به «جمهوری اسلامی» دارند، منتشر شد. تصاویری که نشان از فاصله احتمالی میان بازیکنان پرسپولیس با این دو نفر می‌داد. اما در نهایت یحیی گل‌محمدی موفق شد از بروز شکاف بین تیمش جلوگیری کند.

بازیکن سال: امید نورافکن

برای عنوان بهترین بازیکن فصل گذشته، سه گزینه جدی‌تر از سایر بازیکنان بودند؛ مرتضی پورعلی‌گنجی مدافع پرسپولیس، مهدی قائدی مهاجم استقلال و امید نورافکن هافبک سپاهان.

با در نظر گرفتن کیفیت بازیکنان از ابتدا تا انتهای فصل، می‌توان امید نورافکن را به دلیل تداوم در حفظ کیفیت فنی‌اش و همین‌طور تاثیرگذاری‌اش در بیش از ۱۵ امتیازی که سپاهان در طول فصل کسب کرد، به عنوان بهترین بازیکن لیگ برتر بیست و دوم، انتخاب کرد.

امید نورافکن، در سیستم ۴-۳-۳ مورد علاقه ژوزه مورایس، به عنوان بال چپ، بال راست، هافبک میانی، هافبک هجومی، مهاجم کاذب و حتی دفاع چپ بازی کرد. او موفق شد ۷ بار دروازه حریفان را باز کند، سه پاس گل داد و دو پنالتی برای تیمش گرفت. آماری که کنار بازی تاثیرگذارش در جریان فصل، مثال‌زدنی به نظر می‌رسد.

امید نورافکن ۲۹ بار برای تیمش به زمین رفت و فقط یک بازی را به دلیل محرومیت حاصل از دریافت کارت قرمز از دست داد. او از نظر تعداد گل نیز، با وجود این‌که بیش از ۲۰ بازی در پست‌های دفاعی بازی کرده بود، دومین گل‌زن برتر تیمش شد.

پس از امید نورافکن، مرتضی پورعلی‌گنجی که نقشی انکار ناپذیر در کسب رکورد بهترین خط دفاعی لیگ توسط پرسپولیس را داشت و همچنین مهدی قائدی با ثبت ۱۲ گل و سه پاس گل، از عوامل اصلی به دست آوردن عنوان بهترین خط حمله لیگ برای استقلال بود.

گل سال: امید نورافکن

انتخاب گل برتر در فصل ۱۴۰۲-۱۴۰۱ برخلاف فصول گذشته، دشوار نیست. گل هفته پانزدهم اریک بایناما از گل‌گهر از نظر کار تاکتیکی، گل هادی محمدی در هفته هجدهم از نظر فنی و گل حسین صادقی در هفته بیست و چهارم از نظر زیبایی از گل‌های ماندگار این فصل بودند، اما گلی که امید نورافکن در هفته بیست و ششم زد، شایسته عنوان بهترین گل فصل است.

امید نورافکن در حالی که در میانه‌های زمین مس رفسنجان صاحب توپ شده بود، تنها یک قدم با توپ برداشت و از فاصله‌ای بیش از ۳۰ متر توپ را به سمت دروازه حامد لک، دروازه‌بان تیم میهمان، شلیک کرد. توپ او در حالی به کنج دروازه مس رفسنجان رفت که برخی از دوربین‌های ورزشگاه نقش جهان نتوانستند مسیر توپ را به صورت کامل دنبال کنند.