چرا سفر نخست‌وزیر هند به چین اهمیت دارد؟

سفر نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، به چین برای حضور در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در شرایطی اهمیت پیدا کرده است که روابط هند و آمریکا به‌خاطر تعرفه‌های اعمال‌شده توسط دونالد ترامپ دچار تنش‌های جدی شده است.

به گفته وزارت امور خارجه هند، مودی به دعوت شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، از ۳۱ اوت تا ۱ سپتامبر برای شرکت در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در تیان‌جین به چین سفر خواهد کرد. روابط دو کشور طی پنج سال گذشته با تنش‌های جدی مواجه بوده است، اما اخیراً هر دو طرف در تلاش برای از سرگیری گفتگوها و حل اختلافات خود هستند. این پویایی دیپلماتیک تازه در بستر تغییرات ژئوپلیتیکی و به‌ویژه پس از جنگ تعرفه‌ای ترامپ شکل گرفته است.

سفر مودی اهمیت ویژه‌ای دارد، چون دهلی نو در این اجلاس به دنبال «محکومیت قاطع» تروریسم فرامرزی است. این موضوع دوباره در کانون توجه قرار گرفته، چرا که هند در ماه مه عملیاتی نظامی علیه پاکستان انجام داد تا به حمله ۲۲ آوریل شبه‌نظامیان در پاهالگام کشمیر تحت اداره هند پاسخ دهد. در نشست وزیران دفاع سازمان همکاری شانگهای در چینگ‌دائو در ژوئن تنها چند هفته پس از حمله پاهالگام هند از امضای بیانیه مشترک خودداری کرد، زیرا هیچ اشاره‌ای به تروریسم فرامرزی نشده بود.

تلاش‌های تازه دیپلماتیک میان هند و چین

روابط هند و چین پس از رویارویی نظامی سال ۲۰۲۰ در مرز مورد مناقشه، در ماه‌های اخیر رو به بهبود گذاشته است. دهلی و پکن برای ارتقای روابط خود اقداماتی انجام داده‌اند؛ از جمله سفرهای مقامات ارشد هند به چین. در ژوئن، وزیر دفاع هند و اجیت دووال، مشاور امنیت ملی، به چین سفر کردند و در ژوئیه نیز اس. جایشانکار، وزیر امور خارجه، ضمن سفر به پکن، «جهت‌گیری مثبت» روابط میان دو کشور را ستود.

پس از آن، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در ۱۸ اوت برای شرکت در بیست و چهارمین دور مذاکرات نمایندگان ویژه هند و چین، سفری دو روزه به هند داشت. طی این سفر، دو کشور اعلام کردند که آماده‌اند کار روی بخش‌های کم‌چالش مرز و پیشبرد تعیین مرز دائمی مشترک را آغاز کنند. تمامی این سفرها زمینه را برای حضور نارندرا مودی در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در چین فراهم کرد و بیانگر بهبود نسبی اعتماد میان دو طرف در سایه سیاست‌های ناپایدار ترامپ است.

آیا سیاست‌های ترامپ جریان و چارچوب روابط را دگرگون کرده‌اند؟

سفر نارندرا مودی به چین اهمیت بیشتری پیدا کرده است، چون هند و چین هر دو در حال مدیریت تغییرات ناشی از اختلالات تجاری و تحریم‌های اقتصادی هستند. با توجه به اینکه ترامپ هند و چین را «سازندگان عظیم تعرفه» نامیده است، دهلی و پکن اکنون خود را در موقعیت مشابهی یافته‌اند که نشانه آغاز مرحله‌ای جدید در روابط دو کشور است.

با در نظر گرفتن مقاومت هند و چین در برابر تعرفه‌های ترامپ، شبکه خبری ان‌دی‌تی‌وی در ۱۸ اوت گزارش داد: «تعرفه‌های ترامپ تأثیری داشت که احتمالاً رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌بینی نمی‌کرد. هند و چین که خود را در شرایط مشابه دیدند، روند بهبود روابط خود را آغاز کردند.» در مارس، پس از اینکه ترامپ تعرفه‌ها علیه چین را به ۲۰ درصد افزایش داد، وانگ یی از دهلی و پکن خواست همکاری‌های مشترک خود را تقویت کنند.

رسانه‌های هندی اعلام کرده‌اند که این سفر نشانه «احتمال بازتنظیم روابط دیپلماتیک» میان هند و چین در سایه افزایش تنش‌های دهلی با واشنگتن است. شبکه تلویزیونی ملی‌گرای «ویون» در ۱۸ اوت گزارش داد: «هند و چین در حال گسترش تلاش‌های خود برای بازسازی روابط پرچالش هستند.

رسانه‌های هندی چه می‌گویند؟

رسانه‌های هندی بر این نکته تأکید دارند که سفر نارندرا مودی به چین پس از هفت سال، کاهش چشمگیر تنش‌ها را نشان می‌دهد، اما برای بازتنظیم واقعی روابط، هر دو کشور باید به مسائل اصلی رسیدگی کنند. روزنامه انگلیسی‌زبان تایمز آو ایندیا در ۲۸ اوت نوشت که روابط هند و چین «از انجماد خارج شده، اما هنوز گرم نشده است.»

در این تحلیل با اشاره به تمام تحولات اخیر که منجر به کاهش آشکار تنش‌ها شده است، آمده است: «حتی با وجود بهبود روابط دوجانبه، هر دو طرف می‌دانند که اختلاف مرزی همچنان یک مسئله کلیدی است و اگر به درستی مدیریت نشود، می‌تواند در آینده بار دیگر روابط را دچار اختلال کند.»

در یادداشتی دیگر در روزنامه منطقه‌ای «گریتر کشمیر» در ۲۵ اوت آمده است که اجلاس سازمان همکاری شانگهای «فرصتی تاریخی برای هند» خواهد بود و افزوده است: «پیش از حضور در اجلاس سازمان همکاری شانگهای و امیدها و وعده‌های نهفته در آن، ضروری است نگاهی به بیش از چهار سال تنش شدید در خط کنترل واقعی [مرز عملی هند و چین] در لاداخ شرقی داشته باشیم.» این یادداشت همچنین تأکید کرده است: «دیپلماسی نیازمند اقدام و ارزیابی واقع‌بینانه است و نباید شتاب‌زده وارد پیچیدگی‌های ناخوشایند شد.»

گزارشی از شبکه خبری خصوصی میرور نو در ۲۶ اوت اشاره کرد که حضور نارندرا مودی در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در کنار شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین «نشان‌دهنده نیت هند برای متوازن‌سازی روابط با رقبا و متحدان است. تحت تأثیر کاهش تنش‌های مرزی، فشارهای تعرفه‌ای آمریکا و دیدگاه‌های جهانی، این سفر کمتر به دنبال دستاوردهای بزرگ و بیشتر برای افزایش نفوذ هند است. به‌گونه‌ای که هند را به‌عنوان بازیگری کلیدی در نظم جهانی از هم گسیخته معرفی می‌کند».

رسانه‌های چینی چه می‌گویند؟

رسانه‌های چینی با سفر وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، به هند در ۱۸ تا ۱۹ اوت، توجه گسترده‌ای به سفر پیش‌روی نارندرا مودی به چین داشتند. برای نمونه، سرمقاله‌ای در روزنامه دولتی چینا دیلی در ۱۹ اوت نوشت که سفر وانگ یی «به‌عنوان پیش‌زمینه‌ای برای سفر مودی تلقی می‌شود». این سرمقاله افزود با توجه به اینکه ترامپ «جنگ تعرفه‌ای شدیدی علیه سایر کشورها به راه انداخته»، دهلی «مجبور شده است این واقعیت تلخ را بپذیرد که حتی نزدیک شدن به واشنگتن نیز از آن در برابر زورگویی تعرفه‌ای آمریکا محافظت نکرده است.»

مقاله‌ای تازه از یک پژوهشگر هندی در روزنامه چین دیلی در ۲۸ اوت «غیرقابل چشم‌پوشی» است و به وضع تعرفه‌هایی تا ۵۰ درصد بر کالاهای هندی توسط واشنگتن اشاره می‌کند. این مقاله تأکید می‌کند که «چگونگی انعکاس این رویداد در تیانجین اهمیت دارد» و می‌افزاید که این موضوع نکته مهم‌تری را نیز نشان می‌دهد: «دو اقتصاد بزرگ آسیا می‌توانند، هنگامی که انگیزه‌ها همسو شوند، فضایی برای همکاری بیابند بدون آنکه رقابت میان آن‌ها از بین برود.» برخی گزارش‌های رسانه‌ای چینی، از جمله خبرگزاری رسمی شینهوا، با اشاره به سفر نارندرا مودی، به آن توجه کرده‌اند، اما صراحتاً علیه تعرفه‌های آمریکا موضع نگرفته‌اند.

پیش‌تر، در ۶ اوت، مقاله‌ای در وب‌سایت خبری ملی‌گرای گوانچا به نقل از لین مین‌وانگ، استاد مؤسسه مطالعات جنوب آسیا دانشگاه فودان، نوشت که مودی «در واقع از سال گذشته آرام‌آرام سیاست یک‌جانبه خود نسبت به آمریکا را تعدیل کرده است»، اما افزود که «هنوز مشخص نیست تا چه اندازه می‌تواند روابط خود با چین، سازمان همکاری شانگهای و روسیه را بهبود بخشد.»