در جنگ تجاری آمریکا و چین اول چه کسی کوتاه میآید؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, گوین باتلر
- شغل, بیبیسی
- در, سنگاپور
سخنگوی وزارت بازرگانی چین گفته است این کشور در حال بررسی احتمال انجام مذاکرات تعرفهای با ایالات متحده است.
این همان خبری بود که جهان در انتظارش بود؛ چرا که تعرفههای بسیار بالا – که تا سقف ۲۴۵ درصد بر برخی کالاهای صادراتی چین به آمریکا میرسد – مبادلات تجاری بین دو اقتصاد برتر جهان را فلج کرده و خطر رکود اقتصادی را افزایش داده است.
این سخنگو به خبرنگاران گفت: «مقامات مسئول آمریکایی بارها تمایل خود را برای مذاکره با چین درباره تعرفهها اعلام کردهاند.»
«موضع چین یکسان و ثابت است. اگر بجنگیم، تا پایان میجنگیم؛ اگر گفتوگو کنیم، در باز است ... اگر آمریکا خواهان گفتوگوست، باید صداقت خود را نشان دهد و آماده اصلاح اقدامات اشتباه و لغو تعرفههای یک جانبه باشد.»
این سخنان تنها یک روز پس از آن مطرح شد که حسابی در ویبو وابسته به رسانههای دولتی چین در شبکه اجتماعی اعلام کرد آمریکا به دنبال آغاز گفتوگوهاست. هفته گذشته ترامپ مدعی شده بود که مذاکرات آغاز شدهاند و چین این ادعا را تکذیب کرده بود.
حساب کاربری«یویوانتانتیان» در ویبو که وابسته به تلویزیون دولتی چین (سیسیتیوی) است، در پستی نوشت: «چین نیازی به مذاکره با آمریکا ندارد. اگر از زاویه مذاکرات نگاه کنیم، در حال حاضر این ایالات متحده است که باید طرف نگرانتر ماجرا باشد.»
این گونه اظهارنظرها ادامه چرخهای تکراری از ادعاها و انکارها از سوی ایالات متحده و چین است، چرا که هیچ کدام از طرفین حاضر نیستند بهطور رسمی آغازگر مذاکرات باشند.
مسئله این نیست که آیا این مذاکرات انجام میشوند یا نه، بلکه پرسش اصلی این است که چه زمانی، تحت چه شرایطی و به خواست چه کسی صورت خواهند گرفت.
«بازی جوجه»
کارشناسان این کشمکش را نوعی «بازی جوجه» میان ترامپ و شی جینپینگ، رهبر چین، توصیف میکنند. در نظریه بازیها، «بازی جوجه» به وضعیتی گفته میشود که در آن دو بازیگر در مسیری بهسوی برخورد مستقیم پیش میروند، اما هر یک امیدوار است طرف مقابل زودتر عقبنشینی کند. اگر هیچ کدام کوتاه نیایند، نتیجه فاجعهبار خواهد بود، اما کسی که زودتر کنار بکشد، بازنده تلقی میشود.
در این بازی تنشآلود، نه ترامپ و نه شی نمیخواهند اولین کسی باشند که عقبنشینی میکند؛ زیرا هر دو میکوشند ضمن حفظ ظاهر و وجهه سیاسی، به شکلی پنهانی به نتیجهای سودمند برای هر دو طرف دست یابند؛ یعنی کاهش تنشها در جنگ تجاری.
جا ایان چونگ، استاد علوم سیاسی دانشگاه ملی سنگاپور، میگوید: «انتظار دارم این کشوقوسها ادامه داشته باشد، زیرا هیچ کدام از دو طرف پکن و واشنگتن نمیخواهند طرفی به نظر برسند که تسلیم شده و کوتاه میآید.»
«اما کاهش تنش در نهایت به سود هر دو کشور است؛ بنابراین هر دو طرف انگیزهای کلی برای حرکت در این مسیر دارند.»
ون-تی سونگ، عضو پژوهشی «مرکز استرالیایی چین در جهان»، آن را اینگونه توصیف میکند: «مثل دو ماشین مسابقه است که به سمت هم میروند؛ هر کدام که زودتر فرمان را بچرخاند و از مسیر منحرف شود، ضعیفتر به نظر خواهد رسید. و در این مقطع، هیچ کدام از طرفین نمیخواهند ضعیف به نظر برسند.»
رهبری که اذعان کند اولین کسی بوده که مذاکرات تعرفهای را آغاز کرده، بهعنوان کسی دیده خواهد شد که موقعیت خود را در مذاکرات تضعیف کرده است.
سونگ میگوید: «هر کسی که بیش از حد مشتاق انجام مذاکرات به نظر برسد، قدرت چانهزنی خود را از دست میدهد. هر دو طرف در پیِ آنند که طرف مقابل را مشتاقتر و نیازمندتر جلوه دهند.»
منبع تصویر، Getty Images
این بنبست عجیب، که در آن هر دو طرف خواهان یک نتیجه مشترک اند اما هیچکدام نمیخواهند پیشقدم شوند، باعث شده که هر دو به تاکتیکی به نام «ابهام سازنده» متوسل شوند: استفاده عامدانه از زبان مبهم و دوپهلو که امکان تفسیر دوگانه و ادعای برحق بودن را برای هر طرف فراهم میکند.
آقای سونگ انتشار پست یویوانتانتیان در ویبو را در راستای این تاکتیک میداند.
او میگوید: «پکن در تلاش است با استفاده از بازیهای کلامی، راه فراری برای خروج تدریجی هر دو طرف از چرخه تشدید تنشها بیابد.»
یکی از راههای خروج از «بازی جوجه» و رقابت برای کوتاه نیامدن، میانجیگری طرف سومی است که با ارائه راه برونرفتی، به هر دو طرف امکان عقبنشینی میدهد. به گفته آقای سونگ، راه دیگر این است که «مفهوم «پیشقدم شدن در مذاکرات» را به شکلی بسیار منعطف و آزادانه تفسیر کنند».
بدین گونه، طرفی که عملاً زودتر پای میز مذاکره مینشیند، همچنان میتواند این اقدام را پاسخی به تمایل طرف مقابل جلوه دهد، نه نشانهای از پیشقدم شدن یا عقبنشینی از مواضع خود.
در مورد ترامپ و شی، این رویکرد همچنین به آن معنا خواهد بود که مذاکرات تعرفهای میتواند در حالی آغاز شود که هر دو رهبر مدعی باشند در جنگ تجاری نوعی پیروزی به دست آوردهاند.
ادعای پیروزی برای مخاطب داخلی
چگونگی نمایش این موضوع در اینجا بسیار مهم است. آقای چونگ تأکید میکند که اگرچه کاهش تنش هدف مشترک است، اما هدف مهمتر برای ترامپ و شی، این است که «در برابر مخاطب داخلی، خود را پیروز نشان دهند».
آقای چونگ میگوید: «پیداست که ترامپ میخواهد نشان دهد که پکن را وادار به عقبنشینی کرده است. و در سوی مقابل، احتمالاً شی میخواهد به مردم خود و جهان نشان دهد که توانسته ترامپ را به فردی منطقیتر، میانهروتر و منعطفتر تبدیل کند.»
در جبهه داخلی، هر دو رهبر با پیامدهای منفی تعرفهها روبهرو هستند. ترامپ این هفته در تلاش بود تا نگرانیها از وقوع رکود را کاهش دهد، زیرا دادههای جدید نشان داد که اقتصاد ایالات متحده در سهماهه اول سال، برای نخستینبار از سال ۲۰۲۲، با انقباض مواجه شده است.
از سوی دیگر، شی که حتی پیش از آغاز جنگ تعرفهای با مشکلاتی مانند مصرف پایین، بحران مسکن و بیکاری دستوپنجه نرم میکرد، حالا باید به مردم چین اطمینان دهد که قادر است از پس جنگ تجاری برآید و از اقتصادی که پس از همهگیری هنوز به وضعیت پیشین خود بازنگشته، محافظت کند.
آقای سونگ میگوید: «ترامپ و شی هر دو دریافتهاند که در این مرحله از جنگ تجاری، هیچ کدام از طرفین نمیتواند برنده مطلق باشد.»
«ترامپ متوجه شده که قرار نیست به همه خواستههایش برسد، بنابراین تلاش میکند از چین به اندازهای امتیاز بگیرد که بتواند آن را در داخل کشورش بهعنوان پیروزی نشان دهد.»
به گفته آقای سونگ، چین بیمیل نیست، اما «شدیداً درگیر این مسئله است که قیمت مناسب چیست».
منبع تصویر، Getty Images
آقای سونگ وضعیت پیشروی شی را به یک «بازی دوسطحی» تشبیه میکند.
او میگوید: «چین باید هم مذاکرات دوجانبه با آمریکا را مدیریت کند و هم در داخل کشور چهره خود را حفظ کند تا رهبری چین بتواند همچنان بر روایت «شرق در حال صعود است و غرب در حال افول» پافشاری کند.»
«سر خم کردن شرق در برابر غرب را نمیتوان صعود شرق نامید.»
در زمان نگارش این گزارش، آمریکا ادعای چین مبنی بر تلاش برای آغاز مذاکرات را رد نکرده است. اما به گفته آقای چونگ، اینکه هر دو طرف اکنون چنین ادعایی را مطرح کردهاند، نشاندهنده «نوعی ارتباط» میان آنهاست.
آقای چونگ میگوید: «دو طرف در حال گفتوگو هستند. و همین نشان میدهد که احتمال رسیدن به نوعی توافق وجود دارد.»
اما آغاز مذاکرات به معنای تثبیت روابط واشینگتن و پکن نیست؛ رابطهای که حتی پیش از آغاز جنگ تجاری ترامپ نیز پر از بیاعتمادی و تنش بوده است.
آقای چونگ چندان خوشبین نیست. از نظر او، این «نمایش قدرت» نشان میدهد که هیچ کدام از دو طرف هنوز به مرحلهای نرسیدهاند که واقعا در تلاش برای پیدا کردن راهی برای خروج از این بنبست باشند.
او میگوید:«هر دو طرف امیدوارند که طرف مقابل کوتاه بیاید، در نتیجه در این بنبست میایستند تا ببینند کدام یک زودتر تسلیم میشود.»
