جواد نکونام؛ سرمربی استقلال «جام شرافت» را برد؟

استقلال در نخستین فصل از سرمربیگری جواد نکونام، نایب قهرمان لیگ برتر فوتبال ایران شد. او موفق شده بود که در بیش از ۲۰ هفته، تیمش را در صدر جدول رده‌بندی لیگ نگه دارد، اما در سه هفته پایانی، با لغزش مقابل نساجی، جام قهرمانی را از دست داد.

تیم نکونام با کسب بیشترین امتیاز برای «یک تیم نایب قهرمان» در تاریخ ادوار لیگ برتر، رکورد امتیازآوری را از این حیث شکست؛ اما نه شکل بازی تیمش «تماشاگرپسند» بود و نه تلاشی برای پیروزی با اختلاف گل بالا در برنامه‌های کاپیتان پیشین تیم ملی ایران محسوب شد.

استقلال با هدایت نکونام ۱۹ پیروزی به دست آورد که ۱۱ مورد آن با نتیجه یک بر صفر به پایان رسیدند.

استقلال آخرین بار با مربیگری فرهاد مجیدی در لیگ بیست و یکم (فصل ۱۴۰۱- ۱۴۰۰) بدون شکست، بدون حاشیه، بدون مصاحبه‌های هر روزه علیه داوران و حریفان، با اقتدار به قهرمانی رسیده بود. آیا الگوی تیم فرهاد مجیدی، الگوی مناسبی برای استقلال که در فوتبال ایران به تشخص چهره‌هایی همچون ناصر حجازی یا منصور پورحیدری شناخته می‌شود نبود؟

این سئوالی است که حتی برخی هواداران متعصب استقلال در هفته‌های پایانی لیگ برتر و پس از فرسایشی شدن جدل‌های مربیان این تیم با عوامل داخل و خارج از باشگاه هم مطرح کرده بودند.

جواد نکونام چگونه سرمربی استقلال شد؟

حجت کریمی، سرپرست وقت استقلال، ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ رسما جواد نکونام را به عنوان سرمربی جدید استقلال معرفی کرد. ساعاتی پیش از اعلام این خبر، خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران، از جواد نکونام به عنوان سرمربی قطعی استقلال نام برده بود.

آن‌چه خبر این رسانه نزدیک به نهادهای امنیتی و نظامی را بیشتر مورد توجه قرار می‌داد، اشاره به چگونگی سرمربی شدن آقای نکونام بود. خبرگزاری فارس به صورت رسمی و دور از هرگونه پنهان کاری نوشته بود که این مربی با «پذیرفتن اشتباهات گذشته خود»، «تعهد برای جبران اشتباهات گذشته»، یا آنچه «مساعدت نهادهای ذی‌ربط» خوانده بود، می‌تواند به عنوان سرمربی استقلال به فوتبال باز گردد.

نکته مهم، ادعای خبرگزاری وابسته به سپاه به عبارت «عفو رهبری» بود. فارس نوشت بر این اساس جواد نکونام با پذیرفتن اشتباهاتی که در گذشته داشت و با مساعدت نهادهای ذیربط، شامل عفو رهبری شده است تا بتواند به فوتبال بازگردد.

ابن خبر بدان معنی بود که برخی مربیان یا بازیکنان فوتبال که مشمول این عفو نیستند، قادر به حضور در فوتبال ایران نیستند.

به گزارش رسانه‌های ایران، یکی از شروط اجرای عفو رهبری برای جواد نکونام، حذف پست مشترکش با علی کریمی، ستاره سابق فوتبال ایران، از صفحه اینستاگرامی‌اش و همچنین «آنفالو کردن» این بازیکن بود. موردی که به نظر می‌رسد نکونام برای بازگشت به استقلال پذیرفته بود.

جواد نکونام در بدو ورودش به استقلال عارف غلامی، مدافع باسابقه و یکی از کاپیتان‌هایش تیمش، را از فهرست بازیکنان خود خارج کرد. اقدامی که به ادعای تعدادی از رسانه‌های ایران، در راستای خواست و عزم نهادهای امنیتی بود.

پس از آغاز اعتراضات سراسری در سال ۱۴۰۱ ورزشکاران و مربیانی که در شبکه‌های مجازی با معترضین همراه شده بودند، از سوی نهادهای امنیتی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی زیر فشار قرار گرفته و بعضا از هرگونه فعالیت‌های حرفه‌ای منع شدند. عارف غلامی یکی از چهره‌هایی بود که به دلیل حمایت‌هایش از زنان ایران و درخواست برای پایان دادن به سرکوب معترضان ایرانی، مورد غضب نهادهای امنیتی قرار گرفت.

جواد نکونام پیش‌تر زمانی که سرمربیگری‌ فولاد را برعهده داشت نیز وریا غفوری، بازیکن این تیم که حتی در جریان این تیم بازداشت شده بود، را از فهرست خود خارج کرده بود.

مجادله با علی خطیر؛ جنگ فرسایشی قدرت

علی خطیر هفدهم تیر ۱۴۰۲ به عنوان مدیرعامل باشگاه استقلال معرفی شد؛ یعنی ۱۸ روز پس از انتشار خبر انتصاب جواد نکونام به عنوان سرمربی این تیم.

در نگاه اول، این انتخاب برای هواداران باشگاه استقلال، ایده‌آل به نظر می‌رسید. علی خطیر با سوابق مدیریتی در باشگاه استقلال و فدراسیون فوتبال، تسلط به زبان‌های فرانسوی و انگلیسی و ارتباطات گسترده داخلی و بین‌المللی، از چهره‌های مقبول هواداران در سال‌های گذشته بود.

اما معادله محبوبیت و مقبولیت مدیر تازه‌ وارد و جوان استقلال را جواد نکونام در آخرین روزهای مردادماه به هم زد. مجادله جواد نکونام با علی خطیر و حملات یک طرفه سرمربی استقلال به مدیرعامل این باشگاه، به خبری عادی در فضای خبری فوتبال ایران بدل شده بود.

نخستین بار تنها دو روز پس از انتصاب علی خطیر به سمت مدیرعاملی باشگاه استقلال، خبرآنلاین از «مجادله شفاهی» این دو در باشگاه استقلال خبر داد. در گزارش این خبرگزاری عنوان شده بود که سرمربی تیم بر سر قرارداد بستن برخی بازیکنان با مدیرعامل باشگاه درگیری شفاهی پیدا کرده بود.

پس از آن نکونام با دلایل یا به تعبیر برخی با بهانه‌هایی، به صورت متوالی با مدیرعامل باشگاه دچار درگیری شد. مواردی همچون محل تمرین استقلال، حضور یا عدم حضور تماشاگران و هواداران در تمرینات، مخالفت سرمربی با جذب بازیکنان مورد نظر مدیرعامل از جمله اوستون اورونوف که بعدتر به پرسپولیس پیوست، اختلافات بر سر مسائل مالی و سقف بودجه باشگاه و از همه مهم‌تر، مخالفت با حضور مدیران یا سرپرست‌های نزدیک به علی خطیر.

نکونام حتی با حضور علی سامره سرپرست منصوب شده از سوی مدیرعامل وقت باشگاه مشکلاتی جدی داشت.

سرانجام با واگذاری باشگاه استقلال به هولدینگ خلیج فارس، علی خطیر در ۱۲ اردیبهشت از سمت مدیرعاملی باشگاه برکنار و فرشید سمیعی به عنوان سرپرست مدیرعاملی این باشگاه انتخاب شد. اتفاقی که به نظر می‌رسید ایده‌آل‌ترین اتفاق مدیریتی برای سرمربی جوان استقلال باشد.

غایب در کنفرانس‌های خبری

خبرگزاری ایسنا فروردین سال جاری در گزارشی به غیبت‌های مکرر جواد نکونام در کنفرانس‌های خبری اشاره کرد. در این گزارش اشاره شده بود که آقای نکونام فقط در نیم فصل دوم، ۱۱ بار از حضور در کنفرانس‌های خبری خودداری کرده و آن را مغایر با قوانین داخلی فدراسیون فوتبال و قوانین بین‌المللی کنفدراسیون فوتبال آسیا و فیفا دانست.

در این گزارش همچنین به صحبت‌های تند و گاهی غیرفنی مهدی هاشمی‌نسب، دستیار نکونام، در کنفرانس‌های خبری اشاره شده بود. منتقدان معتقد بودند نکونام برای فرار از پاسخگویی به سوالات احتمالی که ممکن است خبرنگاران در مورد اختلاف دائمی او با علی خطیر مدیرعامل وقت باشگاه مطرح کنند، دستیارش را به کنفرانس‌های خبری می‌فرستد.

در حالی که طبق قوانین ای‌اف‌سی عدم حضور سرمربیان در کنفرانس خبری قبل از بازی، برای آن‌ها جریمه دست‌کم ۱۰ هزار دلاری به همراه دارد، فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ در قبال موضوع عدم حضور سرمربیان در این کنفرانس‌ها، نرمش نشان می‌دادند.

حضور هاشمی‌نسب در کنفرانس‌های خبری قبل یا بعد از بازی، فضای ملتهب کری‌ خوانی و اتهام‌زنی را بالاتر می‌برد و بعد فنی در کنفرانس‌های خبری استقلال را کاهش می‌داد. دستیار جواد نکونام مایل بود از آن‌چه «نفع بردن باشگاه رقیب از داوری» می‌نامید صحبت کند و فرصتی برای سوالات فنی در مورد بازی پیش نمی‌آمد.

از اتهام به داوران و رقیبان تا خادمی امام‌زاده صالح

ورزش مدیا از رسانه‌های ایران، پیش از دیدارهای هفته پایانی رقابت‌های لیگ برتر، جواد نکونام را « خط تولید کلمات تکراری، بد و بیراه و لعن و طعن» در فوتبال ایران نامید و با اشاره به صحبت‌های اخیر سرمربی استقلال در مورد بازیکنانش، ادبیات او در مورد این تیم را «دور از شان سرمربی این بازیکنان» دانست.

نکونام در طول فصل و بخصوص در هفته‌های پایانی برای نشان دادن سطح توانایی‌های خود و اعضای کادر فنی‌اش، به کرات بازیکنان استقلال را به صورت مستقیم و غیرمستقیم، بازیکنانی دور از کیفیت قهرمانی دانست.

جواد نکونام در تمامی کنفرانس‌های خبری خود، پرسپولیس و گاهی سپاهان را تیم‌هایی می‌دانست که با «اشتباهات داوری» به صدر جدول نزدیک می‌شدند. او همچنین از ابتدای سال ۱۴۰۳ ادعاهای قدیمی در مورد حمایت از باشگاه پرسپولیس توسط حکومت و دولت را مطرح کرد. ادعایی که بیشتر در زمان دولت حسن روحانی و وزارت مسعود سلطانی‌فر از سوی هواداران استقلال مطرح می‌شد.

شکل گفتار، انگ زدن‌ها و اتهامات مکرر آقای نکونام تا جایی پیش رفت که عادل فردوسی‌پوردر برنامه فوتبال ۳۶۰ با انتقاد از جواد نکونام گفت: «مگر می‌شود همیشه به همه چیز معترض باشی؟ بعد از بازی، بازیکنان را در رختکن نگه داشتند و گفتند بروید علیه داوری بازی پرسپولیس مصاحبه کنید و این اتفاق در حالی رخ داد که هیچ‌کدام بازی را ندیده بودند. جملات تکراری نمی‌خواهند ما قهرمان شویم و از این دست صحبت‌ها. بعدا فکر کردند ای بابا ما که هنوز شانس داریم این چه حرف‌هایی بود زدیم؟»

اشاره فردوسی‌پور به صحبت‌های جواد نکونام با بازیکنان و توجیه آن‌ها برای مصاحبه با رسانه‌ها پس از تساوی مقابل نساجی در هفته بیست و هشتم لیگ برتر بود.

همزمان با ادعاهای مطرح شده از سوی نکونام مبنی بر «حمایت داوران» و «حمایت‌های فراورزشی» از باشگاه پرسپولیس، رسانه‌های ایران تصاویر سرمربی استقلال در حرم امام‌زاده صالح را منتشر کرده و خبر دادند که جواد نکونام به عنوان «خادم امامزاده صالح» انتخاب شده است.

نکونام پس از آن به روزنامه «خبرورزشی» گفته بود: «از مربیان ایرانی و خارجی‌ام بپرسید که طی بیست سال اخیر همیشه قبل از بازی‌هایم به امامزاده صالح می‌رفتم و دعا می‌کردم.»

پیراهن سیاه؛ از متهم شدن به «خرافات» تا جواد لالیگایی

روزنامه «خبرورزشی» ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ از اعتقاد خرافه‌گونه جواد نکونام به برتن کردن پیراهن مشکی در زمان دیدارهای تیمش نوشت. این روزنامه به اشاره به تلاش مدیران باشگاه استقلال برای تغییر دادن رنگ پیراهن فولاد در بازی مقابل استقلال نوشت که جواد نکونام نمی‌خواهد رنگ پیراهنش در کنار زمین را عوض کند.

فولاد در هفته بیست و هفتم لیگ برتر در تهران میهمان استقلال بود و مربیان این تیم اصرار داشتند با پیراهن سوم خود که به رنگ مشکی است وارد زمین شوند. براساس قوانین فیفا، لباس مربیان لب خط نباید همرنگ پیراهن بازیکنان دو تیم باشد. به همین دلیل اگر فدراسیون فوتبال با پیراهن سوم فولاد موافقت می‌کرد، جواد نکونام نمی‌توانست پیراهن مشکی خود را کنار زمین برتن کند.

در نهایت فدراسیون فوتبال در روز بازی اعلام کرد که فولاد باید با پیراهن اول خود به رنگ قرمز مقابل استقلال قرار بگیرد.

باز شدن موضوع «خرافات» و اعتقاد جواد نکونام به پیراهن مشکی، باعث واکنش خود او و برخی از هم‌بازی‌های سابقش شد. امیرحسین صادقی مدافع پیشین استقلال و تیم ملی ایران به خبرنگاران گفت: «کسانی در مورد پیراهن نکونام حرف می‌زنند که توانایی رفتن به اسپانیا را هم ندارند. ولی نکونام در لالیگا فوتبال بازی کرده است.»

این اظهارات با واکنش جامعه رسانه‌ای همراه بود. برخی به آقای صادقی گفته بودند «مشکلات اقتصادی شهروندان» ارتباطی به سطح فنی یا اعتقادات جواد نکونام ندارد و مقایسه این دو موضوع درست نبود.

جواد نکونام گاهی خواسته و مهندسی شده و گاهی ناخواسته وارد حاشیه‌هایی می‌شد که به نظر نمی‌رسید برای تیمش مفید باشد. استقلال احتمالا بدون این حواشی و با سبک و سیاقی که فرهاد مجیدی در دوران مربیگری‌اش در استقلال داشت نیز می‌توانست به موفقیت و قهرمانی برسد.

او مانند بسیاری از مربیان عملگرا مانند ژوزه مورینیو و کارلوس کی‌روش از هر وسیله‌ای که می‌توانست برای محکم کردن جایگاه خودش روی نیمکت و تیمش در در جدول رده‌بندی، به درست یا غلط، استفاده کرد.

فارغ از بعد اخلاقی قضیه، این روشی آشنا در فوتبال جهان است که می‌توان مخالف یا موافق آن بود اما حتی در نقاط دیگر دنیا که ملاحظات سیاسی و امنیتی کمترین نقش را در فوتبال دارند، این رویکرد بیشتر مناسب بدست آوردن «جام فلزی» است تا «جام شرافت.»