کارگردان زن برنده اسکار: مردان اطرافم خستهاند، نیاز به یک آغوش دارند
- نویسنده, سوفیا بتیتزا
- شغل, بخش ۱۰۰ زن، بیبیسی
رفتار آرام و ظاهر بیتکلف کلویی ژائو بازتابی از رویکرد او به فیلمسازی است؛ واقعگرا، تاملبرانگیز و دارای پیوندی عمیق با تجربههای انسانی.
این فیلمساز آمریکایی زاده چین، تنها زن غیر سفیدپوستی است که تا به حال توانسته برنده اسکار بهترین کارگردانی شود. او یکی از سه زنی است که در تاریخ اسکار این جایزه را کسب کردهاند. در جوایز اسکار امسال تنها یک زن -کورالی فارژه- بین نامزدهای اسکار بهترین کارگردانی بود و در نهایت شان بیکر برنده این بخش شد.
کلویی ژائو با وجود دستاوردهایش و در حالی که یکی از تحسینشدهترین کارگردانان امروز هالیوود است، بسیار فروتن است.
یکی از ویژگیهای کار او که نامش در فهرست ۱۰۰ زن سال ۲۰۲۴ قرار گرفته، این است که اغلب با بازیگران غیرحرفهای کار میکند. در فیلم «سرزمین خانه به دوشها» که برنده اسکار بهترین فیلم سال ۲۰۲۱ هم شد، بسیاری از بازیگران کسانی هستند که ژائو در سفرهای جادهای خود در غرب آمریکا ملاقات کرده بود. آنها نقش واقعی خود را در این فیلم بازی میکردند.
تعهد او برای به تصویر کشیدن افراد به حاشیه رانده شده اجتماع و گروههایی که کمتر به آنها پرداخته میشود، در تکتک فیلمهایی که کارگردانی کرده، حتی در فیلم پرفروشی درباره ابرقهرمانی از کمیکهای ماروِل، به چشم میخورد.
در فیلم «جاودانگان» او آگاهانه تلاش کرد بازیگرانی با تنوع نژادی و جنسیتی را وارد کار کند. او در این فیلم اولین بوسه دو فرد همجنس را در مجموعه فیلمهای ابرقهرمانی مارول نشان داد.
او میگوید: «این مسئله هم برای من، هم برای مارول و هم بازیگران مهم بود. داستان فیلم درباره گروهی است که در آغاز تمدن انسانها به کره زمین میآیند. به نظر کاملا منطقی میرسد که در این گروه افراد بسیار متنوعی حضور داشته باشند.»
نمایش این فیلم در چندین کشور از جمله عربستان، کویت و قطر که قوانین بسیار سختگیرانهای درباره ممنوعیت نمایش شخصیتهای آلجیبیتیکیو در محصولات نمایشی دارند، ممنوع شد.
خانم ژائو میگوید: «برای ما تعجبآور نبود. از اول میدانستیم فیلم در این کشورها ممنوع خواهد شد اما باید کاری را میکردیم که از ته قلب میدانستیم درست است.»
«هنوز حس میکنم به جایی تعلق ندارم»
منبع تصویر، Getty Images
فیلمسازی برای ژائو هم یک موقعیت ممتاز است و هم یک مسئولیت. فیلمسازی برای او فرصتی مناسب برای ایجاد تغییر است.
فیلمهای او اغلب با موضوع تنهایی، هویت و احساس تعلق سروکار دارند. این متاثر از زندگی شخصی او و حس بیگانگی است که تجربه کرده است.
خانم ژائو در پکن به دنیا آمده است. قبل از آنکه به آمریکا برود، برای تحصیل در مدرسهای شبانهروزی، به شهر برایتون در بریتانیا مهاجرت کرد. تجربههای او بهعنوان فردی خارجی و بیگانه تاثیر عمیقی بر داستانگویی او داشته و به او امکان داده که بتواند با احساس مشترک افرادی که دور از زادگاه خود زندگی میکنند، ارتباط برقرار کند.
او میگوید: «بیشتر نوجوانها در برههای از زندگی احساس میکنند در محیط اطراف خود بیگانه هستند. یادم میآید من هم عمیقا احساس تنهایی میکردم. با اینکه الان ۴۲ سالهام، هنوز هم کاملا احساس نمیکنم به محیط اطرافم تعلق دارم.»
او فیلمسازی را با ساخت چند فیلم کوتاه آغاز کرد و بعد اولین فیلم بلند داستانیاش را به نام «ترانههایی که برادرانم به من آموختند» در سال ۲۰۱۵ ساخت. این فیلم درباره رابطه نزدیک یک خواهر و برادر از قبیله لاکوتا سیو است.
او در سال ۲۰۲۰، فیلم تحسینشده سرزمین خانه به دوشها را کارگردانی کرد. فیلم داستان فرن، زنی شصتساله با بازی فرانسیس مکدورمند را روایت میکند که در دوران رکود بزرگ شغل و خانهاش را از دست میدهد و به آوارهای مدرن تبدیل میشود. او با ون خود در غرب آمریکا سفر میکند و به کارهای فصلی مشغول میشود.
فیلم به موضوع زندگی در شرایط سخت مالی، تنهایی و تلاش برای یافتن حس تعلق میپردازد. سرزمین خانه به دوشها برنده چندین جایزه مهم از جمله اسکار بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین بازیگری برای مکدورمند شد.
«بازنمایی عمیقتر»
خانم ژائو معتقد است در زمینه تنوع قومی و جنسیتی افرادی که مقابل دوربین قرار میگیرند پیشرفت زیادی به دست آمده است، اما میگوید اکنون صنعت سینما به «بازنمایی عمیقتری» نیاز دارد.
«آیا نمیشود به همه مردم فقط به چشم انسان نگاه کرد؟ نمیشود به جای انتخاب بازیگر بر اساس رنگ پوست و جنسیت، همه بتوانند در هر ژانری از فیلم ظاهر شوند؟»
«آیا میشود حضور بعضی افراد تنها محدود به فیلمهایی نباشد که به موضوعهای ویژهای میپردازند؟»
او اصرار دارد که تنوع باید فراتر از تیک خوردن و روندهای رسمی در نظر گرفته شود.
«دوست دارم با من هم همینطور برخورد شود. نه فقط به عنوان یک زن چینی، بلکه به عنوان یک انسان.»
منبع تصویر، Getty Images
زنی پشت دوربین
خانم ژائو میگوید پیشرفت در صنعتی که به دست مردان شکلگرفته برای یک زن آسان نیست.
او به بخش ۱۰۰ زن بیبیسی گفت: «فکر میکنم کار در بسیاری از صنایع و حرفهها همین طور است. ساختار بیشتر آنها برای فیزیک مردانه مناسبتر است.»
او میگوید به عنوان یک زن یاد گرفته است که ویژگیهای منحصر به فرد بدن خود را بپذیرد و چرخه عادت ماهانهاش باعث شده درک عمیقتری از طبیعت چرخهای زندگی پیدا کند.
او میگوید به عنوان یک زن آموخته است که تواناییهای منحصر به فرد بدن خود را بپذیرد و چرخه عادات ماهانهاش باعث شده درک بیشتری از طبیعت چرخهای زندگی داشته باشد.
«هر ماه چهار فصل را تجربه میکنم. در یک فصل حساسیتهایم شدیدتر میشود و در فصل دیگر مرزهای قدرتمندی دارم و میتوانم هنگام نوشتن فیلمنامه به عمق ناخودآگاهم فرو بروم.»
او توضیح میدهد: «ساعتهای کاری، برنامهریزی زمان جلسهها و برنامهریزی روند تولید و فیلمبرداری، هیچ کدام واقعا مجالی برای استفاده کامل از آن قدرتهای زنانه ایجاد نمیکنند.»
به باور ژائو این موضوع اهمیت دارد که زنان بتوانند فیلم را آن طور میخواهند شکل بدهند و از آنچه «نگاه زنانه» مینامد، در فیلمسازی خود بهره ببرند. او میگوید زنان در طول فرآیندهای خلاقه ساخت فیلم، از نوشتن فیلمنامه تا کارگردانی، بیشتر از مردان پذیرا و آماده برای تغییر دادن هستند.
او توضیح میدهد: «دلیلش این است که بدن ما زنان هر ماه تغییر میکند. این مانند معجزه است. اما بدن مردان افتوخیز احساسی زنان را ندارد.»
با وجود این میگوید نمیداند کار کردن در جامعهای که در آن بهرهوری بیشتر از همه چیز ارزش محسوب میشود، برای خود مردان چقدر آسان است.
«مردان اطرافم را میبینم و فکر میکنم همه آنها نیاز به یک آغوش کشیده شدن از طرف ما دارند. همهشان واقعا خستهاند.»
گام بعدی این کارگردان برنده اسکار چیست؟
منبع تصویر، Getty Images
بعد از موفقیت فیلم سرزمین خانهبهدوشها، ژائو به تازگی فیلم هَمنِت را کارگردانی کرده است که درباره همسر ویلیام شکسپیر و تاثیری عمیقی است که مرگ پسرشان بر او داشته است.
پل مسکال و جسی باکلی در آن بازی میکنند و انتظار میرود فیلمی درباره سوگ و درد از دست دادن باشد.
یکی دیگر از پروژههایی که همه چشم به انتظار آن هستند، بازسازی ژائو از سریال مشهور «بافی، قاتل خونآشامها» برای شبکه هولو است.
علاوه بر اهدافی که او در مقابل دوربین دنبال میکند، شاید یکی از مهمترین تلاشهای ژائو در پشت دوربین در حال انجام باشد.
او به دلیل موفقیتهایی که به دست آورده در این مورد احساس مسئولیت میکند و میخواهد صحنه و روند تولید و فیلمبرداری فیلمها هم شرایط «زنانهتری» داشته باشد.
او میگوید: «من هرگز نمیخواهم افراد به قیمت حضور در یک فعالیت و تجربه خلاقه و صرفا برای بالا بردن راندمان تولید، رسیدن به اهداف تعیینشده، پیشرفت، کسب دستاوردی خاص و یا ثابت کردن توانایی خود به هر قیمت، زخمخورده پروژهای را تمام کنند.»
