بن‌بست مذاکرات اسرائیل و حماس، آتش‌بس در غزه را به خطر انداخته است

رسیدن به مرحله دوم آتش‌بس غزه همواره با شک و شبهه همراه بود و حالا به نظر می‌رسد، این مرحله هنگامی که قرار بود آغاز شود، مرده است.

اکنون نگرانی‌ها از بازگشت جنگ به این منطقه ویران‌ شده، عمیق‌تر شدن رنج فلسطینی‌ها و به خطر افتادن جان گروگان‌های باقی مانده در دست حماس، افزایش یافته است.

اسرائیل، که پشتیبانی آمریکا را در اختیار دارد، می‌گوید با پایان مرحله اول توافق قبلی در روز شنبه، حالا توافق تازه‌ای باید صورت گیرد و تا انجام این توافق جدید مانع از رسیدن تمامی کمک‌های بشردوستانه به غزه شده است.

قاهره این اقدام را «نقض آشکار» خوانده است. مصر در کنار قطر، دو کشور عربی هستند که همراه با آمریکا نقش میانجی را بازی می‌کنند. این دو کشور اسرائیل را به دلیل «استفاده از غذا به عنوان سلاح جنگی» به نقض قوانین بین‌المللی بشردوستانه متهم می‌کنند.

طبق مفاد این توافق قرار بود روزانه ۶۰۰ کامیون حامل کمک‌های بشردوستانه حیاتی وارد غزه شوند و تعداد زیادی از آنها در ۴۲ روز مرحله اول توافق از مرز عبور کردند.

این اقدام با انتقادهای گسترده از سوی کشورهای عربی و همچنین فعالان حقوق بشر روبرو شده است.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، که روز سه‌شنبه برای شرکت در نشست فوری اتحادیه عرب به منظور بازسازی غزه وارد قاهر شد، خواهان از سرگیری «فوری» کمک‌ها شد. او همچنین از تمامی طرف‌ها خواست که «هرکاری برای جلوگیری از بازگشت خصومت بکنند.»

طبق این توافق که از ۱۹ ژانویه اجرایی شد، در هفته جاری قرار بود اسرائیل نیروهایش را از گذرگاه صلاح‌الدین در مرز غزه با مصر خارج کند و فرآیند پایان جنگ شدت گیرد، باقیمانده گروگان‌ها آزاد شوند و فلسطینی‌های زندانی بیشتری مبادله شوند.

این در حالی است که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، می‌گوید، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، برنامه جدیدی روی میز گذاشته است.

ویتکاف هنوز چیزی در مورد این برنامه نگفته است، ولی نتانیاهو گفت که مرحله اول آتش‌بس به دلیل ماه رمضان و عید پسح (یا فطیر) یهودیان می‌تواند ۵۰ روز دیگر تمدید شود و هم‌زمان مذاکرات ادامه پیدا کند.

به گفته نتانیاهو همچنین حماس در ازای این اقدام تمامی گروگان‌های باقیمانده را آزاد خواهد کرد. اسرائیل می‌گوید که حماس هنوز ۵۹ گروگان در اختیار دارد و معتقد است که «تا ۲۴ نفر از آنها» زنده هستند.

حماس دوشنبه این تغییر موضع ناگهانی را «تلاش آشکار (اسرائیل) برای دو زدن توافق و اجتناب از ورود به مرحله دوم مذاکرات» دانست و آن را محکوم کرد.

این گروه، گروگان‌ها را مهم‌ترین اهرم خود در مذاکرات می‌داند و هرکاری می‌کند که آنها را تا آخر مناقشه‌ کنونی و برآورده شدن انتظاراتش نگه دارد.

یک روز قبل بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر، گفت: «هیچ گزینه جایگزینی برای اجرای صادقانه و کامل آن چه همه طرف‌ها در ژانویه امضا کردند، وجود ندارد.»

رسانه‌های اسرائیل گزارش‌هایی از پیشنهاد مصر به حماس برای بازگرداندن سه گروگان زنده و بقایای سه گروگان دیگر در ازای تمدید دو هفته‌ای آتش‌بس و خروج اسرائیل از گذرگاه و همچنین جاده صلاح‌الدین که راه اصلی شمال به جنوب است، منتشر کرده‌اند.

اما یک دیپلمات عرب که در جریان مذاکرات قرار دارد گفت، این گفتگوها هنوز در قاهره از سر گرفته نشده است، هرچند که «تیم‌های فنی مرتب در حال گفتگو هستند.»

متوقف شدن مذاکرات در این مرحله همواره می‌تواند خطرناک باشد.

اولویت آقای نتانیاهو از ابتدا «نابودی» قدرت نظامی و توان سیاسی حماس بوده است.

تشریفات فراوان و تلاش حماس برای نشان دادن قدرتش هنگام آزادی گروگان‌ها با خشم اسرائیل روبرو شد و گرچه این گروه به مراتب ضعیف شده است اما هنوز تا حد زیادی غزه را در کنترل دارد.

منابع دیپلماتیک عرب می‌گویند، گرچه حماس پذیرفته که پس از پایان این جنگ در اداره غزه دخالت نکند، اما آنچه از نفوذش باقی مانده را، نابود نمی‌کند.

این موضوعی است که به هیچ عنوان مورد قبول اسرائیل و متحدش، آمریکا، نیست.

روز شنبه شورای امنیت ملی آمریکا حمایت کاملش را از «قدم بعدی» اسرائیل اعلام کرد و با نکوهش تمام و کمال حماس گفت که این گروه «نشان داده دیگر علاقه‌ای به مذاکرات آتش‌بس، ندارد.»

بنیامین نتانیاهو در یک ویدئو، دونالد ترامپ را به عنوان «بزرگ‌ترین دوستی که اسرائیل در کاخ سفید داشته است» توصیف کرده است، ولی رسانه‌های اسرائیل می‌گویند که واشنگتن رهبر اسرائیل را برای آغاز نکردن مجدد جنگ تحت فشار گذاشته است.

بسیاری عقیده دارند که این گونه اعمال فشارها حتی قبل از حضور ترامپ در کاخ سفید در ۲۰ ژانویه، عامل به ثمر رسیدن آتش‌بس شد.

همچنین فشارها روی اسرائیل از سوی کسانی که با چشمانی نگران منتظر بازگشت گروگان‌ها به خانه‌هایشان هستند، به طور فزآینده‌ای بیشتر شده است.

صدها نفر از معترضان شنبه شب موانع پلیس را در اطراف اقامتگاه نخست‌وزیر اسرائیل در بیت‌المقدس شکستند.

رئیس‌جمهور آمریکا که طرفدارانش به او لقب «بزرگ‌ترین صلح‌ساز جهان» داده‌اند، بار دیگر می‌تواند پارامترهای صلح و جنگ را تعیین کند.

در این میان، دو طرف در عین حال که آماده‌اند تا جنگ را از سر بگیرند، گزینه‌هایشان را برای دستیابی به صلح مطلوب خود، ارزیابی می‌کنند.