«اعتراض وارد نیست» در آپارات

۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ - ۲۵ آوریل ۲۰۲۵

این هفته در آپارات فیلم اعتراض وارد نیست ساخته مشترک فرناز و محمدرضا جورابچیان به نمایش در‌می‌آید.

پس از آن در بخش «تحلیل آپارات»، حسین دانش مستندساز و منتقد فیلم از گوتنبرگ سوئد، مهشید زمانی نویسنده و منتقد سینمایی از کالیفرنیای آمریکا و رضا کاظم‌زاده نویسنده و روانشناس از بروکسل بلژیک درباره فیلم صحبت می‌کنند.

درباره فیلم 'اعتراض وارد نیست'

مهاجر هر جای دنیا که باشد، همیشه یک غریبه است، حتی اگر همه چیز در سرزمین میزبان بر وفق مراد باشد. فیلم‌های زیادی در نقد رویه حاکم بر ایران در برخورد با پناهجویان در سال‌های اخیر ساخته شده و زوایای مختلفی از اعمال تبعیض در ایران علیه پناهجویان به نمایش درآمده است. اما فیلم این هفته آپارات «اعتراض وارد نیست» مستندی است که روایت دیگری از زندگی پناهجویان و مهاجران در ایران را ارائه می‌کند.

مستند «اعتراض وارد نیست» اثری انسانی و واقع‌گرایانه از فرناز و محمدرضا جورابچیان است. کارگردانان این مستند زندگی مهاجران افغان در ایران را از زاویه‌ای کمتر دیده‌ شده به تصویر می‌کشند. فیلم، روایتگر گروهی از جوانان افغان است که در زمین‌های تنیس تهران نه به‌عنوان بازیکن، بلکه به‌عنوان کارگر فعالیت می‌کنند. در فضایی که معمولا با ورزش و رفاه پیوند دارد، آن‌ها درگیر مبارزه‌ای بی‌صدا برای بقا، امنیت و کرامت انسانی هستند.

این مستند، ورای پرداختن به سرنوشت فردی، تصویری کلی از وضعیت مهاجران در ایران ارائه می‌دهد؛ جایی که محدودیت‌ها تنها به بندهای قانون ختم نمی‌شود و تبعیض‌های اجتماعی می‌توانند حتی ورود به یک پارک را برای مهاجر غیرممکن کنند.

این مستند در بستری که نگاه امنیتی و سیاست‌زده بر پدیده مهاجرت بخصوص افغان‌ها وجود دارد، نگاهی بدون روتوش، بی‌واسطه و مشاهده‌گرانه به واقعیتی می‌اندازد که سال‌هاست در ایران در حاشیه مانده است.

«اعتراض وارد نیست» تلاشی است برای شنیدن صدای کسانی که دیده نمی‌شوند. فیلم، با عبور از قالب‌های معمول مستندسازی، به بیننده این امکان را می‌دهد که به جای تماشا، همراه زندگی مهاجران شود؛ زیستی که در آن، «بیگانگی» نه از ناکامی، بلکه از موقعیت تحمیلی پناه‌جویی نشات می‌گیرد.

توضیح تصویر، نمایی از فیلم 'اعتراض وارد نیست'

ویژگی فیلم'اعتراض وارد نیست'

«اعتراض وارد نیست» با بهره‌گیری از ساختاری چندروایتی و غیرخطی، تجربه‌ متفاوتی از واقعیت زندگی شخصیت‌هایش خلق می‌کند. فیلم با دوربینی که بیشتر نظاره‌گر است تا مداخله‌گر، به مخاطب اجازه می‌دهد بدون واسطه وارد دنیای شخصیت‌ها شود و خود با موقعیت‌هایشان مواجه گردد. این سبک روایت، با کم‌رنگ‌کردن حضور کارگردان و پرهیز از توضیح‌دادن، زمینه را برای ارتباط مستقیم بیننده با زندگی مهاجران فراهم می‌کند.

تدوین اثر، به دست بهمن کیارستمی، با دقتی بالا انجام شده و نقش کلیدی در شکل‌دهی به ریتم و تنش درونی فیلم ایفا می‌کند. او با استفاده از زبانی تصویری مینی‌مال و بدون اغراق، میان روایت‌های موازی پیوندی نرم و مؤثر ایجاد کرده که انسجام فیلم را حفظ می‌کند.

فیلم با انتخاب فضایی نامعمول برای بروز مسئله‌ مهاجرت (زمین‌های تنیس) مرزهای آشنای روایت را جابه‌جا کرده و نمادهایی تازه به تصویر اضافه کرده است.

توضیح تصویر، فرناز و محمدرضا جورابچیان، فیلمسازان - پوستر فیلم 'اعتراض وارد نیست'

درباره کارگردانان

فرناز و محمدرضا جورابچیان، خواهر و برادری در عرصه مستندسازی هستند که با تلفیق نگاه ادبی، تصویری و اجتماعی، آثاری تولید کرده‌اند که در دل خود صدای گروه‌های به حاشیه‌رانده را بازتاب می‌دهد.

فرناز جورابچیان، فارغ‌التحصیل ادبیات فرانسه از دانشگاه تهران و سینما از دانشگاه کونکوردیای کانادا، در آثارش به مضامینی چون وطن، هویت و طرد اجتماعی می‌پردازد.

محمدرضا جورابچیان مدرک کارشناسی خود را در رشته عکاسی از دانشگاه هنر و معماری آزاد تهران دریافت کرد.

تا کنون چندین فیلم کوتاه داستانی، مستند و دو فیلم مستند بلند در کارنامه خود دارد و با این آثار در جشنواره های مختلف بین المللی حضور داشته است. او با پیشینه‌ای در عکاسی، تمرکز ویژه‌ای بر زیبایی‌شناسی تصویری و روایت تجربه‌های زیسته دارد.

همکاری این دو، که با مستندهایی مانند «اعتراض وارد نیست» و «خانه خاموش» شناخته می‌شود، منجر به خلق آثاری شده که از نظر محتوایی، دغدغه‌های اجتماعی و انسانی را با زبانی ساده اما عمیق مطرح می‌کنند. آثار آن‌ها، فراتر از مستندسازی صرف، دعوتی به دیدن و شنیدن زندگی‌هایی است که اغلب در سایه قرار گرفته‌اند.

تحلیل فیلم:

گفت وگوی آپارات با حسین دانش مستندساز و منتقد فیلم از گوتنبرگ سوئد، مهشید زمانی نویسنده و منتقد سینمایی از کالیفرنیای آمریکا و رضا کاظم‌زاده نویسنده و روانشناس از بروکسل بلژیک درباره فیلم 'اعتراض وارد نیست' ساخته مشترک فرناز و محمدرضا جورابچیان را اینجا ببینید.