عربستان سعودی میزبان جام‌ جهانی ۲۰۳۴ شد؛ آنچه باید بدانیم

عربستان سعودی به‌ عنوان تنها نامزد، میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ را از فیفا دریافت کرد و به این ترتیب برای دومین بار میزبانی جام جهانی را به خاورمیانه می‌آورد.

در جریان کنگره فدراسیون بین‌المللی فوتبال، فیفا، که بعد ازظهر چهارشنبه در زوریخ برگزار شد، میزبانی کشورعربستان برای جام‌جهانی ۲۰۳۴ به خاطر عدم وجود نامزد دیگری، بدون رای‌گیری تایید شد.

انتخاب این کشور با حمایت کشورهای اروپایی از جمله فدراسیون فوتبال انگلستان، انتقاداتی را به دلیل سوابق حقوق بشری و قوانین تبعیض‌آمیزعربستان برانگیخته است. گروه‌های حقوق بشری مانند دیده‌بان حقوق بشر، این تصمیم را نشانه‌ای از اولویت منافع مالی بر مسائل اخلاقی دانسته‌اند.

نروژ به دلیل روند «غیردموکراتیک» رأی‌گیری، از شرکت در این فرایند خودداری کرد، اما کشورهایی نظیر آلمان با وجود انتقادات، از این تصمیم حمایت کرده و آن را فرصتی برای تعامل و بهبود شرایط می‌دانند.

عربستان در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های هنگفتی در ورزش داشته و وعده داده است که این تورنمنت را به تجربه‌ای بی‌نظیر تبدیل کند.

انتخاب این کشور بخشی از استراتژی کلان عربستان برای تنوع‌بخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت است.

پروژه‌هایی نظیر ساخت ۱۵ ورزشگاه جدید، توسعه زیرساخت‌های شهری و حمل‌ونقل، و منطقه شهری آینده‌نگر نئوم، از مهم‌ترین بخش‌های این برنامه هستند.

جام جهانی ۲۰۳۴ پس از میزبانی قطر در سال ۲۰۲۲، دومین حضور این رویداد در خاورمیانه خواهد بود. با این حال، نگرانی‌هایی در خصوص شرایط کارگران مهاجر، محدودیت آزادی‌ها و گرمای شدید تابستان در عربستان هم‌چنان مطرح است.

با کناره‌گیری استرالیا و عدم رقابت سایر کشورها، عربستان تنها گزینه برای میزبانی بود. این روند، به گفته منتقدان، بازتاب‌دهنده نفوذ مالی و سیاسی این کشور در فیفا است.

اکنون باید دید عربستان چگونه این رویداد را برگزار خواهد کرد و آیا به وعده‌های خود عمل خواهد کرد یا نه.

آنچه باید از جام جهانی ۲۰۳۴ عربستان بدانیم

ماجرای میزبانی عربستان در جام جهانی ۲۰۳۴ با توجه به انتقاداتی که از این کشور در زمینه مسائل حقوق بشری و محیط زیستی وجود دارد، از ابتدا جنجالی بود و به نظر می‌رسد که این یکی از جنجالی‌ترین تصمیم‌هایی است که فدراسیون جهانی فوتبال تا کنون گرفته است.

گرچه میزبانی عربستان در جام جهانی خبری ناخوشایند برای برخی است، اما با توجه به سرمایه‌گذاری هنگفت عربستان در رویدادهای ورزشی مختلف، کمتر کارشناسی از این قضیه غافلگیر شد. رویکردی که بسیاری از آن به عنوان «ورزش‌شویی» یاد می‌کنند و معتقدند حکومت عربستان از طریق آن می‌خواهد مشکلات حقوق بشری خود را پنهان کند و تصویری بهتر از خود به جهان نشان دهد.

از سوی دیگر افرادی هم هستند که معتقدند، این گونه رویدادها می‌تواند سرعت اصلاحاتی را که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، از مدتی پیش آغاز کرده است، سرعت بخشد.

دن روان، خبرنگار بخش ورزشی بی‌بی‌سی در ادامه نگاهی انداخته به برخی نکات کلیدی جام جهانی ۲۰۳۴.

چرا این فقط میزبانی یک تورنمنت نیست؟

گرچه تاریخ اعلام رسمی میزبان جام جهانی ۲۰۳۴ امروز (۱۱ دسامبر/ ۲۱ آذر) بود، اما به نظر می‌رسد که این فقط یک «فرمالیته اداری» است و تکلیف بیش از یک سال است که مشخص شده است. اکتبر ۲۰۲۳ و به دنبال کناره‌گیری استرالیا بود که مشخص شد عربستان تنها نامزد میزبانی مسابقات است. استرالیا که تنها رقیب عربستان در این زمینه بود، گفت با توجه به این که فیفا کمتر از یک ماه برای چنین چالشی وقت داده است، تلاش برای این کار بیهوده است.

فیفا اما از روند سریع انتخاب میزبان دفاع کرد؛ روندی که بسیاری معتقدند به اندازه کافی شفاف و پاسخگو نبوده است. منتقدان می‌گویند، برگزاری جام جهانی ۲۰۳۰ در سه قاره (میزبانی مشترک اسپانیا، پرتغال و مراکش و برگزاری سه بازی اول در آمریکا جنوبی) عملا راه را برای میزبانی عربستان هموار کرده است. در واقع با توجه به سیاست فیفا برای دادن چرخشی میزبانی به قاره‌های مختلف، در مورد جام جهانی ۲۰۳۴ فقط پیشنهادهایی از آسیا و اقیانوسیه بررسی می‌شد.

البته نباید فراموش کرد که عربستان سعودی و فیفا به ریاست جانی اینفانتینو، روابط نزدیکی برقرار کرده‌اند. عربستان میزبان جام جهانی باشگاه‌های ۲۰۲۳ بود و فیفا قرارداد مالی جذابی با آرامکو، غول نفتی دنیا که از سوی حکومت عربستان اداره می‌شود، دارد.

همچنین گمانه‌زنی‌های بسیاری وجود دارد مبنی بر این که صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان قصد دارد سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در دازون (DAZN) غول پخش اینترنتی مسابقات ورزشی که امتیاز پخش جام جهانی باشگاه‌ها سال آینده را به عهده دارد، انجام دهد.

فرضیه اجتناب‌ناپذیر بودن اعطای میزبانی به عربستان ماه گذشته میلادی تقویت شد. هنگامی که ماتیاس گرفستورم، معاون اینفانتینو، در گزارش فیفا که اواخر شب منتشر شد، میانگین امتیاز میزبانی عربستان را ۴/۲ (چهار و دو دهم) از ۵ اعلام کرد؛ بیشترین امتیازی که تا کنون داده شده است.

هچ کنفرانس مطبوعاتی برای توضیح در مورد گرفتن چنین امتیاز درخشانی برگزار نشد و همچنین گفته نشد که چگونه در پیشنهاد میزبانی عربستان، حفاظت از محیط زیست «کم ریسک» و حقوق بشر «ریسک متوسط» برآورد شده است.

در حالی که پروتکل‌های دقیق این ماجرا مشخص نیست، برخی پیشنهاد دادند که باید از فدراسیون‌های عضو خواسته می‌شد که هم‌زمان در مورد میزبانی اسپانیا، پرتغال و مراکش برای جام جهانی ۲۰۳۰ و عربستان برای جام جهانی ۲۰۳۴ رای دهند.

البته فیفا می‌تواند در پاسخ به این گونه انتقادها، استدلال کند که با توجه به تجربه گذشته در مورد رقابت طولانی برای میزبانی بین کشورها که با اتهام تلاش برای خریدن آرا و وجود فساد در فیفا همراه شد، این رویه مناسب‌تری است.

بقیه کشورها چه می‌گویند؟

فدراسیون فوتبال نروژ با انتقاد از روند دادن میزبانی گفت که این «اصلاحات خود فیفا در راستای مدیریت خوب را تضعیف می‌کند» و «اعتماد به فیفا را به چالش می‌کشد.» این فدراسیون همچنین گفت که به دستورالعمل‌های فیفا در رابطه با بررسی دقیق موضوع، عمل نشده است و «این احتمال نقض حقوق بشر را افزایش می‌دهد.»

البته از قبل هم پیشبینی می‌شد که اکثر کشورهای خارج از اروپای غربی از میزبانی عربستان حمایت کنند. فدراسیون فوتبال آلمان گفت: «انتقاد از کشور متقاضی میزبانی را جدی می‌گیرد... (ولی) هدف ما همکاری با فیفا برای بهبود وضعیت در آینده است.»

بسیاری از اتهامات عربستان به مسائل غیرورزشی مربوط می‌شود. در ماه مارس روزنامه گاردین نوشت که به شواهدی از شمار بالای مرگ و میر غیر قابل توضیح بین کارگران مهاجر بنگلادشی در عربستان سعودی دست یافته است. عربستان از مقررات و استانداردهایش دفاع کرد، ولی فیفا برای گرفتن تعهدهای الزام‌آور در مورد انجام اصلاحات تا قبل از اعطای میزبانی، تحت فشار قرار گرفت.

جام جهانی عربستان سعودی چگونه خواهد بود؟

اگر نظر فدراسیون فوتبال عربستان را ملاک بگیریم این جام جهانی «استثنایی» خواهد بود. طبق پیشنهادی که عربستان ارائه کرده است ۱۵ ورزشگاه (شامل سه ورزشگاه در حال ساخته شدن و هشت ورزشگاه که هنوز کار ساختشان شروع نشده است) و پنج شهر (شامل شهر فوق مدرن نئوم که هنوز ساخته نشده است)، میزبانی رقابت‌ها را به عهده دارند.

طبق گزارش ارزیابی فیفا ما شاهد «ورزشگاه‌هایی فوق‌العاده خواهیم بود که پس از ساخته شدن یا بازسازی جلوه‌ای فوق مدرن خواهند داشت.»

تقریبا مطمئنیم که این تورنمنت در زمستان برگزار خواهد شد، اما جام جهانی عربستان یک تفاوت عمده با جام جهانی قطر که در نوامبر و دسامبر ۲۰۲۲ برگزار شد، خواهد داشت.

فیفا با اشاره به این که دمای تابستان عربستان «می‌تواند از ۴۰ درجه سانتیگراد تجاوز کند» گفت که «ریسک بالایی در مورد زمان‌بندی تورنمنت» در عربستان ۲۰۳۴ وجود دارد و به «شرایط آب و هوایی» و «رویدادهای مذهبی» اشاره کرده است. با این تفاسیر به نظر می‌رسد که جام جهانی از اول ژانویه شروع خواهد شد تا تداخلی با ماه رمضان نداشته باشد.

به گزارش رسانه‌های اروپایی، لیگ برتر فوتبال انگلیس و سایر لیگ‌های سطح بالای اروپایی مخالف برگزاری جام جهانی در زمستان هستند.

گرچه هنگام برگزاری جام جهانی ۲۰۲۲ قطر هم لیگ‌های فوتبال مجبور به قبول وقفه‌ای ناخواسته در میان مسابقات‌شان شدند، اما گسترش رقابت‌های باشگاهی اروپا و همچنین افزایش تیم‌های حاضر در جام جهانی به ۴۸ تیم به معنای اخلال بیشتر در تقویم مسابقاتی است که همین حالا هم فشرده هستند.

این «ورزش‌شویی» است؟

عربستان سعودی از سال ۲۰۲۱ که محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم واقعی کشور، «چشم‌انداز۲۰۳۰» را در راستای نوسازی و تنوع بخشیدن به اقتصاد کشور آغاز کرد، میلیاردها دلار در ورزش جهان هزینه کرده است.

از آن زمان عربستان میزبانی مسابقات سطح بالا در ورزش‌هایی مانند بوکس، تنیس، گلف و اسب‌دوانی و رویدادهایی مانند مسابقات فرمول یک و فینال جام حذفی اسپانیا و ایتالیا را به عهده گرفته است.

منتقدان اما این اقدامات را «ورزش‌شویی» نامیده‌اند و معتقدند عربستان به این طریق می‌خواهد چهره‌ای غیرواقعی از خود به جهان نشان دهد. بسیاری از این منتقدان دادن میزبانی به عربستان را بزرگ‌ترین ورزش‌شویی تاریخ فیفا می‌دانند و می‌گویند عربستان می‌خواهد در بسیاری از مواردی که مورد انتقاد قرار دارد، چهره خودش را بهبود بخشد. مواردی مانند:

در حالی که منتقدان قبول دارند که در سال‌های اخیر اصلاحاتی از جمله در مورد حقوق زنان انجام شده است، اما می‌گویند که سرکوب مخالفان کماکان ادامه دارد.

عربستان سعودی رتبه سوم اعدام زندانیان را در سال ۲۰۲۳ به خود اختصاص داد و در سال جاری میلادی هم با اعدام ۳۰۰ نفر رکورد شکست. در سال جاری میلادی همچنین مناهل عتیبی به ۱۱ سال زندان محکوم شد به این دلیل که در شبکه‌های اجتماعی خواهان لغو قانونی شد که طبق آن زنان برای ازدواج یا مسافرت نیازمند اجازه بستگان مردشان هستند.

مقام‌های عربستانی می‌گویند که تلاش برای تنوع بخشیدن به اقتصاد و تقویت گردشگری موجب تسریع اصلاحات خواهد شد و برای الهام بخشیدن به جوانان و فعال‌تر کردن آنان طراحی شده است.

زنان عربستانی از سال ۲۰۱۸ می‌توانند مسابقات فوتبال را از نزیک در ورزشگاه‌ها ببینند، ولی از آن به بعد مسابقات لیگ حرفه‌ای فوتبال زنان راه افتاده است و تیم ملی زنان فوتبال هم تشکیل شده که موجب شده بیش از ۷۰ هزار دختر عربستانی مشغول فوتبال شوند.

با این حال جیک دنیل، تنها بریتانیایی شاغل در فوتبال حرفه‌ای که همجنس‌گرا بودن خود را علنی کرده است، گفت در جام جهانی عربستان «احساس امنیت نخواهد کرد.» این در حالی است که شاهزاده عبدالعزیز بن ترکی الفیصل، وزیر ورزش عربستان، در پاسخ به امن بودن جام جهانی برای ورزشکاران زن و همجنس‌گرا گفت: «ما از همه استقبال می‌کنیم.»