طوفان گرمسیری چگونه آغاز می‌شود، ویران می‌کند و از بین می‌رود؟

طوفان ملیسا، قوی‌ترین طوفان جهان در سال جاری، سراسر جامائیکا را درنوردید. این قوی‌ترین طوفانی بود که این کشور به خود دیده است.

طوفان با عبور از جامائیکا، ضعیف شد اما چنین طوفان‌های قدرتمندی ابتدا چگونه شکل می‌گیرند، چه عواملی می‌توانند آن‌ها را مخرب کنند و چگونه متوقف می‌شوند؟

طوفان چیست؟

طوفان، یک سیستم گردشی قدرتمند است که سرعت باد پایدار آن بالاتر از ۱۱۹ کیلومتر بر ساعت است.

نام عمومی این سیستم‌های طوفانی در واقع «گردباد گرمسیری» است، اما بسته به منطقه تشکیل، نام‌های متفاوتی دارند.

اگر این طوفان‌ها بر فراز اقیانوس اطلس یا بخش شرقی اقیانوس آرام شکل بگیرند، «طوفان» نامیده می‌شوند. اگر در اقیانوس هند پدید آیند، به آن‌ها «سیکلون» گفته می‌شود و اگر در غرب اقیانوس آرام شکل بگیرند، «توفند» نام دارند.

اگر سرعت باد کمتر از ۱۱۹ کیلومتر بر ساعت باشد، به عنوان گردباد گرمسیری طبقه‌بندی نمی‌شود. اگر بادها بین ۶۳ تا ۱۱۹ کیلومتر بر ساعت باشند، به آن طوفان گرمسیری گفته می‌شود و برای آن نام اختصاصی تعیین می‌شود.

طبق «مقیاس توفند سافیر-سیمپسون»، طوفان‌ها بر اساس سرعت باد به پنج دسته تقسیم می‌شوند که به امدادگران کمک می‌کند تا میزان خسارت احتمالی را برآورد کنند.

اما طبق گزارش اداره ملی اقیانوس‌شناسی و جوی آمریکا تمام دسته‌های طوفان قادر به ایجاد موج‌های کشنده و سیل‌های ناشی از باران و گردباد هستند.

طوفان چگونه شکل می‌گیرد؟

طوفان‌ها، توفندها و سیکلون‌ها با اختلالات جوی آغاز می‌شوند، مانند موج گرمسیری که منطقه‌ای کم فشار است که در آن رعد و برق و ابر شکل می‌گیرد.

اگر باد این امواج را به سمت اقیانوس‌های گرم براند، هوای گرم از سطح اقیانوس بالا می‌رود و منطقه‌ای با فشار کم در زیر آن ایجاد می‌شود. سپس هوای اطراف به سمت این فضا هجوم می‌آورد و بادهای شدیدی ایجاد می‌کند.

هوایی که به داخل هجوم می‌آورد، نیز گرم می‌شود و بالا می‌رود و رطوبتی را با خود حمل می‌کند که سرد و متراکم می‌شود و ابرهای طوفانی عظیم را شکل می‌دهد. این فرآیند دیواره چشم طوفان را تشکیل می‌دهد.

وقتی هوای سرد شده پایین می‌آید، چشم طوفان شکل می‌گیرد.

سپس به دلیل بادهای نزدیک به خط استوا، طوفان گرمسیری از شرق به غرب حرکت می‌کند. چرخش زمین که نیروی کوریولیس نامیده می‌شود، باعث انحنا در این بادها و در نتیجه چرخش طوفان می‌شود.

اجزای طوفان

سه بخش اصلی گردباد گرمسیری وجود دارد: چشم، دیواره چشم و نوارهای باران.

ناحیه‌ای نسبتاً آرام در مرکز طوفان است که در آن هوا در حال فرونشست بوده و بادهای ملایم معمولاً از ۲۴ کیلومتر بر ساعت تجاوز نمی‌کنند.

دیواره چشم، حلقه‌ای از رعد و برق‌های بلند اطراف چشم است، جایی که معمولاً باران شدید و بادهای قوی‌تر وجود دارد.

تغییرات در چشم و دیواره چشم می‌تواند باعث تغییرات سرعت باد در داخل طوفان شود. چشم ممکن است بزرگ یا کوچک شود و دیواره‌های دوگانه شکل بگیرند.

نوارهای باران، خطوطی از باران شدید هستند که به صورت مارپیچ اطراف مرکز طوفان می‌چرخند. هر چه از مرکز طوفان فاصله بگیریم، بادها سبک‌تر می‌شوند.

طوفان چگونه متوقف می‌شود؟

چون گردبادهای گرمسیری با هوای مرطوب صعودی از روی آب‌های گرم تغذیه می‌شوند، به محض رسیدن به خشکی شروع به ضعیف شدن می‌کنند.

مرکز طوفان از بین می‌رود و بادها آرام می‌شوند، هرچند باران ممکن است روزها ادامه داشته باشد.

طبق گزارش سازمان جهانی هواشناسی، چرخه زندگی آن‌ها می‌تواند از ۲۴ ساعت تا یک ماه متغیر باشد.

تأثیر مکان و زمان

قوی‌ترین طوفان‌ها همیشه مخرب‌ترین نیستند. برای مثال، طوفان پاتریشیا در سال ۲۰۱۵ نزدیک خلیج تیوآنتپک در ساحل جنوبی مکزیک شکل گرفت و بالاترین سرعت ثبت شده در نیم‌کره غربی را داشت.

اما مسیر پاتریشیا از مناطق نسبتا کم‌جمعیت مکزیک عبور کرد و شهرهای بزرگ را تحت تاثیر قرار نداد و پس از برخورد به ساحل مکزیک نیز به شدت تضعیف شد. زمین‌‌های کوهستانی مکزیک نیز به تضعیف بیشتر پاتریشیا کمک کرد.

در همین حال طوفان‌هایی که به سرعت تقویت می‌شوند، می‌توانند بسیار خطرناک‌ باشند، چون مردم زمان کمتری برای آمادگی دارند.

برای مثال ایرین، اولین طوفان اقیانوس اطلس در سال ۲۰۲۵، در کمتر از ۲۴ ساعت از دسته یک به دسته پنج رسید و سپس دوباره به دسته دو کاهش یافت.

آیا تغییرات اقلیمی روی طوفان‌ها تأثیر می‌گذارد؟

ارزیابی دقیق تأثیر تغییرات اقلیمی روی هر گردباد گرمسیری به دلیل پیچیدگی سیستم‌های طوفانی دشوار است.

تصور نمی‌شود که تغییرات اقلیمی تعداد طوفان‌ها، توفندها و سیکلون‌ها در جهان را افزایش دهد اما افزایش دما بر این طوفان‌ها به چند روش قابل اندازه‌گیری اثر می‌گذارد.

به عنوان مثال، گرم‌تر شدن آب اقیانوس‌ها باعث می‌شود طوفان‌ها انرژی بیشتری جذب کنند و سرعت بادها افزایش یابد. همچنین، هوای گرم‌تر می‌تواند رطوبت بیشتری نگه دارد و بارش شدیدتری ایجاد کند.

هیئت بین‌دولتی تغییرات اقلیمی سازمان ملل گفته است که «احتمالاً» درصد بیشتری از گردبادهای گرمسیری در سراسر جهان به دسته سه یا بالاتر می‌رسند.