چرا اختلاف ترامپ و ماسک به نگرانیها در مورد بودجه ناسا دامن میزند؟
منبع تصویر، NASA/Johns Hopkins
- نویسنده, پالاب گوش
- شغل, خبرنگار علمی
اختلاف دونالد ترامپ و ایلان ماسک بر سر لایحه کلان بودجه باعث شده تردیدها درباره آینده بودجه ناسا بیشتر شود؛ آنهم در شرایطی که بودجه این سازمان پیش از این ماجرا هم در آستانه کاهش قابلتوجهی قرار داشت.
کاخ سفید خواستار کاهش چشمگیر بودجه این سازمان فضایی شده بود، بهگونهای که بودجه پروژههای علمی تقریباً به نصف کاهش مییافت.
حالا ترامپ تهدید کرده است که قراردادهای فدرال با شرکت اسپیسایکس متعلق به «ایلان ماسک» را لغو خواهد کرد؛ این اقدام برنامه فضایی ایالات متحده را بیش از پیش به خطر میاندازد.
ناسا برای ارسال خدمه و تجهیزات به ایستگاه فضایی بینالمللی به ناوگان موشکهای فالکون ۹ شرکت اسپیسایکس متکی است و قصد دارد پس از تکمیل و ساخت موشک استارشیپ، از آن برای اعزام فضانوردان به ماه و نهایتاً مریخ استفاده کند.
سیمیون باربر، پژوهشگر فضایی در دانشگاه آزاد انگلستان، هشدار داده که این وضعیت پرابهام، «تأثیر منفی و بازدارنده» بر برنامههای فضایی انسانمحور گذاشته است.
او میگوید: «بحثهای حیرتآور، تصمیمگیریهای آنی و عجولانه و تغییر نظرهای ناگهانی که در هفته گذشته شاهد آنها بودهایم، پایههای اصلی آرزوها و اهدافمان را متزلزل کردهاند.»
«پیشرفت در علوم و اکتشافات فضایی نیازمند برنامهریزی بلندمدت و همکاری پیوسته دولت، شرکتهای خصوصی و نهادهای علمی است.»
حتی پیش از درگیری ترامپ و ماسک، نگرانیهایی درباره کاهش بودجه پیشنهادی ناسا وجود داشت.
چهل مأموریت علمی که یا در مرحله آمادهسازی یا در حال اجرا در فضا هستند، ممکن است بهزودی متوقف شوند.
تمام بخشها مشمول کاهش بودجه شدهاند، به جز پروژه اعزام فضانوردان به مریخ که بودجهاش ۱۰۰ میلیون دلار بیشتر هم شده است.
کیسی درایر، مسئول سیاستگذاری فضایی در «انجمن سیارهای» در پاسادینا، که سازمانی فعال در ترویج اکتشافات فضایی است، میگوید کاهش بودجه پیشنهادی «بزرگترین بحرانی است که برنامه فضایی آمریکا تاکنون با آن روبهرو شده است».
منبع تصویر، NASA
ناسا جزئیات برنامه خود را برای اعمال کاهشهایی که کاخ سفید در تقاضای بودجهاش از کنگره مطرح کرده منتشر کرده و از کاهش بودجهای نزدیک به یک چهارم خبر داده است. این آژانس فضایی اعلام کرده که این طرح «فعالیتهای علمی و فناوری ناسا را بر مأموریتهای حیاتی برای کاوش در ماه و مریخ متمرکز میکند».
آدام بیکر، تحلیلگر فضایی در دانشگاه کرنفیلد، به بیبیسی گفت اگر این طرحها به تصویب کنگره برسد، جهتگیری کلی ناسا به طور بنیادین تغییر خواهد کرد.
«ترامپ در حال بازتعریف مأموریت ناسا برای دو هدف است: فرود آوردن فضانوردان بر ماه پیش از چینیها و نصب پرچم آمریکا روی مریخ به دست فضانوردان. باقی اهداف در درجه دوم اهمیت قرار دارند.»
حامیان این طرحها میگویند که بودجه کاخ سفید برای نخستینبار از زمان مأموریتهای آپولو برای فرود بر ماه در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، هدف مشخص و روشنی برای ناسا تعیین کرده است؛ در آن زمان هدف، پیشی گرفتن از اتحاد جماهیر شوروی در رسیدن به ماه بود.
منتقدان ناسا میگویند که از آن زمان، این آژانس فضایی به یک تشکیلات متورم و نامتمرکز تبدیل شده است که مرتباً در ماموریتهای فضایی خود از بودجه تعیینشده فراتر میرود و پول مالیاتدهندگان را هدر میدهد.
یکی از بارزترین نمونههای این وضعیت، موشک جدید ناسا با نام «سامانه پرتاب فضایی» است که برای مأموریت اعزام دوباره فضانوردان آمریکا به ماه طراحی شده است. فرآیند ساخت این موشک با تأخیر همراه بوده و هزینهها بهگونهای افزایش یافتهاند که اکنون هر پرتاب، ۴.۱ میلیارد دلار هزینه دربردارد.
در مقابل، هزینه هر پرتاب سامانه موشکی مشابه آن یعنی «استارشیپ» از شرکت اسپیسایکس حدود ۱۰۰ میلیون دلار برآورد شده، چرا که با قابلیت استفاده مجدد طراحی شده است. شرکت فضایی «بلو اوریجین» متعلق به جف بزوس هم وعده داده که موشک «نیو گان» این شرکت، صرفهجوییهایی مشابه خواهد داشت.
همانطور که پیشبینی میشد، طبق طرحهای کاخ سفید، «سامانه پرتاب فضایی» بهتدریج از رده خارج خواهد شد، به این امید که «استارشیپ» و «نیو گلن» جایگزینش شوند. اما سه پرتاب آزمایشی اخیر «استارشیپ» ناموفق بوده است، و «بلو اوریجین» نیز بهتازگی آزمایش موشک ماهنورد خود را آغاز کرده است.
آقای باربر میگوید: «نگرانی این است که ناسا ممکن است از چاله دربیاید و به چاه بیفتد.»
«ساخت و توسعه جایگزینهای «سامانه پرتاب فضایی» با حمایت مالی ایلان ماسک و جف بزوس انجام میشود.
«اگر آنها اشتیاق خود را برای این پروژه از دست بدهند و شرکتهای اسپیسایکس یا بلو اوریجین اعلام کنند که برای ساخت و توسعه سامانههای خود به بودجه بیشتری نیاز دارند، کنگره ناچار خواهد بود این مبلغ را در اختیارشان قرار دهد.
دکتر باربر میگوید نگرانی بزرگتر، احتمال از دست رفتن ۴۰ مأموریت برای کاوش سیارات دیگر و رصد تأثیرات تغییرات اقلیمی بر زمین از فضا است که بسیاری از آنها با همکاری شرکای بینالمللی انجام میشود.
«مایه تأسف است که آنچه با صرف زمانی طولانی بنا شده است، به این سرعت و با یک پتک تخریب از بین برود، آن هم بدون هیچ برنامهای برای بازسازی آن در آینده.»
پروژههایی که در معرض حذف قرار دارند، شامل دهها مأموریت سیارهای است که هماکنون در فضا حضور دارند و هزینههای عمده توسعه و پرتاب آنها پیشتر پرداخت شده است، اما صرفهجوییهای پیشنهادی تنها شامل هزینههای عملیاتی نسبتاً کوچک آنها میشود.
منبع تصویر، Getty Images
همچنین دو همکاری با آژانس فضایی اروپا نیز در معرض تهدید قرار دارند: برنامهای بلندپروازانه برای به زمین آوردن سنگهای مریخی که مریخنورد پرسویرنس ناسا جمعآوری کرده است و مأموریتی برای اعزام مریخنورد روزالین فرانکلین اروپا به سیاره سرخ برای جستجوی نشانههای حیات گذشته.
مارتین سوییتینگ، رئیس شرکت فضایی بریتانیایی «ساری سَتِلایت تکنولوژی» و نویسنده گزارشی از انجمن سلطنتی درباره آینده فضا، میگوید که اگرچه این تحولات «ناخواسته» است، اما ممکن است برای اروپا نکته مثبتی داشته باشد، چرا که باعث میشود مسئولیت بیشتری در برنامه اکتشافات فضایی خود به عهده بگیرد.
او به بیبیسی گفت: «شاید به ناسا بیش از حد بهعنوان بازیگر اصلی و محور اصلی فعالیتها در حوزه فضا تکیه کردهایم.»
«این فرصت خوبی است تا اروپا درباره ایجاد تعادل بهتر در فعالیتهای فضاییاش فکری کند.»
اما در کوتاهمدت، پیامدهای منفی بیشتری متوجه اروپا خواهد شد. علاوه بر موضوع بازگرداندن نمونههای مریخ و مریخنورد مربوطه، در صورت پایان یافتن فعالیتهای ایستگاه فضایی بینالمللی، آژانس فضایی اروپا با خطر کاهش یا از دست دادن کامل دسترسی به آن روبرو خواهد شد. همچنین، این کاهش بودجه، مشارکت گسترده ناسا در پروژه جانشین آن، یعنی «دروازه ماه»، یک ایستگاه فضایی چندملیتی را که برای قرار گرفتن در مدار ماه برنامهریزی شده است متوقف میکند.
منبع تصویر، NASA
آژانس فضایی اروپا در راهبرد تازهمنتشرشدهاش اعلام کرده که در پی آن است «توانمندی فضایی مستقلتری ایجاد کند و در عین حال، شریک قابلاعتماد، قدرتمند و مطلوبی برای دیگر آژانسهای فضایی جهان باقی بماند»؛ که بهروشنی نشان میدهد این مسیر، چه با ناسا و چه بدون آن، دنبال خواهد شد.
به گفته آقای بیکر، بسیاری از برنامههای فعلی و برنامههای ارائهشده برای پایش زمین هم در معرض کاهش بودجه قرار دارند.
او به بیبیسی گفت: «برنامههای پایش زمین، سامانه هشدار اولیه و زنگ خطری برای ما هستند.»
«توانایی ما در پیشبینی تأثیرات تغییرات اقلیمی و مقابله با آن ممکن است بهشدت کم شود. اگر این سامانه هشدار زودرس را خاموش کنیم، آیندهای ترسناک در انتظارمان خواهد بود.»
طرحهای بودجه هنوز به تصویب کنگره نرسیده است. کیسی درایر از انجمن سیارهای به بیبیسی میگوید که بسیاری از جمهوریخواهان خصوصی به لابیگران گفتهاند که آمادهاند علیه این طرحهای کاهش بودجه رأی دهند.
اما آقای درایر نگران است که بنبست سیاسی فعلی مانع تصویب بودجه شود.
احتمال دارد کاهش بودجه پیشنهادی کاخ سفید به عنوان اقدامی موقتی اجرا شود که به این آسانیها برگشتپذیر نخواهد بود، زیرا وقتی مأموریتهای فضایی متوقف شوند، راهاندازی دوبارهشان دشوار یا گاه غیرممکن خواهد بود.
