شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
چرا عربستان و قطر به میانجیگران صلح تبدیل شدند؟
- نویسنده, جرمی هاول
- شغل, سرویس جهانی بیبیسی
روز سهشنبه مقامهای آمریکا و اوکراین در عربستان دیدار کردند تا درباره چشمانداز توافق صلح با روسیه مذاکره کنند.
عربستان به این دلیل انتخاب شده که محمد بن سلمان، که عملا همهکاره حکومت است، روابط نزدیکی با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و همین طور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا دارد.
دولت عربستان سعودی اعلام کرده است که نقشی فعال به عنوان میانجی طرفهای درگیر ایفا خواهد کرد.
قطر، همسایه کوچکتر عربستان هم، در دو دهه گذشته به عنوان میانجی برجسته حل مناقشات و اختلافات در سطح جهانی شناخته شده است.
قطر نقش اصلی را در میانجیگری برای آتشبس فعلی در غزه میان اسرائیل و حماس ایفا کرد و پیش از آن هم در برقراری بسیاری دیگر از آتشبسها نقش داشته است.
چرا این دو همسایه تصمیم گرفتهاند به میانجیگران بینالمللی صلح تبدیل شوند و آیا این موضوع باعث ایجاد رقابت یا اختلافی میان آنها شده است؟
چرا عربستان سعودی به دنبال میانجیگری صلح است؟
عربستان سعودی پس از چند سال در پیش گرفتن رویکردی تهاجمیتر، حالا نقش یک میانجی صلح را پذیرفته است.
این کشور در سال ۲۰۱۵ برای حمایت از دولت یمن در جنگ داخلی این کشور مداخله کرد و حملات هوایی و توپخانهای علیه شورشیان حوثی انجام داد.
دولت لبنان در سال ۲۰۱۷ عربستان را متهم کرد که سعد حریری، نخستوزیر این کشور را بازداشت کرده تا او را به استعفا وادارد.
جمال خاشقجی، روزنامهنگاری که از منتقدان برجسته حکومت عربستان سعودی بود، در سال ۲۰۱۸ در کنسولگری عربستان در استانبول به دست عوامل دولتی به قتل رسید.
پل سالم از موسسه خاورمیانه در واشنگتن میگوید: «اوایل دوران رهبری محمد بن سلمان، با تقابل و درگیری همراه بود.»
او به بیبیسی گفت: «اما حالا رهبری عربستان به این نتیجه رسیده است که میانجیگری برای توافقهای صلح، سود بیشتری در قیاس با تشدید درگیریها دارد.»
الیزابت دنت از موسسه واشنگتن، اندیشکده آمریکایی ویژه خاورمیانه، میگوید عربستان عمدتا برای بهبود ثبات در خاورمیانه در حال میانجیگری در توافقهای صلح است.
او به بیبیسی گفت: «این بخشی مهم از استراتژی عربستان است؛ برای پایان دادن به وابستگیاش به صادرات نفت و جذب سرمایهگذاریهای خارجی برای توسعه بخشهای اقتصادی جدید.»
عربستان در میانجیگری توافقهای صلح چه موفقیتهایی داشته است؟
عربستان سابقهای چند دههای در نقشآفرینی به عنوان میانجی صلح در خاورمیانه دارد.
این کشور در سال ۱۹۸۹ در مذاکرات طرفهای درگیر در لبنان میانجیگری کرد که به توافق طائف و آتشبس در سال ۱۹۹۰ منجر شد. این توافق به ۱۵ سال جنگ داخلی لبنان پایان داد.
عربستان در سال ۲۰۰۷ هم واسطه توافق مکه بود که به درگیریهای حماس و فتح پایان داد.
در سالهای اخیر و با حاکمیت محمد بن سلمان، این کشور بار دیگر نقش میانجی صلح را بر عهده گرفته است.
عربستان از سال ۲۰۲۲ مذاکراتی را با شورشیان حوثی در یمن آغاز کرده تا به آتشبس در این کشور دست یابد.
ریاض همچنین میزبان مذاکرات طولانی طرفهای درگیر در جنگ سودان بوده است، از جمله حاکمان نظامی این کشور، نیروهای مسلح سودان، و گروه شبه نظامی رقیب آنها به نام «نیروهای پشتیبانی سریع».
عربستان همچنین در سال ۲۰۲۲ توافق روسیه و اوکراین را مدیریت کرد که به موجب آن، بیش از ۲۵۰ اسیر جنگی دو طرف آزاد شدند.
قطر میانجی کدام توافقهای صلح بوده؟
قطر در ژانویه ۲۰۲۵ نقش اساسی در میان گروهی از کشورها (همراه با مصر و آمریکا) داشت که موفق به برقراری آتشبس میان اسرائیل و حماس شدند.
این کشور در سال ۲۰۲۰ میانجیگری توافق صلح طالبان و آمریکا را بر عهده داشت که به جنگ ۱۸ ساله افغانستان پایان داد. بر اساس این توافق، آمریکا و متحدانش نیروهای خود را از این کشور خارج کردند و طالبان حکومت افغانستان را در دست گرفت.
قطر در سال ۲۰۱۰ آتشبسی میان دولت یمن و شورشیان حوثی را میانجیگری کرد که در نهایت شکست خورد.
دوحه همچنین در آفریقا توافقهای صلحی را میانجیگری کرده است.
یکی از آنها آتشبس سال ۲۰۲۲ میان دولت چاد و دهها گروه مخالف بود.
توافق دیگر، توافق صلح سال ۲۰۱۰ میان دولت سودان و گروههای مسلح در استان دارفور در غرب این کشور بود.
قطر در سال ۲۰۰۸ میانجی توافقی میان جناحهای رقیب در لبنان بود؛ زمانی که تنشها میان آنها خطر تبدیل شدن به یک جنگ داخلی جدید را به همراه داشت.
چرا قطر میخواهد میانجی صلح باشد؟
قطر از زمان روی کار آمدن حمد بن خلیفه آل ثانی در سال ۱۹۹۵ (که تا سال ۲۰۱۳ قدرت را در دست داشت)، به ایفای نقش میانجی صلح روآورد.
یکی از دلایل اصلی این تصمیم، تمایل قطر به توسعه میدان گازی «گنبد شمالی - پارس جنوبی» در خلیج فارس بود که در سال ۱۹۹۰ کشف شده بود.
به گفته اچای هلبر از موسسه خدمات سلطنتی متحد در لندن، از آنجا که این میدان در آبهای سرزمینی قطر و ایران گسترده شده است، قطر برای بهرهبرداری از آن به همکاری با ایران نیاز داشت؛ حتی با وجود آن که ایران در آن زمان رقیب عربستان محسوب میشد.
او به بیبیسی گفت: «وقتی قطر میدان گازی خود را کشف کرد، متوجه شد که باید راهی برای توسعه آن پیدا کند.»
او گفت که قطر نقش میانجی صلح را انتخاب کرد زیرا «داشتن روابط مثبت گسترده با بسیاری از کشورها، شبکهای از کشورها را برای کمک و حمایت از آن فراهم میکند.»
نقش میانجی صلح در قانون اساسی قطر که در سال ۲۰۰۴ تصویب شد، نهادینه شده است.
آقای سالم میگوید: «قطر میانجیگری بینالمللی را به عنوان یکی از شاخصههای ملی خود انتخاب کرده و خود را کشوری معرفی کرده که دیگران میتوانند به آن رجوع کنند.»
عربستان سعودی و قطر چگونه به عنوان میانجی صلح متفاوت عمل میکنند؟
قطر اغلب به عنوان میانجی در توافقهای صلح انتخاب میشود، چون با گروههایی ارتباط دارد که عربستان و دیگر کشورها حاضر به تعامل با آنها
آقای سالم میگوید: «قطر بر خلاف عربستان به گروههای اسلامگرا مثل اخوانالمسلمین، حماس و طالبان، دشمنی عمیق ندارد.»
او میگوید روابطی که قطر با طالبان ایجاد کرده بود، به این کشور کمک کرد که میان این گروه و آمریکا پلی ایجاد کند. همچنین روابطی که قطر با هر دو طرف، یعنی حماس و اسرائیل برقرار کرده بود، امکان میانجیگری در آتشبس اخیر میان آنها را فراهم کرد.
خانم دنت میگوید: «عربستان سعودی با طرفهای رسمی و شناختهشده مذاکره میکند، در حالی که قطر با گروههای غیررسمی و غیرمتعارف.»
با این حال قطر با حمایت از گروههایی چون اخوانالمسلمین، که دولت عربستان آنها را تهدیدی برای حکومت خود میداند، باعث ناخشنودی عربستان شده است.
خانم دنت میگوید: «در جریان بهار عربی [۲۰۱۰ و ۲۰۱۱]، قطر از گروههای مخالف در کشورهایی مثل سوریه و لیبی حمایت بی قیدوشرط میکرد.»
این موضوع به بحران دیپلماتیکی موسوم به «شکاف خلیج فارس» در سال ۲۰۱۷ منجر شد که در آن عربستان و چند کشور دیگر خاورمیانه، تمام روابط خود را با قطر قطع کردند.
خانم دنت میگوید: «پس از این بحران، قطر بدون هماهنگی با همسایگانش، چندان در حمایت از گروههای افراطی پیش نرفته است.»
او اضافه میکند: «قطر حالا در نقش میانجی، بیطرفانهتر عمل میکند.»
به گفته اچدی هیلر، قطر و عربستان بر سر میانجیگری در توافقهای صلح با یکدیگر رقابت ندارند.
او میگوید: «قطر دیگر نمیخواهد با عربستان رقابت کند و ریاض هم تمایلی به ورود به پروندههای قطر ندارد.»
«متاسفانه هنوز درگیریهای زیادی در جهان هست که هر دو کشور را مشغول نگه دارد.»
