اختصاصی بیبیسی؛ اسرائیل چگونه فعالیت نظامیاش را در سوریه گسترش میدهد؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, احمد نور، ليندا الوكاع و فريده السباعي
- شغل, بیبیسی عربی
تحلیل تیم راستیآزمایی بیبیسی بر پایه تصاویر ماهوارهای و ویدئوهای میدانی نشان میدهد که نیروهای اسرائیل به گسترش حضورشان در داخل سوریه ادامه میدهند.
تصاویر ماهوارهای نشاندهنده ادامه عملیات ساخت جادهای به نام «سوفا ۵۳» در منطقه غیرنظامیشده در جنوب سوریه است. کار روی این جاده از سال ۲۰۲۲ آغاز شده است.
به گفته شبکه حقوق بشر سوریه، مستقر در بریتانیا، این جاده به صورت خاکریزی به ارتفاع پنج متر و عرض پنج متر ساخته شده است. این جاده بین مواضع نظامی اسرائیل در شرق خط براوو قرار دارد، خطی که در توافقنامه جداسازی نیروهای ۱۹۷۴ میان سوریه و اسرائیل تعریف شده است. شبکه حقوق بشر سوریه طول جاده سوفا ۵۳ را ۷۰ کیلومتر تخمین زده است.
خط مرزی براوو در بخش شرقی منطقه حائل دو طرف و محل استقرار نیروهای صلحبان سازمان ملل در بلندیهای جولان واقع شده است.
تیم راستیآزمایی بیبیسی با ارتش اسرائیل تماس گرفت. ارتش گفت «برای اهداف دفاعی، مانعی مهندسیشده ایجاد کردهایم تا از تلاش دشمن برای نفوذ به قلمرو کشور اسرائیل جلوگیری کنیم.»
ارتش اسرائیل افزود ساخت این مانع «در چارچوب مفهوم دفاعی در منطقه سوریه و با هدف تضمین حفاظت از ساکنان بلندیهای جولان» ایجاد شده است.
با بررسی تصاویر ماهوارهای گرفتهشده در ژوئیه و اوت ۲۰۲۵، و مقایسه آنها با تصاویر ژانویه گذشته، مشخص شد که فعالیتهای ساختمانی همچنان ادامه دارد.
استوارت ری، کارشناس نظامی، به بیبیسی عربی گفت تصاویر نشان میدهد این پروژه «بخشی از تقویت مانع امنیتی در امتداد خط آلفا» است و افزود: «این نوع ساختوساز تا حدی از نیروهای اسرائیل مستقر در پشت آن در صورت حمله از شرق محافظت میکند.»
خط آلفا منطقه غیرنظامی بین جولان اشغالی با خاک سوریه را مشخص میکند و از سال ۱۹۷۴ محل استقرار صلحبانان سازمان ملل بوده است.
به گفته آقای ری، یکی از عکسها ماشینآلات سنگین را در محل نشان میدهد که بیشتر شبیه تجهیزات مهندسی غیرنظامی به نظر میرسند تا وسایل نقلیه نظامی و این فرضیه را تقویت میکند که این پروژه یک جاده سنتی نیست، اگرچه ممکن است وسایل نقلیه بتوانند از آن عبور کنند.
در همین حال، منصور ترشان، تحلیلگر راهبردی و نظامی، به بیبیسی گفت آنچه در منطقه حائل در حال وقوع است، «واقعیت جدیدی را روی زمین تحمیل میکند»، که از طریق آن اسرائیل قصد دارد «در آینده به عنوان یک گام نظامی پیشگیرانه از ورود خودروهای نظامی از طرف سوریه جلوگیری کند، زیرا قصد آنها الحاق بیشتر خاک سوریه است».
آقای ترشان افزود: «این خط در امتداد منطقه حائل امتداد دارد. در بعضی نقاط پهن و در برخی دیگر باریک میشود و فقط در جایی متوقف میشود که از کنار پایگاهها و نقاط نظامی ایجادشده توسط ارتش اسرائیل میگذرد و در روستای العشا به پایان میرسد.»
«تلفات غیرنظامی و مناطق ممنوعه»
به گفته احمد دیب، مهندس و مقام وزارت کشاورزی در شهر قنیطره، برای احداث خط «سوفا ۵۳» و پایگاههای نظامی در منطقه حائل، مناطق وسیعی از زمینهای کشاورزی و جنگلها ریشهکن شدهاند.
دیب به بیبیسی گفت اسرائیل جنگل کودنه در حومه مرکزی، با مساحت تقریبی یک میلیون و ۸۶۰ هزار متر مربع از درختان میوه کاج، بهعلاوه ۱۵۰ هزار متر مربع از منطقه حفاظتشده جباثا الخشب که مملو از درختان بلوط قدیمی است و ۵۰ هزار متر مربع از جنگلهای کاج میوهای در جنگل الشحر در حومه شمالی قنیطره را تخریب کرده است. او افزود اسرائیل همچنین ۵۰ هزار متر مربع از جنگلها در امتداد جاده به سمت قنیطره را نیز با بولدوزر صاف کرده است.
او افزود اسرائیل «از نزدیکشدن غیرنظامیان به اطراف پایگاههای نظامی و محلهای حفاری در سوفا ۵۳ جلوگیری میکند و حدود شش هزار هکتار را به مناطق ممنوعه تبدیل کرده، و کشاورزان و دامداران را از معاششان محروم کرده است.»
به گفته رسانههای محلی در ژوئن ۲۰۲۵، ارتش اسرائیل برای تامین امنیت یک پایگاه نظامی جدید در روستای الحمیدیه، یک محله شامل ۱۵ خانه را تخریب کرد.
محمد سلیمان العلی، از ساکنان به بیبیسی گفت: «بچههایم دلشان برای خانه تنگ شده است. هر روز از من میپرسند چرا برنمیگردیم. جرات نکردم به آنها بگویم که خانه، اثاثیه و اسباببازیهایشان دیگر وجود ندارد.»
خانه «سرزنده» او به زمینی «بایر» تبدیل شده که چیزی جز آوار در آن باقی نمانده است. آن منطقه «خطرناک» به دشواری قابل دسترسی شده است.
در پاسخ به بیبیسی، ارتش اسرائیل گفت در سوریه «مطابق با قوانین بینالمللی» عمل میکند و هدفشان «تضمین امنیت شهروندان کشور اسرائیل است، در حالیکه به مردم محلی کمک و مراقبت ارائه میدهد.»
پایگاههای نظامی اسرائیل
تیم راستیآزمایی بیبیسی پیشتر تصاویر ماهوارهای را تحلیل کرده بود که فعالیتهای ساختمانی در محلهایی بیش از ۶۰۰ متر در داخل منطقه حائل و خارج از آن در خاک سوریه را نشان میداد.
در ۱۳ نوامبر، سازمان ملل اعلام کرد که این ساختوسازها در امتداد منطقه غیرنظامیشده، «نقض آشکار» توافق آتشبس محسوب میشوند.
ترشان به بیبیسی گفت: «پایگاههای نظامی جدید شامل پایگاه قرصالنفل در غرب شهر حضر، پایگاه جباثا الخشب، پایگاه حمیدیه و پایگاه عدنانیه است که مشرف بر سدهای امالعظم و رویحینه هستند. اسرائیل همچنین نقاط دیدبانی در قله هرمون در کوه هرمون (جبل الشیخ)، تل احمر و سد وحده در حومه غربی درعا ایجاد کرده است.»
زکریا ملاحفجی، تحلیلگر سیاسی، به بیبیسی گفت که «اسرائیل مناطق در حومه دمشق و قنیطره را، همراه با کوههای هرمون و منطقه غیرنظامیشده، از زمان سقوط رژیم بشار اسد تحت کنترل خود درآورده است.»
او یادآور شد که اسرائیل «این مناطق راهبردی را باز نخواهد گرداند.»
در تحولی مهم در اواسط سپتامبر، خبرگزاری عربی سوریه گزارش داد که نیروهای اسرائیل تا ۳۸ کیلومتر در شهر سوسیان در حومه غرب درعا نفوذ کرده و یک پایگاه نظامی «نزدیک به خط جدایی با بلندیهای جولان اشغالی» را تحت کنترل درآوردند.
توافق جداسازی
با وجود اینکه توافق جداسازی نیروها در سال ۱۹۷۴ تصریح کرده که منطقه جدایی غیرنظامی تحت نظارت سازمان ملل است، اسرائیل عملیات حفاری و خاکریزی را پیش از سقوط رژیم پیشین سوریه انجام میداد.
نورالحسن، از ساکنان قنیطره، به بیبیسی گفت: «ساکنان منطقه از زمان شروع حفاریها و تجاوز ارتش اسرائیل به زمینها، به دولت پیشین شکایت میکردند، اما اگر شکایت یا در رسانههای اجتماعی چیزی منتشر میکردند، رژیم آنها را تهدید به بازداشت میکرد.»
با وجود آنکه احمد شرع، رئیسجمهوری موقت سوریه، بر پایبندی خود به این توافق تاکید کرده بود، اما در دسامبر گذشته، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفت این توافق با «رژیمی ساقطشده» امضا شده و در نتیجه «اعتبار ندارد».
در سومین دور مذاکرات اسعد شیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، و ران درمر، وزیر امور راهبردی اسرائیل، در اواسط سپتامبر ۲۰۲۵ در لندن، با حضور نماینده ویژه آمریکا در امور سوریه، «دو طرف درباره فعالسازی دوباره توافق جداسازی ۱۹۷۴، کاهش تنش و عدم مداخله در امور داخلی سوریه گفتوگو کردند.» در همین حال، رسانهها در اسرائیل از ترسیم جدید منطقه حائل خبر دادند.
در اوت گذشته، سوریه اعلام کرد که «اسرائیل ۶۰ سرباز برای کنترل منطقهای در داخل مرز سوریه در اطراف کوه هرمون اعزام کرده» است، اقدامی که دمشق آن را نقض حاکمیت خود و تهدیدی جدید برای امنیت منطقهای دانست.
«اسرائیل بزرگ»
اظهارات اخیر نتانیاهو درباره احساس او مبنی بر انجام یک «ماموریت تاریخی و معنوی» و پایبندیاش به چشمانداز «اسرائیل بزرگ» که شامل سرزمینهای فلسطینی، و احتمالا بخشهایی از سوریه، اردن و مصر میشود، موجب نگرانی دولتهای عربی شده است که این اظهارات را محکوم کردهاند.
اتحادیه عرب این سخنان را «نقض آشکار حاکمیت کشورهای عربی و تلاشی برای تضعیف امنیت و ثبات منطقه» توصیف کرده و آن را بازتابی از «نیتهای توسعهطلبانه و تجاوزگرانه» و «ذهنیتی ریشهگرفته از توهمات استعمارگرایانه» دانسته است.
با وجود حضور نیروهای شبهنظامی مورد حمایت ایران در سوریه پیش از سقوط رژیم اسد، این مرز نسبتا آرام باقی مانده بود. در ماههای اخیر، نیروهای اسرائیل در غزه، لبنان و ایران وارد درگیری شدهاند. نزدیک به دو سال پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳، تنشها در امتداد این مرز بالا است.
