کشمکش احتمالی سپاه و ارتش بر سر ستاره‌ها؛ از فوتبالیست‌های مشمول سربازی چه می‌دانیم؟

فهرست بلندبالای بازیکنان مشمول سربازی امسال شاید بیش از هر سال می‌تواند به یکی از فصل‌های پرچالش فوتبال ایران تبدیل شود. امتناع از اعلام اسامی این فهرست که لژیونرها و بازیکنان مطرحی در آن قرار دارند، گویای این است که مسئولان فوتبال هم این چالش‌ها را پیش‌بینی می‌کنند.

همه این‌ها، جدا از کشمکش‌ احتمالی است بین دو تیم ملوان (متعلق به نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی) و فجرسپاسی (متعلق به نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) بر سر جذب بازیکنان سرباز.

در دهه اخیر نقدهای بسیاری مطرح شده که در اجرای قوانین سربازی با فوتبالیست‌ها نسبت به ورزشکاران رشته‌های دیگر مماشات بیشتری می‌شود. از رانت تیم‌های نظامی هم برای جذب بازیکنانی که با هزینه باشگاه‌های دیگر به عرصه رسیده‌اند، همواره انتقاد می‌شود.

اما سوال این است که ابهام در اعلام اسامی بازیکنان مشمول سربازی آیا دست مسئولان را برای مماشات بیشتر با این بازیکنان باز خواهد گذاشت؟ آیا این لژیونرها (بازیکنان ایرانی شاغل در لیگ‌های خارجی) که عضو تیم ملی فوتبال هم هستند، تا پیش از گذراندن دوره سربازی، برای جلوگیری از ممنوع‌الخروج شدن، وارد ایران نخواهند شد؟ و اگر قرار باشد همه این بازیکنان از جمله لژیونرها، در فصل پیش رو، سربازی خود را بگذرانند، به چه صورت بین دو تیم ملوان و فجرسپاسی تقسیم خواهند شد؟

کدام بازیکنان سرشناس مشمول سربازی‌اند؟

ایسنا در گزارشی در ۳۰ اردیبهشت به فهرستی از اسامی بازیکنان مشمول سربازی اشاره‌ کرد که حدود ۲۰ نفرشان، بازیکنان شاخص و لژیونرهای ملی‌پوش هستند. ایسنا نامی از هیچ بازیکنی نبرد اما به این نکته اشاره کرد که لژیونرها در صورت بازگشت، چاره‌ای جز بازی در تیم‌های نظامی ندارند.

تا چندی پیش، فهرست بازیکنان مشمول سربازی شفاف و با ذکر نام منتشر می‌شد اما اقدام اخیر در عدم اعلام این فهرست، ابهام برانگیز شده است. آیا این تلاش‌ها برای جلوگیری از تکرار اتفاقی است که برای مهرداد پولادی، بازیکن سابق تیم ملی رخ داد؟

حدود ۱۰ سال پیش وقتی جنجال کارت‌های معافیت جعلی بازیکنان فوتبال مطرح شد، مهرداد پولادی از جمله بازیکنانی بود که کارت معتبر معافیت نداشت. آن زمان فدراسیون فوتبال توانست موافقت سازمان نظام وظیفه را بگیرد تا پولادی در جام‌ ملت‌های آسیا ۲۰۱۵، تیم ملی را همراهی کند. او اما بعد از جام ملت‌ها دیگر به ایران بازنگشت.

دو دوره بعد، پیش از جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۳ قطر، مسئله سربازی لژیونرهای تیم ملی مثل سامان قدوس، سردار آزمون و علیرضا جهانبخش مطرح شد. حتی در مراسم بدرقه تیم ملی، سامان قدوس و دو سرباز دیگر به خاطر جلوگیری از مسئله ممنوع‌الخروجی، در کیش از هواپیما پیاده نشدند تا مستقیم به قطر بروند.

غلامحسین زمان‌آبادی، مسئول وقت امور فرهنگی فدراسیون فوتبال گفته بود: «ما خواهش کردیم این سه تا سرباز را در هواپیما نگه دارید و بقیه را پایین بیارید تا مراسم بدرقه انجام شود.»

بعدا موسی کمالی، رئیس وقت اداره سرمایه انسانی ستاد کل نیرو‌های مسلح، درباره سامان قدوس گفت او تا ۳۰ سالگی معافیت موقت از سربازی دارد.

این معافیت اما نه تنها برای سامان قدوس که همه مشمولان بالای ۳۰ سال تیم ملی به پایان رسیده است. عدم اعلام فهرست می‌تواند راه را برای میان‌برهایی باز بگذارد به دور از نگاه جامعه و رسانه‌ها.

در این بین عده‌ای در مخالفت با اجباری بودن سربازی، از فوتبالیست‌های سرباز دفاع می‌کنند اما عده‌ای دیگر معتقدند سربازی یا نباید برای هیچکس اجباری باشد یا فوتبالیست‌ها هم مثل دیگر افراد جامعه و ورزشکاران رشته‌های دیگر باید به آن تن دهند.

کشمکش سپاه و ارتش برای جذب بازیکن

سال‌هاست که موضوع انتقال اجباری بازیکنان سرباز به تیم‌های نظامی از اساسی‌ترین انتقادهای مربیان و مدیران فوتبال است. مجید جلالی وقتی به عنوان سرمربی تیم فوتبال سایپا با از دست دادن بازیکنان سرباز تیمش روبرو شد گفت که مسئولان باشگاه به این دلیل، از جوان‌گرایی و سرمایه‌گذاری روی تیم‌های پایه دلسرد شده‌اند.

سعید آذری مدیرعامل باشگاه ذوب‌آهن وقتی بازیکنانش بعد از گذراندن دوره سربازی در تراکتورسازی با رباط پاره به ذوب‌آهن برگشته بودند در برنامه ۹۰ به سرمایه‌گذاری باشگاه روی این بازیکنان اشاره کرده بود و از زیانی گفته بود که انتقال اجباری آن‌ها به تیم تراکتور به خاطر سربازی به باشگاه تحمیل کرد.

هیچ یک از این انتقادها اما نه تنها رانت باشگاه‌های نظامی را متوقف نکرد بلکه در مقاطع مختلف انتقال چندین بازیکن سرباز از تیم‌هایی که در کورس قهرمانی بودند، موجب تضعیف آن‌ها و قدرت گرفتن تیم‌های نظامی شد.

نکته دیگر این است که این رانت ناعادلانه در یک سطح بالاتر در بین تیم‌های نظامی، باشگاه‌های متعلق به سپاه پاسداران را به باشگاه‌های متعلق به ارتش اولویت می‌دهد.

حسن کریمی، مدیرعامل باشگاه فجر سپاسی اخیرا در مصاحبه‌‌ای گفت: «اولویت جذب بازیکنان سرباز با باشگاه فجرسپاسی است. ملوان یک باشگاه کاملاً نظامی نیست و قسمتی از مالکیت این باشگاه خصوصی است که بخش اعظمی از مالکیت را شامل می‌شود.»

او در شرایطی نیمه خصوصی بودن باشگاه ملوان را به عنوان دلیل بیان می‌کند که سال‌ها پیش وقتی ملوان، فجر سپاسی و تراکتور، هر سه اجازه جذب بازیکنان سرباز را داشتند، بارها اعتراض‌هایی مطرح می‌شد که چرا در عمل و در تقسیم ستاره‌ها همیشه بازیکنان مطرح به تراکتور می‌رسند؟ تیمی که آن زمان متعلق به سپاه عاشورای آذربایجان شرقی بود.

حالا به نظر می‌رسد که با فهرست بلندبالای بازیکنان مطرحی که در فصل جدید باید خدمت سربازی خود را بگذرانند، کشمکش‌ها بین ملوان و فجرسپاسی از همین فصل نقل و انتقالات شروع شود.

بخصوص که اغلب این بازیکنان به واسطه جایگاه ملوان در جدول، نسبت به این تیم تمایل بیشتری دارند. نخستین نمونه‌اش آرمین سهرابیان، مدافع استقلال است که گفته دوست دارد سربازی‌اش را در ملوان بگذراند و نه در فجرسپاسی.

منتقدان می‌گویند چون برای سربازی بازیکنان حرفه‌ای فوتبال فکری نمی‌شود یا برای سربازی ورزشکاران و افراد تأثیرگذار در رشته‌های مختلف تدبیری اندیشیده نمی‌شود، مسئولان فوتبال مجبور شده‌اند برای فرار از انتقادها، با اعلام نکردن اسامی به دور از چشم رسانه‌ها به دنبال راه‌های میان‌بر بگردند.