آیا غزه در خطر قحطی است؟

بر اساس ارزیابی مورد حمایت سازمان ملل، همه ساکنان غزه با «خطر بحرانی» قحطی روبه‌رو هستند.

بر اساس تازه‌ترین گزارش «سامانه طبقه‌بندی یکپارچه سطح امنیت غذایی»، درحالی که اسرائیل همچنان مانع ورود کمک‌های بشردوستانه به غزه می‌شود، حدود دو میلیون و صد هزار نفر در نوار غزه با «ناامنی غذایی شدید» روبه‌رو هستند.

گزارش از «وخامت شدید» اوضاع از اکتبر ۲۰۲۴ تاکنون خبر می‌دهد، اما نتیجه‌گیری می‌کند که در حال حاضر هنوز قحطی رخ نداده است.

«سامانه طبقه‌بندی یکپارچه سطح امنیت غذایی» را سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو)، طراحی و ایجاد کرده و مأموریتش «اطلاع‌رسانی درباره شدت و گستره ناامنی غذایی و سوء‌تغذیه در کشورهای مختلف جهان» است.

مقامات اسرائیلی بروز بحران گرسنگی در غزه را رد کرده‌اند و می‌گویند به دلیل حجم کمک‌هایی که در جریان آتش‌بس دوماهه وارد غزه شد، چنین بحرانی وجود ندارد.

قحطی چیست و چگونه اعلام می‌شود؟

قحطی زمانی رخ می‌دهد که کمبود مواد غذایی در یک کشور به‌قدری شدید باشد که مردم آن دچار سوء‌تغذیه شدید، گرسنگی مطلق یا مرگ شوند.

اعلام رسمی قحطی معمولاً از سوی سازمان ملل انجام می‌شود؛ گاهی با همکاری دولت کشور درگیر، و اغلب به همراه نهادهای امدادی و بشردوستانه بین‌المللی.

برای تشخیص و اعلام قحطی، از مقیاس سازمان ملل به نام «طبقه‌بندی یکپارچه سطح امنیت غذایی» استفاده می‌شود.

در این مقیاس، شدت ناامنی غذایی یک کشور در پنج «سطح» درجه‌بندی می‌شود که سطح پنجم، یعنی قحطی، وخیم‌ترین حالت ممکن است.

برای آن‌که قحطی اعلام رسمی شود، باید سه شرط در یک منطقه جغرافیایی مشخص برقرار باشد:

وضعیت غذا و کمک‌های بشردوستانه در غزه چگونه است؟

طبق گزارش «سامانه طبقه‌بندی یکپارچه سطح امنیت غذایی»، حدود ۲۴۴ هزار نفر هم‌اکنون در بالاترین و وخیم‌ترین سطح ناامنی غذایی، یعنی وضعیت «فاجعه‌بار»، قرار دارند.

طبق این گزارش، آتش‌بس دو ماهه میان اسرائیل و حماس «فرصتی موقت برای تنفس» در غزه ایجاد کرد؛ اما از سرگیری درگیری‌ها و انسداد کمک‌رسانی از سوی اسرائیل که از اوایل ماه مارس ادامه یافته است، تمامی پیشرفت‌های به‌دست‌آمده را «خنثی کرده است».

اسرائیل از میانه ماه مارس عملیات نظامی خود را در غزه از سر گرفت و طی ۷۰ روز گذشته از ورود غذا، دارو و دیگر کمک‌ها به غزه جلوگیری کرده؛ با این استدلال که در تلاش است با اعمال فشار بر حماس، گروگان‌های باقی‌مانده را آزاد کند.

ارزیابی «سامانه طبقه‌بندی یکپارچه سطح امنیت غذایی» می‌گوید نیم میلیون نفر، معادل یک نفر از هر پنج نفر، در غزه با گرسنگی مواجه‌اند.

این گزارش همچنین پیش‌بینی می‌کند که حدود ۷۱ هزار کودک زیر پنج سال، طی ۱۱ ماه آینده یعنی تا آوریل ۲۰۲۶، دچار سوء‌تغذیه شدید خواهند شد.

این گزارش می‌گوید وضعیت فعلی نسبت به ارزیابی ماه اکتبر ۲۰۲۴ «به‌مراتب وخیم‌تر شده و یکی از شدیدترین بحران‌های غذایی و تغذیه‌ای جهان را رقم زده؛ بحرانی برخاسته از جنگ و همراه با رنج‌های انسانی‌ای که به سختی می‌توان آن را توصیف کرد».

طبق این ارزیابی، حدود ۹۳ درصد مردم غزه، یعنی یک‌میلیون و ۹۵۰ هزار نفر، دچار ناامنی غذایی شدید هستند و ۲۴۴ هزار نفر از آن‌ها در شرایط «فاجعه‌بار» به‌سر می‌برند.

حقوق بین‌الملل درباره قحطی چه می‌گوید؟

بر اساس قوانین بین‌المللی مندرج در کنوانسیون‌های ژنو، استفاده از گرسنگی دادن عمدی به غیرنظامیان به‌عنوان ابزار جنگی ممنوع است.

سازمان ملل می‌گوید طبق قوانین بین‌المللی، اسرائیل موظف است اطمینان حاصل کند که نیازهای جمعیت غزه تأمین می‌شود؛ جمعیتی که تقریباً همگی آواره شده‌اند. اسرائیل اما می‌گوید که به قوانین بین‌المللی پایبند است و هیچ کمبودی در کمک‌ها وجود ندارد.

محاصره اسرائیل با محکومیت بین‌المللی گسترده‌ای مواجه شده است. سازمان ملل می‌گوید محموله‌های کمکی در گذرگاه‌های مرزی غزه در انتظار اجازه اسرائیل برای ورود هستند. در همین حال، سازمان‌های امدادی هشدار داده‌اند که این محاصره ممکن است مصداق جنایت جنگی باشد و به منزله به‌کارگیری سیاست گرسنگی‌دادن به مردم است.

فیلیپ لازارینی، کمیسرکل آنروا، نهاد سازمان ملل متحد در امور آوارگان فلسطینی، به بی‌بی‌سی گفته است: «بی‌هیچ تردیدی با جنایات گسترده روبه‌رو هستیم. نسل‌کشی؟ این وضعیت ممکن است به نسل‌کشی منتهی شود.»

نسل‌کشی به معنی نابودی کامل یا جزئی یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی تعریف شده است.

اسرائیل بارها اتهام ارتکاب نسل‌کشی و جنایت جنگی در غزه را رد کرده و تأکید کرده که تحولات میدانی را زیر نظر دارد.

به گفته اسرائیل در طول آتش‌بس، بیش از ۲۵ هزار کامیون حامل نزدیک به ۴۵۰ هزار تُن کالا به غزه وارد شده‌اند.

اسرائیل همچنین حماس را متهم کرده است که کمک‌های بشردوستانه را سرقت و انبار می‌کند تا به نیروهایش بدهد یا برای کسب درآمد بفروشد. اما سازمان ملل و دیگر نهادها با تکذیب این اتهامات، تأکید دارند که سازوکارهای نظارتی دقیقی دارند.

گزارش سازمان ملل تقریباً همزمان با آزادی ایدان الکساندر، گروگان آمریکایی-اسرائیلی، توسط حماس منتشر شد. این آزادی در چارچوب تلاش‌ها برای دستیابی به توافق آتش‌بس صورت گرفت و این گروه اعلام کرد که هدف این اقدام همچنین تسهیل توافق برای ورود کمک‌های بشردوستانه به غزه بوده است.

چه شد که به این‌جا رسیدیم؟

در پی حمله بی‌سابقه حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که به کشته شدن حدود ۱۲۰۰ نفر و گروگان‌گیری ۲۵۱ نفر انجامید، ارتش اسرائیل عملیات نظامی‌ را با هدف نابودی کامل این گروه آغاز کرد.

بر اساس آمار وزارت بهداشت غزه که حماس آن را اداره می‌کند، از آن زمان تاکنون بیش از ۵۲ هزار نفر در این منطقه کشته شده‌اند، که بیش از ۲۷۰۰ نفر از آن‌ها پس از آغاز مجدد عملیات نظامی اسرائیل جان خود را از دست داده‌اند.

نخستین مرحله از توافق سه‌مرحله‌ای آتش‌بس در ژانویه اجرایی شد که طی آن، حماس ۳۳ گروگان اسرائیلی و پنج گروگان تایلندی را آزاد کرد، اسرائیل نیز نزدیک به ۱۹۰۰ زندانی فلسطینی را آزاد کرد و اجازه ورود کمک‌ها و سایر کالاها را به نوار غزه داد.

با توقف درگیری‌ها و بازگشت هزاران آواره فلسطینی به خانه‌هایشان در غزه، قرار بود حماس و اسرائیل مذاکراتی را برای آغاز مرحله دوم آغاز کنند.

طرفین توافق کرده بودند که مذاکرات مرحله دوم شامل آزادی تمام گروگان‌های باقی‌مانده و عقب‌نشینی کامل نیروهای اسرائیلی از نوار غزه خواهد بود؛ که به پایان دائمی جنگ منجر می‌شد.

مرحله نخست در تاریخ اول مارس به پایان رسید، اما مذاکرات برای مرحله بعدی هیچ پیشرفتی نداشت.

دولت اسرائیل اوایل این ماه طرحی را برای گسترش عملیات نظامی خود در غزه و اشغال اراضی بیشتر تصویب کرد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرد کابینه امنیتی کشور تصمیم گرفته «عملیاتی کوبنده» برای نابودی حماس و آزادسازی گروگان‌های باقی‌مانده انجام دهد و جمعیت ۲.۱ میلیون نفری غزه نیز برای حفظ جان‌شان جابه‌جا شوند.

این اقدام موجب نگرانی‌هایی در میان برخی دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی شده و بحث گسترده‌ای را بر سر پیامدهای آن برانگیخته است.