پاول زاروبین، خبرنگار محبوب پوتین کیست؟

پاول زاروبین، که زمانی روزنامه‌نگاری محلی آرمان‌گرا بود، حالا تنها خبرنگاری است که به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، دسترسی نزدیک و منظم دارد. بیشتر روس‌ها زندگی و کار رئیس‌جمهور را از گزارش‌های او دنبال می‌کنند. این گزارش، داستان چگونگی تبدیل یک خبرنگار جوان شهرستانی به یکی از چهره‌های اصلی تبلیغات حکومتی در روسیه است.

هر یکشنبه شب، میلیون‌ها روس پای برنامه تلویزیونی «مسکو. کرملین. پوتین» می‌نشینند.

این برنامه نمایی متفاوت و نزدیک از زندگی روزمره پوتین به مخاطبان ارائه می‌کند و از پربیننده‌ترین برنامه‌های روسیه است. مجری آن پاول زاروبین است که هر هفته گزارش‌هایی ستایش‌آمیز و با جزئیات بسیار از فعالیت‌های رئیس‌جمهور ارائه می‌کند؛ از نشست‌های مهم گرفته تا جزئیات پیش‌پا‌افتاده.

در هفت سال گذشته، این خبرنگار ۴۴ ساله همه جا همراه پوتین بوده است.

در پوشش دیدار پوتین با ترامپ در آلاسکا، زاروبین جزئیاتی از هواپیمای ریاست‌جمهوری روسیه، پله‌های آن، فرشی که پوتین بر آن قدم گذاشت، و حتی سرویس بهداشتی پایگاه نظامی آمریکا، که محل برگزاری نشست بود، گزارش داد.

به گفته زاروبین، این رویداد یک «نمایش بزرگ سیاسی» بود.

در قسمت‌های دیگر این برنامه، او درباره گربه‌ای گزارش داد که از عبور در برابر لیموزین پوتین می‌ترسید؛ از شیوه شست‌وشوی لیموزین گفت و همین طور از شیوه بایگانی اسناد ریاست‌جمهوری.

منتقدان مدت‌هاست لحن زاروبین را به سخره می‌گیرند و لحن بیش از حد نرم و بی‌چالش او در قبال دولت را با رسانه‌های کره شمالی مقایسه می‌کنند.

اما در نظامی که قدرت به میزان نزدیکی به رهبر وابسته است، یک خبرنگار می‌تواند نفوذ واقعی داشته باشد.

برنامه‌ای که نام او را بر سر زبان‌ها انداخت

برنامه «مسکو. کرملین. پوتین» در سال ۲۰۱۸ آغاز شد، زمانی که میزان محبوبیت رهبر روسیه به‌شدت افت کرده بود. پوتین با خشم گسترده عمومی در پی اصلاحات نامحبوب بازنشستگی روبه‌رو بود و موجی از اعتراض‌ سراسر کشور را فرا گرفته بود.

کرملین به ابزاری تازه برای بهبود تصویر عمومی او نیاز داشت.

با زاروبین در راس کار، برنامه خیلی زود به روالی ثابت رسید: دفترچه خاطراتی مداوم از زندگی رئیس‌جمهور که در آن خبرنگار، جزئیاتی مانند اینکه پوتین چگونه «ماهرانه» مدادی را که از روی میز افتاد گرفت یا چطور سگک ساعتش را با یک خودکار محکم کرد، بازگو می‌کرد. زاروبین از اشاره به هرگونه پرسش سیاسی جدی‌تر پرهیز می‌کرد.

تحلیلگران سیاسی روس و منتقدان مستقل تلویزیونی شاهد شکل‌گیری کیش شخصیتی تازه‌ بودند.

با افزایش محبوبیت این برنامه تلویزیونی، میزان تایید عمومی پوتین نیز در نهایت افزایش یافت.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، به بی‌بی‌سی گفت برنامه «مسکو. کرملین. پوتین» ایده‌ای بود که از طرف شبکه دولتی وی‌جی‌تی‌آر‌کی روسیه شکل گرفت و خود زاروبین هم در تکمیل آن نقش داشت.

به گفته پسکوف، زاروبین «خبرنگاری بسیار مستعد» است و «فعالیت‌های رئیس‌جمهور را به شکلی رضایت‌بخش پوشش می‌دهد».

اما سه منبع جداگانه به بی‌بی‌سی گفته‌اند که این برنامه در واقع ابتکاری خودجوش از شبکه دولتی روسیه نبوده، بلکه مقام‌های کرملین آن را طراحی کرده‌اند.

به گفته دیمیتری اسکوروبوتوف، کارمند پیشین شبکه دولتی روسیه، بحث درباره راه‌اندازی این برنامه دو سال پیش از آغاز پخش آن شروع شده بود؛ زمانی که نظرسنجی‌ها نشان داد علاقه عمومی به پوتین در حال کاهش است.

اسکوروبوتوف گفت: «ما باید علاقه مخاطبان به [پوتین] را دوباره زنده می‌کردیم». او زاروبین را این طور توصیف کرد: «فردی چاپلوس که دستورات را اجرا می‌کند… هرچه به او بگویند، انجام می‌دهد… بدون هیچ پرسشی یا تفکری. این همان چیزی است که 'بیننده اصلی' را خشنود می‌کند، همان مخاطبی که همه‌چیز برای او ساخته می‌شود.»

اصطلاح «بیننده اصلی» در میان کارکنان تلویزیون دولتی به رئیس‌جمهور روسیه اطلاق می‌شود.

در طی سال‌ها پخش برنامه تلویزیونی زاروبین، تقریبا چیزی وجود نداشته که «بیننده اصلی» را ناخشنود کند.

یکی از خبرنگاران که پیش‌تر در گروه خبری همراه پوتین با زاروبین کار کرده بود و نخواست نامش آورده شود، به بی‌بی‌سی گفت: «چاپلوسی زاروبین حتی برای بسیاری از افراد در رسانه‌های حامی کرملین هم چندش‌آور است.»

کمتر کسی انتظار داشت زاروبین تا این حد در نقش خود به عنوان تبلیغات‌چی دولت فرو رود.

جوان آرمان‌گرا

زاروبین در جمهوری باشقیرستان روسیه، در مرز قزاقستان، در خانواده‌ای از کارگران صنایع فلزی به دنیا آمد.

او پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه فدرال اورال، به شبکه چهار در یکاترینبورگ پیوست؛ چهارمین شهر بزرگ روسیه با صنعت تلویزیونی پررونق و رقابتی. در آن زمان، تحریریه‌های خبر هنوز از آزادی نسبی برخوردار بودند.

همکاران آن دوره او را روزنامه‌نگاری جدی و پرتلاش به یاد می‌آورند. حتی گفته شده در مهمانی‌ها، اگر احساس می‌کرد کار خبرنگاران دیگر جانبدارانه است، آنها را سرزنش می‌کرد.

یکی دیگر از همکارانش به یاد می‌آورد که زاروبین از ان‌تی‌وی حمایت می‌کرد، شبکه مستقلی که در دوره اول ریاست‌جمهوری پوتین تحت مدیریت جدید قرار گرفت. خبرنگاران ان‌تی‌وی در برابر به دست گرفتن کنترل شبکه از سوی حامیان کرملین مقاومت کردند و همکارانشان در استان‌ها، از جمله یکاترینبورگ، اقداماتی حمایتی ترتیب دادند.

یک روز جمعی از خبرنگاران یکاترینبورگ تصمیم گرفتند حمایت خود از ان‌تی‌وی را کنار بگذارند.

یک خبرنگار اهل یکاترینبورگ که او را دیده بود، به یاد می‌آورد که زاروبین از شدت خشم به گریه افتاد.

او گفت: «زاروبین می‌پرسید: 'چطور توانستید؟ شما خودتان را نابود کردید. هر چه ممکن بود و هر چه را برای ما مقدس بود، نابود کردید.'»

این منبع به یاد می‌آورد که وقتی به زاروبین گفتند که شاید او هم روزی به خاطر پیشرفت شغلی کار مشابهی انجام دهد، او پاسخ داده بود: «نه، هرگز. من هرگز چنین کاری نخواهم کرد.»

ورود به سیستم

زاروبین در سال ۲۰۰۳ به‌عنوان کارآموز وارد شبکه دولتی وی‌جی‌تی‌آر‌کی شد. همکارانش او را سخت‌کوش، بی‌حاشیه و مطیع سردبیران توصیف می‌کردند، ویژگی‌هایی که بعدها او را به اوج رساند. او فاصله‌اش را حفظ می‌کرد، با کت‌وشلوار سر کار می‌آمد و جز درباره کار چیز دیگری نمی‌گفت.

سال ۲۰۰۵ وارد گروه خبری ویژه پوشش اخبار ریاست‌جمهوری شد. یکی از خبرنگاران سابق این گروه به یاد می‌آورد که زاروبین از پوتین سوالی «چاپلوسانه» پرسید. وقتی دیگران او را دست انداختند، ظاهرا گفته بود: «احساس شرم نمی‌کنم.»

حدود سال ۲۰۱۲، فضای تلویزیون سراسری روسیه شروع به تغییر کرد.

پوتین پس از چهار سال نخست‌وزیری دوباره به کرملین بازگشت، در حالی که اعتراض‌های گسترده‌ای سراسر کشور را فرا گرفته بود.

فشار بر رسانه‌ها افزایش یافت و در سال‌های بعد شدیدتر شد.

دیمیتری اسکوروبوتوف، کارمند پیشین وی‌جی‌تی‌آر‌کی، می‌گوید: «من شخصا فهرست‌هایی دریافت می‌کردم از اینکه چه موضوعاتی را می‌توان در آنتن مطرح کرد و چه موضوعاتی ممنوع است.»

بی‌بی‌سی نسخه‌هایی از این فهرست‌ها را دیده است که صحبت درباره اعتراض‌ها، افزایش قیمت کالاهای اساسی و الکسی ناوالنی، سیاستمدار مخالف درگذشته، در کنار بسیاری موارد دیگر، در میان موضوعات ممنوعه قرار داشت.

جلب توجه

بی‌بی‌سی با ده خبرنگار از گروه خبری ویژه رئیس‌جمهور روسیه که در دوره‌های مختلف با زاروبین کار کرده بودند گفت‌وگو کرد. تقریبا همه آنها گفتند او هیچ تفاوت چشمگیری با سایر خبرنگاران حوزه ریاست‌جمهوری نداشت.

یکی از این خبرنگاران گفت که در آن سال‌ها زاروبین «پوتین را به اندازه امروز دوست نداشت» و مثلا ممکن بود درباره عادت مشهور رئیس‌جمهور روسیه به دیر رسیدن، در حالی که ساعت‌ها در انتظارش بودند، شوخی کند.

بعد از آن چندین جنجال پیاپی رخ داد که او را در کانون توجه قرار داد.

توجه‌ها زمانی به زاروبین جلب شد که او در سال ۲۰۱۵، پس از فریاد زدن بر سر پترو پوروشنکو، رئیس‌جمهور وقت اوکراین، و متهم کردن نیروهایش به بمباران غیرنظامیان در دونباس - روایتی همسو با تبلیغات کرملین - از مذاکرات صلح مینسک اخراج شد.

یک سال بعد لیتوانی تیم خبری او را به دلیل تلاش برای ورود بدون مجوز به نشست مخالفان اخراج کرد. این حادثه به رویارویی با گری کاسپاروف، قهرمان شطرنج و منتقد کرملین، انجامید.

تا سال ۲۰۱۸، زاروبین به خبرنگار اصلی وی‌جی‌تی‌آر‌کی برای پوشش انتخابات ریاست‌جمهوری تبدیل شده بود، انتخاباتی که چهارمین دوره ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین را تثبیت کرد.

یک همکار پیشین زاروبین می‌گوید: «او تنها کسی بود که مورد اعتماد قرار گرفت تا درباره آنچه پیش از رای‌گیری، در روز انتخابات و پس از آن رخ می‌داد، گزارش دهد. چنین چیزی قبلا هرگز اتفاق نیفتاده بود، همیشه افراد مختلف این کار را انجام می‌دادند.»

همکاران زاروبین کم‌کم متوجه تغییراتی در او شدند.

همکار سابق او به بی‌بی‌سی گفت که زاروبین توجه بیشتری به ظاهر خود نشان می‌داد: «او همیشه جوانی بی‌دست‌وپا بود، اما در مقطعی احساس قدرت و اعتمادبه‌نفس پیدا کرد.»

به گفته یکی از منابع بی‌بی‌سی، در این مقطع زاروبین ظاهراً دیگر به آرمان‌های روزنامه‌نگاری مستقل اعتقادی نداشت.

در کنار پوتین

همه‌گیری کووید-۱۹ جایگاه زاروبین را در کنار پوتین تثبیت کرد.

در سال ۲۰۲۰ به دلیل ترس از ابتلا، دسترسی به رئیس‌جمهور به‌شدت محدود شد. کرملین به خبرنگاری نیاز داشت که عملا بتواند در «منطقه پاک» زندگی کند. به گفته دو خبرنگار از گروه خبری ویژه، زاروبین ماه‌ها در قرنطینه ماند تا اجازه دسترسی پیدا کند.

او در آن دوره تنها خبرنگاری بود که به طور دائمی به پوتین دسترسی داشت.

از آن زمان او به رویدادهایی دعوت شد که پیش‌تر به روی رسانه‌ها بسته بودند، از جمله ایستادن بیرون دفتر پوتین در جریان گفت‌وگو با دونالد ترامپ، سوار شدن به خودروی آئوروس رئیس‌جمهور، و حتی فیلم‌برداری داخل آپارتمان کرملین، جایی که پوتین به او کفیر و زغال‌اخته تعارف کرد.

زاروبین همچنین به سفرهای خارجی دعوت می‌شود. تابستان گذشته او در جریان دیدار پوتین با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی در پیونگ‌یانگ، کنار میز و در حالت نشسته روی زمین گزارش زمزمه‌واری تهیه کرد. معمولا چنین دیدارهایی پشت درهای بسته برگزار می‌شود.

نقل‌قول‌های اختصاصی اغلب نخستین بار در کانال تلگرام او منتشر می‌شود و رقیبان را وادار به دنبال کردن خبر می‌کند.

یکی از همکاران او گفت: «در اصل، او اکنون یک کارمند بخش مطبوعاتی است.»

اسنادی که بی‌بی‌سی دیده، نشان می‌دهد حقوق ماهانه زاروبین حدود یک میلیون روبل، معادل ۱۲ هزار دلار است.

در دوره همه‌گیری کرونا و پس از آغاز تهاجم روسیه به اوکراین، دسترسی به پوتین دشوارتر شد. اکنون زاروبین حتی بیش از مقام‌های ارشد دولتی به چنین فرصت‌هایی دسترسی دارد.

در مورد تهاجم به اوکراین، لحن زاروبین جای شگفتی ندارد. او همانند کرملین از «ستیزه‌جویی اروپا» سخن می‌گوید و کی‌یف را «بخش اوکراینی مردم روسیه» می‌نامد.

یک مقام روس آشنا با این خبرنگار گفت: «[زاروبین] کارش را خوب انجام می‌دهد و مطمئن است که هیچ اصلی را نقض نمی‌کند. او حرفه‌اش را دوست داشت و هنوز هم دوست دارد. موضوع این است که او فقط جریان‌ها را دنبال می‌کند. زمانی مد بود که به آزادی بیان اعتقاد داشته باشی. حالا وضع این‌طور شده است.»

پاول زاروبین به درخواست‌های مکرر بی‌بی‌سی برای اظهارنظر پاسخ نداد.