چین میلیون‌ها دلار برای یک مسیر تجاری جدید هزینه کرد، اما جنگ سد راه شد

«یک روستا، دو کشور» تا مدتی شعار روستایی به نام یین‌جینگ در جنوب غربی چین بود.

این شعار روی یک تابلوی قدیمی گردشگری در مرز با میانمار نوشته شده و روی تلی از «حصارهای بامبو، خندق‌ها و پشته‌های خاکی» نصب شده بود؛ نشانه‌ای از رابطه اقتصادی آسانی که پکن انتظار داشت با همسایه‌اش داشته باشد.

اکنون این مرز با یک حصار بلند فلزی در سراسر شهرستان رویلی در استان یون‌نان مشخص شده است. این حصار که در بالا با سیم خاردار پوشانده شده و مجهز به دوربین‌های نظارتی است، از میان مزارع برنج عبور کرده و خیابان‌هایی را که زمانی به هم پیوسته بودند، از هم جدا می‌کند.

در ابتدا، محدودیت‌های سختگیرانه چین در دوران همه‌گیری کرونا باعث این جدایی شد. اما از آن زمان به دلیل جنگ داخلی ادامه‌دار در میانمار که کودتای خونین سال ۲۰۲۱ جرقه آن را زد، این جدایی تشدید شده است. اکنون رژیم نظامی میانمار در بخش‌های وسیعی از کشور برای کنترل مناطقی می‌جنگد. از جمله ایالت شان در امتداد مرز چین که در آن‌جا بزرگترین شکست‌های خود را متحمل شده است.

بحران بغل گوش چین است. این کشور میلیون‌ها دلار در میانمار سرمایه‌گذاری کرده است تا یک مسیر تجاری بسیار کلیدی را شکل بدهد. در این طرح بلندپروازانه قرار است، مناطق جنوب غربی چین که در خشکی محصور هستند، از طریق میانمار به اقیانوس هند وصل شوند. چین و میانمار تقریبا ۲ هزار کیلومتر (۱۲۴۰ مایل) با هم مرز دارند.

اما اکنون این کریدور به میدان جنگی بین شورشیان میانمار و ارتش این کشور تبدیل شده است.

پکن بر هر دو طرف نفوذ دارد، اما آتش‌بسی که در ژانویه با میانجی‌گری چین به دست آمده بود، خیلی زود از هم پاشید. چین سپس به انجام مانورهای نظامی در امتداد مرز و اظهارنظرهای تند روی آورد. ووانگ یی، وزیر خارجه چین در سفر به نایپیداو، پایتخت میانمار به مین آنگ هلینگ، رهبر میانمار هشدار داد.

درگیری در ایالت فقیر شان تازگی ندارد. بزرگترین ایالت میانمار منبع اصلی تریاک و متامفتامین جهان است و میزبان ارتش‌های قومیتی است که مدت‌هاست با حکومت مرکزی مخالفند.

اما مناطق پررونق اقتصادی که با سرمایه‌گذاری‌های چین ایجاد شده بودند، تا پیش از آغاز جنگ داخلی توانستند رشد کنند.

اما این روزها یک بلندگو به مردم رویلی هشدار می‌دهد که به حصار نزدیک نشوند. اما این مانع از آن نشد که یک گردشگر چینی دستش را از بین میله‌های دروازه عبور دهد و سلفی بگیرد.

دو دختر با تی‌شرت‌های دیزنی، در حالی که قاشق‌های صورتی بستنی‌شان را لیس می‌زنند، از پشت میله‌ها فریاد می‌زنند: «هی، پدربزرگ، سلام، اینجا رو نگاه کن!» پیرمردی با پای برهنه در طرف دیگر در حال قدم زدن است، به‌سختی نگاه می‌کند و سپس روی برمی‌گرداند.

پناه گرفتن در رویلی

مینزهن لی، صاحب دکه‌ای که غذا و نوشیدنی‌های میانماری مثل چای با شیر می‌فروشد، می‌گوید:« مردم میانمار مثل سگ زندگی می‌کنند».

دکه او در بازاری کوچک و تنها چند قدم با گذرگاه مرزی در شهر رویلی فاصله دارد.

لی که به نظر می‌رسد شصت و چند ساله باشد، قبلا در شهر مرزی موسه لباس‌ چینی می‌فروخت؛ شهری که یکی از منابع اصلی تجارت با چین است. اما او می‌گوید تقریبا هیچ‌کس در شهرش دیگر پول کافی ندارد.

شهر تحت کنترل حکومت نظامی میانمار است. این شهر یکی از آخرین پایگاه‌های باقی‌مانده حکومت مرکزی در ایالت شان است. اما نیروهای شورشی سایر گذرگاه‌های مرزی و یک منطقه تجاری کلیدی در جاده منتهی به موسه را تصرف کرده‌اند.

لی می‌گوید این وضعیت مردم را به شدت مستاصل کرده است. او برخی از افراد را می‌شناسد که از مرز عبور کرده‌اند تا به اندازه ۱۰ یوان - کمی بیشتر از یک دلار - درآمد کسب کنند تا بتوانند به میانمار بازگردند و «شکم خانواده‌هایشان را سیر کنند».

جنگ به‌شدت سفر به داخل و خارج از میانمار را محدود کرده و بیشتر روایت‌ها از طرف کسانی مانند لی نقل می‌شود که گریخته‌اند یا راهی برای عبور از مرزها یافته‌اند.

خانواده لی نتوانستند مجوزهای کاری برای ورود به چین را بگیرند و در ماندالی گیر افتاده‌اند.

لی می‌گوید: «احساس می‌کنم دارم از نگرانی می‌میرم. این جنگ خیلی بدبختی برای ما آورده. چه زمانی همه این‌ها به پایان می‌رسد؟»

زین آونگ ۳۱ ساله (نام مستعار) از جمله کسانی است که از آن‌جا خارج شده است. او در یک پارک صنعتی در حومه رویلی کار می‌کند که در آن لباس، لوازم الکترونیکی و قطعات خودرو تولید و به سراسر جهان صادر می‌شود.

عده زیادی از کارگران مانند او از میانمار استخدام و توسط شرکت‌های تحت حمایت دولت چین به عنوان نیروی کار ارزان به این‌جا آورده می‌شوند. برآوردها نشان می‌دهد که آن‌ها حدود ۲۴۰۰ یوان (۴۵۰ دلار) در ماه درآمد دارند که کمتر از همکاران چینی‌شان است.

زین آونگ می‌گوید: «در میانمار به‌دلیل جنگ هیچ کاری برای ما وجود ندارد. همه چیز گران است. مثل برنج و روغن پخت‌و‌پز. در همه جا درگیری‌های شدید در حال وقوع است. همه باید فرار کنند.»

والدین او برای فرار بیش از حد پیر هستند، بنابراین او به تنهایی فرار کرد، و هر زمان که بتواند، برایشان پول می‌فرستد.

مردها در چند کیلومتر مربع از مجتمع تحت مدیریت دولت در رویلی زندگی و کار می‌کنند . زین آونگ می‌گوید در مقایسه با جایی که آن‌ها ترک کردند، این‌جا یک پناهگاه است و اضافه می‌کند: «وضعیت در میانمار خوب نیست، بنابراین ما این‌جا پناه گرفته‌ایم.»

او همچنین از خدمت سربازی اجباری فرار کرد. ارتش میانمار برای جبران فراری‌ها و تلفات در میدان نبرد، سربازی را اجباری‌ کرده است.

یک شب با سرخ شدن آسمان، زین آونگ با پای برهنه از میان گل‌‌ولای چسبنده از میان زمینی که در باران‌های موسمی غوطه‌ور شده بود دوید. او خود را برای یک نبرد متفاوت، در یک مسابقه فوتبال دشوار آماده می‌کرد.

زبان‌های برمه‌ای، چینی و لهجه محلی یون‌نان در هم آمیخته بودند و تماشاگران پرشور به هر پاس، شوت و ضربه واکنش نشان می‌دادند. درد و اندوه برای یک گل از دست‌رفته کاملا مشخص بود. این روال روزانه در خانه جدید و موقت آن‌ها است؛ رهایی پس از یک شیفت ۱۲ ساعته در خط تولید.

بسیاری از کارگران اهل لاشیو، بزرگترین شهر ایالت شان، و لاوکای، محل سکونت خانواده‌های خلافکار تحت حمایت حکومت نظامی هستند. لاوکای در ماه ژانویه به دست نیروهای شورشی افتاد و لاشیو در جریان عملیاتی که مسیر جنگ را تغییر داد محاصره شد.

دردسر برای چین

هر دو شهر در طول مسیر تجاری ارزشمند چین قرار دارند و آتش‌بسی که چین میانجی‌گری آن را انجام داد، لاشیو را به دست حکومت نظامی سپرد. اما در هفته‌های اخیر، نیروهای شورشی به داخل شهر نفوذ کردند. این بزرگترین پیروزی آن‌ها محسوب می‌شد. ارتش با بمباران و حملات پهپادی پاسخ داد و شبکه‌های اینترنت و تلفن همراه را محدود کرد.

ریچارد هورسی، مشاور امور میانمار در گروه بین‌المللی بحران، می‌گوید: «سقوط لاشیو یکی از تحقیرآمیزترین شکست‌های تاریخ ارتش است.»

آقای هورسی می‌گوید: «تنها دلیلی که گروه‌های شورشی به موسه نفوذ نکردند این بود که احتمالا از خشم چین می‌ترسیدند. جنگ در آن‌جا بر سرمایه‌گذاری‌هایی که چین امیدوار بود ماه‌ها پیش دوباره راه‌اندازی کند، تاثیر می‌گذاشت. رژیم کنترل تقریبا تمام شمال ایالت شان را از دست داده است - به استثنای منطقه موسه، که درست در کنار رویلی است.»

رویلی و موسه که هر دو به‌عنوان مناطق تجاری ویژه تعیین شده‌اند، برای مسیر تجاری ۱۷۰۰ کیلومتری که توسط پکن تامین مالی می‌شود و با عنوان کریدور اقتصادی چین-میانمار شناخته می‌شود، حیاتی هستند. این مسیر همچنین از سرمایه‌گذاری‌های چین در حوزه انرژی، زیرساخت و استخراج معادن عناصر کمیاب که برای تولید خودروهای الکتریکی حیاتی هستند، حمایت می‌کند.

اما در مرکز این طرح یک خط راه‌آهن است که کانمینگ، پایتخت استان یون‌نان - را به کیاکپیو، یک بندر آب‌های عمیق که چینی‌ها در ساحل غربی میانمار می‌سازند، متصل خواهد کرد.

این بندر که در خلیج بنگال قرار دارد، به صنایع در رویلی و فراتر از آن امکان دسترسی به اقیانوس هند و سپس به بازارهای جهانی را می‌دهد. این بندر همچنین نقطه شروع خطوط لوله نفت و گاز است که انرژی را از طریق میانمار به یون‌نان منتقل خواهد کرد.

اما اکنون این طرح‌ها در خطر قرار گرفته‌اند.

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، بعد از آن که رهبر منتخب میانمار، آنگ سان سو چی، از قدرت برکنار شد، سال‌ها برای ایجاد روابط با همسایه غنی از منابع خود وقت صرف کرد.

شی از محکوم کردن کودتا خودداری کرد و به فروش سلاح به ارتش میانمار ادامه داد. اما او در عین حال مین آنگ هلینگ را به‌عنوان رئیس دولت به رسمیت نشناخت و او را به چین دعوت نکرد.

در سه سال گذشته، هزاران نفر در جنگ میانمار کشته و میلیون‌ها نفر هم آواره شده‌اند، اما هنوز پایانی برای این جنگ دیده نمی‌شود.

ارتش که مجبور به جنگ در جبهه‌های جدید شده، از آن زمان تاکنون بین نصف تا دو سوم خاک میانمار را به مخالفانش که مناطق مختلف پراکنده‌اند، واگذار است.

پکن در یک بن‌بست قرار دارد. آقای هورسی معتقد است که «چین این وضعیت را دوست ندارد» و مین آنگ هلینگ، حاکم نظامی میانمار را «بی‌کفایت» می‌داند.

او می‌گوید: «آن‌ها به دنبال انتخابات هستند، نه به این دلیل که لزوما خواهان بازگشت به حکومت دموکراتیک هستند، بلکه بیشتر به این دلیل که فکر می‌کنند این راهی برای بازگرداندن نظم است.»

رژیم میانمار به پکن مشکوک است زیرا فکر می‌کند در حال بازی در هر دو طرف است - یعنی در حالی که در ظاهر از حکومت نظامی حمایت می‌کند، همچنان به روابط خود با ارتش‌های قومیتی در ایالت «شان» ادامه می‌دهد.

تحلیلگران می‌گویند بسیاری از گروه‌های شورشی از سلاح‌های چینی استفاده می‌کنند. نبردهای اخیر نیز بازگشت مبارزات سال گذشته است که توسط سه گروه قومی که خود را اتحاد سه برادری می‌نامیدند، آغاز شد. گفته می‌شود که این اتحاد با تایید ضمنی پکن راه‌اندازی شده است.

پیشروی‌های آن در میدان نبرد، پایان خانواده‌های مافیایی بدنامی را رقم زد که مراکز کلاهبرداری‌شان هزاران کارگر چینی را گرفتار کرده بود. پکن که مدت‌ها از افزایش بی‌قانونی در امتداد مرز خود خشمگین بود، از سقوط آن‌ها و تحویل داده شدن ده‌ها هزار مظنون توسط نیروهای شورشی استقبال کرد.

برای پکن، بدترین سناریو این است که جنگ داخلی برای سال‌ها ادامه پیدا کند. اما چین همچنین از فروپاشی رژیم نظامی میانمار که ممکن است به هرج و مرج بیشتر منجر شود، هراس دارد.

این‌که چین چگونه به هر یک از این سناریوها واکنش نشان خواهد داد، هنوز مشخص نیست. آن‌چه هم‌چنین نامشخص است، این است که پکن بیشتر از فشار آوردن به هر دو طرف برای توافق بر سر مذاکرات صلح چه کاری می‌تواند انجام دهد.

طرح‌های متوقف‌شده

این معضل در رویلی با دیدن ردیف چند کیلومتری مغازه‌های تعطیل مشهود است. شهری که زمانی از موقعیت جغرافیایی خود در کنار مرز سود می‌برد، اکنون از نزدیکی‌اش به میانمار در حال سقوط آسیب می‌بیند.

کسب و کارها در اینجا که پیش از این در جریان یکی از سختگیرانه‌ترین قرنطینه‌های دوران همه‌گیری کرونا آسیب دیده بودند، در پی احیا نشدن تردد و تجارت مرزی دچار یک ضربه مضاعف شدند.

طبق گفته چندین کارگزار که به کارگران میانماری برای کاریابی کمک می‌کنند، در رویلی آن‌ها همچنین به نیروی کار از آن سوی مرز وابسته‌اند.

این کارگزاران می‌گویند چین محدودیت‌های خود را برای استخدام کارگران از آن‌سوی مرز سخت‌تر کرده و همچنین صدها نفر را که گفته می‌شود به‌صورت غیرقانونی کار می‌کردند، بازگردانده است.

صاحب یک کارخانه کوچک که نخواست نامش فاش شود، به بی‌بی‌سی گفت که اخراج‌ها به این معناست که «کسب‌وکار او پیشرفت نمی‌کند و او نمی‌تواند هیچ چیزی را تغییر دهد.»

میدان کنار گذرگاه مرزی پر از کارگران جوان است، از جمله مادرانی با نوزادانشان که در سایه منتظر کار هستند. آن‌ها مدارکشان را پهن می‌کنند تا مطمئن شوند که آن‌چه برای تضمین یک شغل نیاز است را در دست دارند. کسانی که موفق به دریافت مجوز می‌شوند، مانند لی اجازه دارند تا یک هفته کار کنند و بین دو کشور رفت‌وآمد داشته باشند.

لی می‌گوید: «امیدوارم آدم‌های خوبی پیدا شوند که به دو طرف‌ها بگویند دست از جنگ بردارند. این که هیچ‌کس در جهان برای ما صدایش را بلند نمی‌کند، واقعا غم‌انگیز است.»

او می‌گوید که اغلب از سوی اطرافیانش اطمینان می‌یابد که جنگ به نزدیکی چین کشیده نخواهد شد. اما او قانع نشده است و می‌گوید: «هیچ‌کس نمی‌تواند آینده را پیش‌بینی کند.»

فعلا رویلی گزینه امن‌تری برای او و زین آونگ است. آن‌ها می‌دانند که آینده‌شان در دستان چینی‌هاست، همان‌طور که آینده چینی‌ها در دستان آنهاست.

یک گردشگر چینی در حال چانه‌ زدن با یک فروشنده میانماری سنگ یشم به او می‌گویند: «کشور تو در حال جنگ است. تو فقط همین مقدار پولی را که به تو می‌دهم بگیر.»