سید اکبر زیوری روزنامه نگار و تحلیلگر افغان در لندن

	مجاهدین افغان، پیش از ورود به کابل

تاکنون تحلیلگران افغان در نتیجه گیری ها و ارزیابی هایشان به ندرت تأثیرات عظیم اجتماعی، فرهنگی و سیاسی حوادث هفت و هشت ثور در افغانستان را از احزاب و شخصیت های بازیگر در این روندها جدا کرده اند. در نتیجه، گرایشات و تعلقات حزبی و گروهی به تحلیل های کاملا ً متضاد و در نتیجه بدور از واقعیت از این دو حادثه انجامیده است.

آیا نمی شود برای برون رفت از مشکلات امروزی، روندهای ناشی از این دو حادثه بزرگ تاریخ معاصر را از بازیگران حوادث آن، بطور جداگانه بررسی کرد تا از تکرار مجدد اشتباه های سه دهه اخیر جلوگیری شود؟

تاکنون سه دسته عمده شامل تکنوکرات های آموزش دیده در غرب، جناح های مختلف حزب دموکراتیک خلق و تنظیم های گوناگون جهادی به وقایع هفت و هشت ثور نگاه های کاملاً ناهمگونی داشته اند.

هرچند احزاب و گروه های چپی و اسلامی دست اندرکار حوادث هفت و هشت ثور، محصول دوران جنگ سرد هستند، وابستگی و ایدئولوژی زدگی از مشخصات مشترک شان است، اما تجربه هفت ساله تکنوکرات ها در افغانستان نیز نتوانسته است بر عنصر وابستگی غلبه کند.

'هویت مشترک'  تحرکات عظیم اجتماعی بدنبال حوادث هفت و هشت ثور- که در تاریخ افغانستان بی سابقه بود- تکوین و فراگیری مفکوره جدید ملی گرایی را در گروه های بزرگ اجتماعی افغانستان بر اساس حقوق برابر افراد، پذیرش هویت های مختلف و متنوع و مشارکت این خرده هویت ها در یک هویت مشترک ملی پی ریزی کرده است سید اکبر زیوری

به همین ترتیب دسته دوم ، یعنی گروه هایی که در حادثه هشت ثور نقش آفرین بودند، هم نتوانسته اند از گفتمان ایدیولوژیک جهاد اسلامی و اسلام سیاسی قدم فراتر بگذارند. البته در میان هر دو دسته، هستند کسانیکه به کار نقد و بازبینی عملکرد و برائت از مواضع ایدئولوژیک چپی و اسلامگرایی قبلی خویش دست یازیده اند. اما اینها از یک طرف در مقام تحلیل عملکردها بدام جناح بازی های گروهی افتاده اند و از طرف دیگر، در نقد ایدئولوژی های فراملی به گفتمان قومی و تباری فروغلتیده اند.

غیر از آن دو دسته رقیب که هر یک مستقیماً بانی و یا مخالف این دو حادثه بودند، یک دسته سوم متشکل از جناح ها و افرادی که در اثر این حوادث مجبور به ترک کشور شده و با استفاده از فضای سیاسی سالیان اخیر به کشور برگشته اند نیز، به نظر می رسد تحلیل منطبق با واقعیت از این جریانات مهیج تاریخ معاصر افغانستان، ارائه نکرده اند.

این دسته از افراد و گروه ها، علم مخالفت و نکوهش را در مقابل هر دو حادثه برافراشته اند و با انتقادات غالباً کلیشه ای و قالبی از وقایع هفت و هشت ثور، بطور پیگیر سعی می کنند تا از ورود موثر فعالان این جریان ها در عرصهء تصمیم گیری های مهم سیاسی افغانستان به نحوی از انحاء جلوگیری کنند و از این طریق قدرت سیاسی تازه بدست آورده خود را تداوم بخشند.

	ارتش افغانستان در دوره کودتا

صرفنظر از بازیگران و صحنه گردانان حوادث هفت و هشت ثور، به نظر می رسد فعل و انفعالات عظیم ناشی از حوادث هفت و هشت ثور تغییرات شگرف و اساسی را در ساختار اجتماعی افغانستان به بار آورده اند.

در دهه های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، در حالی که در دورافتاده ترین نقاط افغانستان حضور تنظیم های جهادی روابط و مناسبات جدید اجتماعی- اقتصادی - فرهنگی را ایجاد کردند، مهاجرت صدها هزار روستایی به شهرهای بزرگ و بخصوص کابل آنان را مستقیماً زیر تأثیر دستگاه تبلیغاتی حزب دموکراتیک قرار می داد.

به همین ترتیب میلیون ها نفر در شهرها و روستاهای کشور برای کسب اخبار و اطلاعات به رادیوهای خارجی گوش می دادند که مجموعه این عوامل باعث "عام شدن امر سیاست در سطح مردم" افغانستان شد، پدیده ای که در تاریخ معاصر افغانستان بی سابقه بوده و یکی از اساسات تکوین مفهوم دولت- ملت است.

'وابستگی'  هرچند احزاب و گروه های چپی و اسلامی دست اندرکار حوادث هفت و هشت ثور، محصول دوران جنگ سرد هستند، وابستگی و ایدئولوژی زدگی از مشخصات مشترک شان است، اما تجربه هفت ساله تکنوکرات ها در افغانستان نیز نتوانسته است بر عنصر وابستگی غلبه کند سید اکبر زیوری

از طرف دیگر، مهاجرت میلیون ها نفر به خارج از کشور ضمن آشنا ساختن آنان با پدیده های متنوع مدرن، حس تازه تعلق به یک ملت واحد در دیار غربت را نیز به آنان القاء می کرد.

تحرکات عظیم اجتماعی بدنبال حوادث هفت و هشت ثور- که در تاریخ افغانستان بی سابقه بود- تکوین و فراگیری مفکوره جدید ملی گرایی را در گروه های بزرگ اجتماعی افغانستان بر اساس حقوق برابر افراد، پذیرش هویت های مختلف و متنوع و مشارکت این خرده هویت ها در یک هویت مشترک ملی پی ریزی کرده است.

به نظر می رسد این تغییرات اجتماعی - فرهنگی در میان گروه های میلیونی مردم افغانستان به گونه ای ریشه دوانده است که دیگر فرمول ها و معادلات سیاسی پیشین، پاسخگوی نیازهای جدید آنان نباشد.

برای تحکیم و تداوم ثبات و امنیت و تقویت نهادهای دولتی و افزایش اقتدار ملی در افغانستان نمی توان چشم بر این تغییرات ساختاری عمیق و گستردهء اجتماعی- فرهنگی ناشی از حوادث هفت و هشت ثور بست.