وحید مژده تحلیلگر افغان

	نورمحمد ترکی در حال برافراشتن پرچم حزب خلق در برابر ارگ ریاست جمهوری افغانستان

این سخن در مورد بسیاری از رهبران کودتاهای نظامی که پس از تصاحب قدرت، با توسل به خشونت می خواهند بر مسند قدرت باقی بمانند و در این راه در تقابل با مردم قرار می گیرند، صدق می کند.

کودتا تغییر نظام سیاسی در یک کشور با توسل به قدرت ارتش است و این عمل بیشتر در کشورهایی اتفاق افتاده که در آنها نهادهای دموکراتیک ضعیف و نیروی مسلح کشور نیرومند بوده است.

در نیمه دوم قرنی که گذشت، ما در افغانستان شاهد دو کودتای نظامی بودیم.

در کشوری که در آن تجربه دموکراسی کوتاه مدت و توام با چالش های فراوان بود، نخستین کودتا علیه همان دموکراسی نیم بند بوقوع پیوست که محمد ظاهرشاه را از اریکه قدرت بزیر کشید اما خانواده شاه همچنان بر مسند قدرت باقی ماندند، تا زمانی که کودتای دوم، نظام را از بنیاد واژگون کرد.

راه کوتاه

سخن از کودتای هفت ثور ما را بی اختیار به یاد کودتای قبلی در افغانستان می اندازد. کودتای داوودخان در ۲۶ سرطان ۱۳۵۲، راه کوتاه رسیدن به قدرت را نشان داد.

از آن به بعد، هر گروهی از راست تا چپ برای دست یابی به قدرت سیاسی، در صدد یاری گیری از ارتش شد.

مخالفین یکی بعد دیگری، به اتهام تلاش در جهت براندازی رژیم، یا راهی زندان شدند و یا کشته شدند که میوندوال، یکی از صدر اعظم های سابق و جمعی دیگر از فعالان اسلامی از همین جمله بودند.

کسانی که در کودتای داوودخان شرکت کردند، در حالیکه از رده های پایین ارتش آمده بودند، از امتیازات نسبتا خوبی برخوردار شدند که در شرایط آن زمان افغانستان وسوسه انگیز بود.

این مسئله را هم می توان مشوقی برای تمایل به کودتای بعدی دانست.

کودتای ثور، دومین تجربه پیروز در نوع خود در افغانستان بود.

	'کودتای داوودخان در ۲۶ سرطان ۱۳۵۲، راه کوتاه رسیدن به قدرت را نشان داد'

البته در میان کودتاگران، کسانی هم بودند که در مورد ماهیت نظامی که باید جایگزین نظام بر سر اقتدار شود، چیزی نمی دانستند و امتیاز طلبی آنها را به این ماجرا کشاند.

خواست مردم

کودتای قبلی در حقیقت تخته مشقی شد که کمونیست ها در کودتای هفت ثور از آن بهره بردند، بدون اینکه از یک تجربه بسیار مهم بدست آمده از آن ماجرا چیزی آموخته باشند.

هر رژیم کودتاگر در قدم نخست از عدم حمایت ملت رنج می برد زیرا به مشارکت ملت در حیات سیاسی معتقد نیست.

رژیم های کودتاگر در افغانستان مردم را بهره مند از رشد شعور سیاسی در حدی نمی دانستند که باید خود بر مقدرات خویش حاکم شوند.

کودتاگران خود را قیم ملت قلمداد می کردند. سخن مشهور داوود خان این بود که بزرگترین مشکل این ملت فقدان یک ایدئولوژی است.

کمونیست ها هم آمدند تا این ملت را به قول خودشان با ایدئولوژی دوران ساز طبقه کارگر مجهز کنند.

آنچه در این میان مورد توجه نبود، خواست مردم بود.

به باور کودتاگران، مردم درک درستی از منافع خویش نداشتند و این وظیفه نخبه ها بود که باید به جای آنان تصمیم بگیرند، نخبه هایی که با نیروی ارتش بقدرت رسیده بودند.