محمد کاظم کاظمی شاعر و نويسنده افغان

	فدايی را از معدود شاعران افغان است که در سن قريب به هشتاد سالگی‌، با همان قوت طبع جوانی شعر می‌گويد و حافظه ‌اش سرشار از شعرها و خاطراتی ماندگار است‌

در اين مراسم که عده زيادی از شاعران و نويسندگان شرکت داشتند، پس از بيانيه انجمن ادبی ناظم هروی* که توسط محمد ناصر ناهض خوانده شد، شماری از فرهيختگان همچون استاد سعاتملوک تابش، استاد لطيف ناظمی، استاد محمد داوود منير و شمار ديگری از شاعران و اهل قلم، نبشته ها، شعرها و بيانيه هايشان را در مورد شخصيت فرهنگی و ادبی استاد فدايی و سبک شعر وی ايراد کردند.

اين نخستين بار در تاريخ افغانستان است که از يک تن از مشاهير اين کشور، در زمان حياتش تجليل و تقدير می شود.

نيم قرن شاعری

استاد براتعلی فدايی، متولد سال ۱۳۰۷ خورشيدی است‌.

اين نخستين بار در تاريخ افغانستان است که از يک تن از مشاهير اين کشور، در زمان حياتش تجليل و تقدير می شود

گفته می شود که کار استاد فدايی در ادارات دولتی، به دليل انتقادهايی که از بعضی نابسامانيها می‌کرد، ديری نپاييد.

از استاد فدايی‌، شعرهای بسياری در مطبوعات افغانستان چاپ شده است‌، اما به طور مستقل‌، يک گزينه شعر او با عنوان حريم راز در سال ۱۳۷۱ خورشيدی به نشر رسيد که منتخبی بود از سه دفتر چاپ‌ نشده فرياد خون‌، ،گنج اسرار و راز سخن‌.

کتاب ديگر اين شاعر، چامه‌ها و چکامه‌ها است که در ۱۳۸۱ خورشيدی منتشر شده است‌.

فدايی دارای قريحه ادبی و تسلط ستودنی بر اسلوب های شعر کهن است.

اهل ادب در افغانستان، او را شاعری آشنا به اصول و فنون سخنوری‌ می دانند، البته با همان معيارهايی که در ادب سنتی اين کشور رايج بوده است‌.

از اين لحاظ، فدايی را می‌توان تالی بزرگانی همچون قاری عبدالله، غلام ‌احمد نويد، غلام‌ نبی عشقری و بالاخره استاد خليل‌ الله خليلی دانست‌.

ولی با همه گرايش و وفاداری به قالبها و معيارهای بلاغت قديم‌، فدايی کوشيده ‌است در محتوای آثارش پايبند مضامين مکرر و مفاهيم کهن نماند و تا حدی که سبک کار او اجازه می‌دهد، همپای تحولات زمانه حرکت کند.

شاعر ديروز و امروز  با همه گرايش و وفاداری به قالبها و معيارهای بلاغت قديم‌، فدايی کوشيده ‌است در محتوای آثارش پايبند مضامين مکرر و مفاهيم کهن نماند و تا حدی که سبک کار او اجازه می‌دهد، همپای تحولات زمانه حرکت کند

مذهبی‌سرايی‌، يکی از ديگر زمينه‌های جدی کار استاد فدايی است‌. او شاعری است شيفته بزرگان دين‌، و در همان قالبهای سنتی‌، منقبتهای بسياری برای آنان سروده است‌.

بسياری از مناقب استاد فدايی نقل محافل منقبت‌خوانی افغانستان است و بسياری از منقبت‌خوانان سنتی افغانستان‌، شعرهايی از او را در حافظه دارند.

'آزادمنش'

استاد براتعلی فدايی همچنين در ميان شاعران هم عصر خويش، به "آزادمنشی" شهرت دارد که "هيچگاه در جوار مراکز قدرت نزيسته و ستايشگر هيچيک از قدرتمداران عصر نبوده است‌".

او حاکميت حدود ده زمامدار افغانستان را تجربه کرده و به عنوان سخنوری شناخته می شود که "چه صريح و چه ضمنی‌، منتقد و يا معارض نظامهای حکومتی بوده است‌".

در سالهای دهه چهل‌، شعرهای انتقادی استاد فدايی در نشريات اتفاق اسلام‌ و ترجمان‌ چاپ می‌شد.

آثار  از استاد فدايی‌، شعرهای بسياری در مطبوعات افغانستان چاپ شده است‌، اما به طور مستقل‌، يک گزينه شعر او با عنوان حريم راز در سال ۱۳۷۱ خورشيدی به نشر رسيد که منتخبی بود از سه دفتر چاپ‌ نشده، فرياد خون‌، گنج اسرار و راز سخن‌. کتاب ديگر اين شاعر، چامه‌ها و چکامه‌ها است که در ۱۳۸۱ خورشيدی منتشر شده است‌

در دوران اشغال افغانستان توسط ارتش شوروی سابق نيز، فدايی به صف معارضان حاکميت پيوست‌، تحت تعقيب قرار گرفت و چندين سال آوارگی در ايران را در پی آن تجربه کرد.

شعر مشهور "اين بخارا نيست‌، خاک آرياست‌ -- مهد شير و ميهن شمشيرهاست‌" که در سالهای اشغال افغانستان ورد زبانها بود، اثر استاد فدايی است.

پرورش شاعران

براتعلی فدايی از نخستين بانيان و فعالان محافل ادبی هرات در عصر حاضر است و حدود نيم قرن‌، در اين مجامع و محافل حضوری جدی داشته‌است‌.

حاصل اين فعاليت، پرورش يک نسل از شاعران جوان آن روزگار بوده است که بعضی از آنان همچون ظاهر رستمی و نظام‌الدين شکوهی اکنون از شاعران شاخص پارسی سرای افغانستان به شمار می‌آيند.

فدايی را از معدود شاعران افغان است که در سن قريب به هشتاد سالگی‌، با همان قوت طبع جوانی شعر می‌گويد و حافظه ‌اش سرشار از شعرها و خاطراتی ماندگار است‌.

از استاد براتعلی فدايی تاکنون دو مجموعه شعر با نامهای حريم راز و چامه ها وچکامه ها به نشر رسيده است

اين پاره از يک شعر براتعلی فدايی‌، گويای سلوک شعری و سبک کار اوست‌:

	چامه ها و چکامه ها، اثری از استاد فدايی

شعر من پرده هر لولی بازاری نيست‌
که مرا حرفه شود
که مرا نان بخشد
که مرا جامه دهد
و مرا در رده مزدبگيران مقدم دارد
شعر من زاده ايمان من است‌
همه احساس‌، همه تدبير است‌
شعر من تصوير است‌
شعر من آژير است‌...

پيک صبح‌ نمونه ای از غزل استاد فدايی هروی است:

	حريم راز، برگزيده ای از اشعار براتعلی فدايی

پروانه‌سان به شعله عشق تو تا نسوخت‌
عاشق ز حال خويش صبا را خبر نکرد

يا پيک صبح بر من مسکين نظر نداشت‌
يا بر جوار کوی تو جانا گذر نکرد

خاکت به سر، دلا! که ز هجر رخ نگار
بر سنگ خاره، شعله آهت اثر نکرد

عمری تو لاف عشق و محبت زدی و يار
غير از حديث صحبت اغيار سر نکرد

ای مرغ پرشکسته‌! از اين دام ابتلا
کس بی وقوف‌، جان سلامت بدر نکرد

در راه عشق‌، توشه صبر و تحملی‌
آن کس که برنداشت‌، به جرأت سفر نکرد

دوشينه پير ميکده می‌گفت‌: نوش باد
آن را که باده خورد و ز مستی حذر نکرد

کو عاشقی که تن به رضای قضا نداد
وآنگاه بردباری حکم قدر نکرد

با درد و غم بساز، فدايی‌، که روزگار
جز زهر کين به کاسه اهل هنر نکرد

بازگشت به صفحه افغانستان