BBC Persian

یک ضرب المثل فارسی می گوید که از کوزه همو تراود که در اوست". وبلاگنویسی افغانها هم جدا از اوضاع عمومی افغانستان و مردمانش قابل بحث و بررسی نیست.

اوضاع رسانه ها و مطبوعات در افغانستان جنگزده و یا در حال برآمدن از جنگ، در شرایط دشواری قرار دارد. اگر موقعیت آن با کشور همسایه و همزبان افغانستان، ایران، مقایسه شود، تفاوت ها بسیار فاحش است و واقعیت اوضاع بیشتر نمایان می شود. مثلا گفته می شود که در میان ایرانی ها در حدود شصت هزار وبلاگ در موضوعات گوناگون وجود دارد. در حالی که تعداد وبلاگ افغانستانی ها از صد و پنجاه وبلاگ در چند موضوع محدود تجاوز نمی کند. البته ، همین تفاوت فاحش را در عرصه های روزنامه نگاری ، سینما ، برنامه های صدا و سیما و جزآن نیز می توان به وضوح مشاهده کرد.

اگر به وبلاگنویسی افغانستان درسطح خودش توجه شود، می توان ادعا کرد که در مدت کوتاهی جایگاه بلندی یافته است. وبلاگنویسی با توجه به امکانات محدود افغانستانها توانسته است هویت مشخص خود را در میان دیگر رسانه های مردم آن دیار پیدا کند. امروز وبلاگ نویسان و وبلاگ خوانان افغانستانی مجموعه ای قابل توجه است که در اقصی نقاط جهان حضور دارند.

غالبا وبلاگ نویسان افغانستان صنفی آواره و مهاجر هستند که هر کدام در گوشه ای از جهان رفته اند تا جان به سلامت برند. در سوی دیگر، کسانی که در افغانستان مانده اند به ندرت به امکانات رایانه ای و اينترنتی دسترسی دارند و از این طرق نمی توانند کاری نمایند.

آوارگی وبلاگ نویسان افغانستان در نام و عنوان وبلاگ های بسیاری انعکاس يافته است. خاصیت آوارگی و مهاجرت وبلاگ نویس ها باعث شده است که برای بسیاری از کسانی که هنوز دنبال آثار خودی و یا در پی رسانیدن آثار خود به خودی ها هستند، وبلاگ پایدارترین، عمومی ترین، وسیع ترین، ارزان ترین و قابل دسترس ترین رسانه مهاجرین افغانستان باشد.

در کنار این، آثار بسیاری از وبلاگ نویس ها از همین طریق به نشریات و خوانندگان داخل افغانستان راه می یابد و ناشدنی های بسیاری از این طریق ممکن شده است. گذشته از تمام اینها، وبلاگنویسی پناهگاه مهاجرانی است که برای نوشتن و گفتن و در بسیاری موارد درد دل کردن جای و امکانات دیگری ندارند.

نکته جالب دیگر هم اینکه با توجه به شرایط خاص افغانستان و امکانات بسیار محدود رایانه ای و اينترنتی در آن، خوانندگان وبلاگ ها هم عموما مهاجران خارج از کشورند، مهاجرانی که از آمریکا و اروپا گرفته تا ایران، پاکستان و ديگر کشورها پراکنده اند. شاید بتوان ادعا کرد که درصد بیشتر خوانندگان وبلاگ ها و دیگر نشریات اينترنتی، افغانهای مقیم کشورهای غربی می باشند که این هم دلایل خاص خود را دارد.

البته ناگفته نماند که چند وبلاگی و جمع قابل توجه خوانندگان هم در داخل افغانستان هستند که به نظر می رسد هر روز بر تعداد شان افزوده می شود.

برخلاف بسیاری از وبلاگ نویسان دیگر کشورها ، وبلاگ نویسان افغانستان به موضوعات محدودی می پردازند و صاحبان وبلاگ ها هم از اقشار مشخصی از مردم افغانستان نمایندگی می کنند.

شعر و شاعران، هویت سازان برجسته وبلاگ نویسی افغانستان شده اند. این جنبه از وبلاگ افغانها چنان برجسته است که در اولین برخورد، عناوین شاعرانه آنان جلب توجه می کند. گفتنی دیگر این قسمت، وبلاگ شاعران نامدار افغانستان است. از جمله آنان می توان به وبلاگ محمد کاظم کاظمی، ابوطالب مظفری، سمیع حامد ، غزل امروز افغانستان و شریف سعیدی اشاره کرد.

وبلاگ کاظم کاظمی یکی از پربارترین وبلاگ های ادبی افغانستان است که در آن به نقد شعر، شعر خود شاعر ، معرفی آثار ادبی دیگران و مسائل ادبی پرداخته می شود. این وبلاگ یکی از وبلاگ های برجسته و منحصر به فرد ادبی افغانستان است که در نزد فارسی زبانان غير افغانها نيز شناخته شده است.

در کل به نظر می رسد که شعر پروری و شاعر ستایی افغانها در میدان وبلاگ هم چون دیگر نشریات تصویر غالب باشد. شاید این به خاطر عقب مانی عرصه های هنری مدرن از قبیل سینما در افغانستان است که تا هنوز شعر، اغلب استعداد های هنری این کشور را به خود مشغول می دارد و شاید هم ریشه بسیار دیرینه شاعری در میان فارسی زبانان و جایگاه والای سنتی آن در جامعه افغانستان در این غلبه دخیل باشد.

بعد از شاعری ، چشمگیر ترین موضوعی که در وبلاگ ها به بحث گرفته می شود ، امور سیاسی است. وبلاگنویسی افغانستان هم چون دیگر جنبه های زندگی مردمان آن دیار، بسیار سیاست زده است و دیگر موضوعات کمتر مورد توجه قرار می گیرد. سیاست زدگی بیش از حد این عرصه، باعث شده است که وبلاگ ها، بیشتر میدان زور آزمایی برداشت های گوناگون سیاسی شود.

دموکراسی خواهی، تنوع طلبی سیاسی، فرهنگی و زبانی و نقد جریان های سیاسی از دیدگاه های گوناگون در نوشته های بسیاری ها به چشم می خورد و احساس می شود که از تب و تاب های ایدئولوژیک سال های پیشین به مقدار بسیاری کاسته شده است.

در کنار پراکندگی ها و تفاوت های مشهود و برجسته در میان وبلاگ های مختلف، رشد روز افزون نوعی همگرایی و همسویی میان بعضی دسته ها محسوس است. با این وجود هنوز مرزبندی ها و دسته بندی های سیاسی و قومی در نوشته ها و تحلیل ها قابل درک و نمایان است.
نقد عریان جریان های سیاسی و عملکرد رهبران هم از موضوعات مطرح وبلاگ های سیاسی است. در این قسمت شاید وبلاگ نویسانی چند بیش از هر موضوع دیگری پیشرو و پرکار بوده اند.

بحران دوامدار افغانستان به تمام لایه ها و طبقات جامعه تاثیر گذاشته و تا به اعماق سرایت کرده است. بر همین اساس، وبلاگنویسی افغانها هم نمودی از اوضاع بحرانی کشورشان شده می تواند.

معمولا یکی از بخش های وبلاگ، بخشی است که به نظر خوانندگان اختصاص دارد. در بعضی موارد، بخش نظرات خوانندگان به اندازه متن وبلاگ مهم و خواندنی است. از اولین روز ها، بخش نظرات خوانندگان بعضی وبلاگ های افغانها میدان جنگ و تنش بود. این نزاع ها از اتهامات و دشنام زنی های کوچه و بازاری تا استدلال و به چالش گرفتن های جدی همدیگر نوسان داشت و دارد.

بحث و نقد شاید یکی از بهترین شیوه های دموکراتیزه کردن تصادم ها و تفاوت ها باشد. اما از آنجایی که همیشه به صورت راست و درست انجام نمی شود و در مواردی به اتهامات و سخن های ناروا می کشد، اینک هر روز به جمع وبلاگ هایی که بخش نظرات خوانندگان را حذف می کنند افزوده می شود. وبلاگ هایی که یک طرفه شده اند و بخش نظرات خوانندگان ندارند می توانند شاهد مثال های روشن این ادعا شوند که تنش و بحران، به وبلاگنویسی افغانستان هم رسیده است و آن هم به حدی که بسیاری ها را از بحث و تبادل نظر محروم کرده است.

مهمترین عامل درشتی و پرخاشگری ویرانگر عده ای شاید انگشت شمار، استفاده آنان از نام های مستعار است، پوششی که برای آنان فرصت هر نوع شیوه گفتن را فراهم می کند.

خاستگاه وبلاگنویس ها هم چون موضوع وبلاگ ها محدودیت هایی دارد. به نظر می رسد که بیشتر وبلاگ نویس ها، فارسی زبانان مهاجر افغانستان و به طور عمده از میان دو قوم هزاره و تاجیک باشند.

علت اصلی محدودیت وبلاگنویسی به کتله های خاص، در کنار علل دیگر، فراوانی و فراهم بودن امکانات فنی زبان فارسی در برنامه رایانه ها و اينترنت است. همزبانی فارسی زبانان افغانستان با ایرانی ها باعث شده است که آنان از امکانات وسیع زبانی که توسط ایرانی ها و یا برای ایرانی ها توسط مراکز خدمات اينترنتی فراهم می شود، بهره مند شوند.

مجامعی چون « پرشن بلاگ » که معروف ترین مجمع وبلاگنویسان فارسی زبان می باشد، در جای دادن و همکاری با وبلاگنویسان افغانستان بسیار سخی بوده اند و حتی در همین راستا لیست جداگانه ای از وبلاگ های افغانها در « پرشن بلاگ » ایجاد شده است که در یافتن و ارتباط درونی وبلاگ های افغانستانی بسیار مفید است. این گونه همکاری ها ، پای سنگ مجمعی است که کم کم وبلاگ های افغانها را جان و میدان داده است.

در آخر خوب است تا یادی از چند وبلاگی شود که توسط زنان نوشته می شود. در این وبلاگ ها در کنار دیگر خصوصیات وبلاگ نویسی افغانها، نوعی زنانگی قلم محسوس است. در قسمت وبلاگ زنان افغانستان یک نکته جالب توجه، حضور خانم زینت نور است که وبلاگ چند نویسنده نامور وبلاگستان را طراحی کرده است و خود چند وبلاگ شعر دارد.

شاعره معروف افغانستان ، لیلا صراحت روشنی که چندی قبل در مهاجرت در هالند درگذشت از دیگر وبلاگنویسان زن افغانستان بود که گویا تا هنوز وبلاگش به یادگار مانده است. حضور زنان شاعر و نویسنده ، وبلاگ نویسی را از مردسالاری معمول افغانستان، دورتر می نماید.

با آمدن تغییرات و بهبودی اوضاع آموزشی در داخل افغانستان ، انتظار می رود که وبلاگ نویسی هم مورد استقبال بیشتر واقع شود .