کابینه طالبان؛ اداره افغانستان با نظم تازه‌ای شروع می‌شود

چند روزقبل هنگامی که ملا عبدالغنی برادر، معاون کنونی رئیس الوزرای حکومت طالبان برای شروع مذاکره جهت تشکیل یک رهبری به منظور کنار گذاشتن اسلحه جهت اداره افغانستان، وارد کابل شد گفت: "ما برای تشکیل یک دولت فراگیر که نماینده تمام مردم افغانستان باشد کار می کنیم."

ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان نیز در اولین کنفرانس مطبوعاتی در کابل پس از به قدرت رسیدن غیرمنتظره طالبان در ۱۵ اوت/سنبله قول داد "ما می خواهیم در صلح زندگی کنیم. ما هیچ گونه دشمنان داخلی یا خارجی نمی خواهیم."

مدتهاست که رهبران طالبان یک چنین سخنانی را بر زبان آورده اند.

اما ناظران فزاینده طالبان از جمله افغان ها، دولت های خارجی، مقام های بلند پایه نهادهای بشردوستانه و کارشناسان سیاسی در سراسر جهان معتقدند که قضاوت در باره طالبان باید بر اساس عمل آنان باشد نه حرف، اظهار نظری که این روزها مرتب تکرار می شود.

ولی به حق بیشتر از همه این افغان ها هستند که از نزدیک اتفاقات را تحت نظر دارند.

همان روزی که زنان افغان با بنرهایی که تقاضای حقوق، نمایندگی، و داشتن نقش در جامعه به صراحت روی آنها نوشته شده بود در کابل و سایر شهرهای افغانستان به خیابان ها آمده بودند، دولت جدید طالبان اعلام شد.

آیا این نشانه دیگری از زیرکی طالبان در استفاده از رسانه ها بود که سبب شد موقتا خبرهای مربوط به تیراندازی هوایی طالبان، استفاده از ته قنداق تفنگ و چوبدست برای متفرق کردن معترضین از سر خط اخبار جهان حذف شود؟

یک چنین خبر بسیار مهمی که همه منتظر آن بودند، در جریان یک نشست مطبوعاتی معمولی اعلام شد. این پیام رسانه های اجتماعی را مبهوت کرد و موجب شوکه شدن کسانی شد که وعده های طالبان را فورا باور کرده بودند.

کابینه طالبان نه تنها فراگیر نیست بلکه مطلقا انحصاری است. ساختار قدیمی جنبش طالبان با کمیسیون ها، نمایندگان و هبت الله آخندزاده رهبر قدرتمند طالبان به صورت کابینه ای با همان ساختار سیاسی دولت ها در هر جای دیگر، درآمده است.

وزارت نهی از منکر و امر به معروف که از آن انتقاد فراوان می شد باز گشته و وزارت امور زنان حذف شده است. اکثر اعضای کابینه از قبایل پشتون هستند و تنها یک تاجیک و یک هزاره ای که هر دو از طالبان هستند در کابینه دیده می شود. در کابینه نام هیچ زنی حتی در سمت معاونت وزارت به چشم نمی خورد.

دولت جدید متشکل است از اعضای قدیمی و پرسابقه طالبان به علاوۀ نسل جدید ملاها و فرماندهان نظامی: مردانی که در دهه ۱۹۹۰ که طالبان بر افغانستان حکومت می کردند، اداره کشور را در دست داشتند و اکنون بازگشته اند، ریش های به مراتب بلندتر؛ زندانیان سابق گوانتانامو؛ کسانی که در حال حاضر در لیست سیاه آمریکا و سازمان ملل متحد قرار دارند، پیکارجویان جنگ دیده ای که در ماه های اخیر از هر سو فشار آورده اند، کسانی که داوطلب برقراری صلح شده و سر میزهای مذاکره می نشستند و با وعده یک طالبان جدید و پیشرو، در پایتخت های منطقه ای رفت و آمد می کردند.

برخی از این اسامی کاملا آشنا و بعضی در حال حاضر بحث انگیز به نظر می رسند.

ملا حسن آخوند، سرپرست کابینه (رئیس الوزرا)، مرد ریش سفیدی است که از بنیانگذاران طالبان است و در حال حاضر در فهرست تحریم شدگان سازمان ملل متحد قرار دارد.

سراج الدین حقانی، سرپرست موقت وزارت کشور/داخله است که به جز در عکس ها کمتر دیده شده و با شال کِرِم رنگی که نیمی از چهره اش را می پوشد، شناختنش مشکل است. در یک پوستر اداره پلیس فدرال آمریکا (اف بی آی) برای سر او ۵ میلیون دلار جایزه تعیین شده. مقاله ای که در سال ۲۰۲۰ در روزنامه نیویورک تایمز نوشت و در آن خواهان صلح شده بود، موجب افزایش شهرت او شد. البته در این مقاله به این موضوع اشاره نشده بود که وجه تسمیه شبکه حقانی پس از آن بود که خانواده او عامل شماری از مرگبارترین حمله ها به غیرنظامیان افغان معرفی شدند. خانواده حقانی وجود شبکه حقانی را انکار می کنند و اصرار می ورزند که آنها اکنون بخشی از طالبان هستند.

ملا محمد یعقوب سرپرست وزارت دفاع، بزرگترین پسر ملا عمر بنیانگذار طالبان است.

ولی این فقط یک کابینه موقت است.

در نشست خبری در کابل، پس از سئوال های زیاد روزنامه نگاران، گفته شد که به موقع اسامی مقامات بیشتری اعلام خواهد شد. احمدالله وثیق معاون کمیسیون فرهنگی به همکارم اسکندر کرمانی گفت "ما هنوز تمام وزیران و معاونان را اعلام نکرده ایم بنا بر این امکان دارد عده ای به این لیست اضافه شوند."

این اظهارات ممکن است مبین آغاز دادن پاداش و مطمئن کردن پیکارجویانی باشد که بسیاری از آنان در حال حاضر به کابل سرازیر شده اند تا به استقبال "نظام ناب اسلامی" بروند.

همچنین نظر می رسد ترکیب کابینه نشانه مصالحه ای است که در آن دقت به کار گرفته شده. محمد حسن آخوند به ناگهان در رأس کابینه قرار می گیرد و رقبای سنگین وزن سیاسی و نظامی خود را سر جای خودشان می نشاند از جمله ملا عبدالغنی برادر که بسیاری پیش بینی می کردند یک پُست رهبری را خواهد داشت و در عوض پُست معاون رئیس الوزرا به او داده شده.

گفته می‌شود رهبران طالبان با عضویت رهبران سیاسی گذشته در کابینه مخالفت کرده اند بخصوص کسانی که فساد موجب بدنامی شان شده و می گویند آنها قبلا بر سر کار بوده اند.

شیر محمد عباس استانکزی، از مذاکره کنندگان طالبان در دوحه که اکنون به سمت معاون وزیر خارجه منصوب شده- همان پستی که در دوره قبلی حکومت طالبان داشته، به من حرفی زده بود که هنوز در گوشم زنگ می زند.

پس از آن که در فوریه ۲۰۲۰ توافق تاریخی آمریکا و طالبان امضا شد، از او پرسیدم به افغان هایی که از بازگشت طالبان بیمناک هستند، چه خواهد گفت؟ او با اشتیاق تمام گفت: "به آنان خواهم گفت ما دولتی خواهیم داشت که قابل قبول اکثریت باشد."

به عبارت دیگر، دولتی که دارای ارزش های سنتی باشد نه تقلید ایده های غربی.

آنموقع، روزهای پر شَر و شوری بود که افغان ها می توانستند امیدوار باشند که بدترین دوره جنگ تمام شده. چندی بعد در همان سال ۲۰۲۰، در اولین روز گفتگوهای رسمی افغان ها در قطر، وقتی طالبان به طور ضمنی گفتند که دیگر به دنبال یک امارت اسلامی نیستند چون حساسیت این موضوع را می دانند، نجواها و زمزمه های حاضرین شروع شد.

در گفتگو با مذاکره کنندگان زن، به آنان اطمینان داده شد که زنان می توانند به جز ریاست جمهوری، هر نقش دیگری از جمله وزارت داشته باشند.

ولی حالا طالبان تغییر کرده اند.

فوزیه کوفی، از مذاکره کنندگان و نماینده سابق پارلمان که بسیاری از این وعده ها را شنیده هشدار می دهد "کسانی که به بافت اجتماعی افغانستان توجه نمی کنند با چالش های جدی مواجه خواهند شد."

این چالش ها هم اکنون در تظاهرات خیابانی و حرف هایی که در پایتخت های سراسر جهان زده می شود، متبلور شده.

در یک بیانیه وزارت خارجه آمریکا هشدار داده شده "دنیا از نزدیک مراقب شماست" و در یک سرمقاله روزنامه Nezavisimaya چاپ روسیه نوشته شده "احتمال شناسایی بین المللی طالبان در آینده نزدیک وجود ندارد."

و حتی ممکن است این چالش از داخل نسل جوانتر طالبان باشد.

اخیرا یک طالب جوان به من گفت: "باید به درس های تاریخ توجه کنید" وی تاکید کرد که اگر طالبان دوباره سعی کنند همه چیز را تحت سلطه خود درآورند، همانطور که در ۲۰۰۱ اتفاق افتاد، دوباره سرنگون خواهند شد. یک نفر دیگر از این که به ملاهایی که تنها در مورد مسائل مذهبی درس خوانده اند، پست های زیادی داده می شود ابراز ناخرسندی کرد.

نفرات طالبان از ساختمان سفارت سابق آمریکا در کابل محافظت می کنند. روی دیوارهای سفارت به عربی نوشته شده : الله اکبر. محمد رسول خداست.

هبت الله آخندزاده، رهبر طالبان در بیانیه‌ای که پس از اعلام کابینه موقت صادر شد خاطر نشان کرد که نیاز مبرمی به استعداد، ارشاد و کار تمام مردم با استعداد و حرفه‌ای است.

ولی در تمام پند و اندرزهای او همچنین روشن بود که مقصود اصلی، تقویت "نظام" و برقراری مجدد امارت اسلامی است.

در چند روز اخیر از افراد مختلفی که در کابل نظاره‌گر طالبان هستند پرسیدم فکر می‌کنند در طول زمان، رهبری طالبان سختگیرتر خواهد شد یا انعطاف پذیرتر؟

بادهای قوی ممکن است آنان را به مسیرهای مختلفی بکشاند.

نهادهای عمده کمک‌رسانی جهانی که حدود ۸۰ درصد بودجه دولت سابق را فراهم می‌کردند از نزدیک اوضاع را تحت نظر دارند.

مارتین گریفیث، رئیس کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل متحد در حال پایان دیدارش از افغانستان به من گفت "آنها در تنگنای بسیار بسیار وحشتناکی به سر می‌برند". در این دیدار وی به مهم بودن اصول و ارزش‌های بشردوستی از جمله شمول زنان و دختران تاکید کرده بود.

جنبش‌های جهادی در سراسر جهان هم که با اشتیاق به تاسیس یک دولت اسلامی که با قوانین اسلامی (شریعت) مطابقت دارد خوش آمد گفته بودند، رهبران جدید افغانستان را زیر ذره بین قرار داده‌اند.

البته این اصطلاح را در مورد افغانستان می‌توان به کار برد که "بزرگتر از آن است که شکست بخورد". هشدارها در باره یک پناهگاه امن برای گروه‌های افراطی، نگرانی‌ها در باره حقوق بشر و تشدید بحران گرسنگی و تنگدستی، سبب خواهد شد که بسیاری به این فکر بیافتند که برای کار با رهبران طالبان که هنوز راه خودشان را می‌روند و بجای یافتن یک آینده متفاوت هنوز ریشه در گذشته شان دارند، راهی پیدا کنند.

ولی این گفتۀ بجایی خواهد بود که آنچه مهم است عمل است نه حرف.