منازعه کشمیر چه تاثیری در مذاکرات صلح افغانستان دارد؟

بحران اخیر در کشمیر پس از لغو اصل ۳۷۰ قانون اساسی هند از سوی مقامات این کشور، تنش در این منطقه مورد منازعه بین هند و پاکستان را وارد فصل تازه و در عین حال خطرناکی کرده است که بالقوه می‌تواند بر روابط بین هند و پاکستان از یک سو و تحولات منطقه‌ای از جمله مذاکرات صلح در افغانستان تاثیر بگذارد.

در دیدار اواخر ماه گذشته عمران خان، نخست‌وزیر پاکستان با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، درخواست "میانجی‌گری" آمریکا در مسأله کشمیر با هند مطرح شده بود و رئیس جمهور آمریکا نیز در این خصوص اعلام آمادگی کرد؛ اگرچه هند بلافاصله چنین موضوعی را رد کرد.

در حالی که آمریکا نیاز به همکاری پاکستان در به نتیجه رسیدن مذاکرات صلح با طالبان دارد. آیا بحران در کشمیر بر روند صلح در افغانستان تاثیر می‌گذارد؟

بحران اعلام وضعیت فوق‌العاده در کشمیر به‌خاطر حذف اصل ۳۷۰ قانون اساسی هند و رفع خودمختاری داخلی منطقه جامو و کشمیر به سفر اخیر عمران خان به واشنگتن و تعهدات پاکستان برای همکاری در صلح افغانستان در سفر اخیرش به واشنگتن بی‌ارتباط نیست.

در دیدار نخست وزیر پاکستان با رئیس جمهور آمریکا، گزارش شده است که درخواست میانجی‌گری در مناقشه کشمیر میان هند و پاکستان مطرح شده است. با توجه به رابطه پاکستان با آمریکا و در حالی که نقش اسلام‌آباد در مذاکرات آمریکا با طالبان و ثبات در این کشور کلیدی است،گمانه‌زنی‌هایی مطرح شده که ممکن است پاکستان میانجی‌گری آمریکا در خصوص کشمیر را یکی از شرط‌های همکاری در مذاکرات صلح قرار داده باشد.

حامد کرزی، رئیس جمهور پیشین افغانستان نیز در واکنش به اظهارات برخی مقام‌های پاکستانی که مسأله کشمیر را با صلح افغانستان مرتبط دانستند گفته است:"ما از حکومت پاکستان می‌خواهیم تا مسأله افغانستان و کشمیر را که دو موضوع جداگانه است به هم ربط ندهند".

هند مسأله کشمیر را موضوع داخلی این کشور می‌داند و بنابراین بلافاصله وزارت خارجه هند این موضوع که نارندرا مودی برای میانجی‌گری از آقای ترامپ "درخواست" کرده را رد کرد.

وزارت خارجه آمریکا در تازه‌ترین واکنش هم گفته است که هند در زمینه لغو اصل ۳۷۰ و اعلان وضعیت تازه در جامو و کشمیر با آمریکا رایزنی نکرده است.

هر دو کشور هند و پاکستان مدعی حاکمیت کامل بر کشمیر است که اکثریت جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند اما هر کدام از این دو کشور تنها کنترل بخشی از این منطقه را در اختیار دارند.

حکومت آقای مودی و حزب حاکم بهارتیا جاناتا (بی جی پی) با شتاب زیاد روند ادغام کشمیر در اداره فدرال هند را روی دست گرفته است. بنا به این طرح، قرار است جامو و کشمیر به دو حکومت محلی (جامو و کشمیر و لداخ) تقسیم و در هند ادغام شود یعنی به عبارتی با لغو اختیارات ویژه این منطقه وضعیتی مشابه با دیگر ایالات هند خواهد داشت.

به این ترتیب، رابطه دولت فدرال (مرکزی) هند با این ایالت تغییر خواهد کرد و به عبارتی دست دولت در این منطقه بازتر می‌شود. ضمن اینکه اکنون هندیهای دیگر نقاط کشور آزادانه‌تر می‌توانند به این منطقه رفته مشغول به کسب و کار شوند و یا خانه و املاک خریداری کنند.

پاکستان به این اقدام هند واکنش شدیدی نشان داده و گفته است: "از طریق شورای امنیت سازمان ملل، اکنون درحال مطالعه آن هستیم، و موضوع را در مجمع عمومی مطرح خواهیم کرد، و در هر مجمعی با سران کشورها صحبت خواهیم کرد. مسأله را در رسانه ها مطرح خواهیم کرد و به جهان خواهیم گفت."

نخست وزیر پاکستان در این خصوص گفت: "من نگرانم که هند اکنون در کشمیر دست به پاکسازی قومی بزند. آنها سعی خواهند کرد بومیان را خارج و سایرین را جایگزین کنند و آنها را در اکثریت قرار دهند، تا جایی که بومیان چیزی جز برده نباشند."

مسأله صلح و ثبات افغانستان نقطه قوت پاکستان در بازی‌های منطقه‌ای است. در حالی که هند دست بالاتر در کشمیر دارد. مقام‌های پاکستان به طور غیر رسمی و رسمی صلح در افغانستان را به حل مسأله کشمیر با هند مرتبط می‌دانند.

زلمی خلیلزاد، نماینده آمریکا نماینده آمریکا در امور صلح افغانستان در میانه دور هشتم مذاکرات صلح با طالبان و درحالی‌که که بر اساس گزارش‌ها نمایندگان طالبان و آمریکا روی جزئیات توافق کار می‌کنند و انتظار نهایی شدن توافقات صلح می‌رود، به دهلی نو سفر کرد. این سفر همزمان شد به اقدام هند در خصوص کشمیر.

این همزمانی البته گمانه‌زنی‌هایی را مطرح کرد که این سفر بی‌ارتباط با کشمیر و مذاکرات صلح با طالبان نیست.

آقای خلیلزاد در صفحه توییترش نوشته است که با وزیر خارجه هند درباره روند صلح افغانستان گفتگو کرده، جزئیات را شریک ساخته و نظر جانب هندی را گرفته است و اضافه کرده است:"هند می‌تواند نقش مهمی در کمک به صلح پایدار در افغانستان بازی کند".

حکومت افغانستان در زمینه بحران اخیر در کشمیر هنوز واکنش نشان نداده است اما همواره تاکید داشته که مناسبات افغانستان و هند به صورت دو جانبه بوده و علیه کشور سومی نیست. هند از بزرگترین کشورهای کمک کننده با بازسازی افغانستان است و در این کشور نقش فعالی دارد. تنش بین هند و پاکستان بالقوه می‌تواند بر آنچه که در افغانستان می‌گذرد.

بسیاری از ناظران افغانستان را صحنه رقابت و رویارویی هند و پاکستان می‌بینند، بویژه اینکه هند از مخالفین سرسخت طالبان است، و پاکستان در موضوع کاملا مخالف آن قرار دارد به نحوی که تلاشها برای مذاکره با طالبان از اسلام‌آّباد می‌گذرد.

در این چارچوب اگر تنش این دو کشور به عبارتی پاکستان را در موقعیت ضعیف قرار دهد، امکان استفاده از موضوع افغانستان برای به اصطلاح خلل در مذاکرات صلح که بالقوه حضور آمریکا را در منطقه تحت تاثیر قرار می‌دهد می‌تواند به گفته ناظران از سوی پاکستان و یا دستکم حلقاتی در این کشور برای استفاده از آمریکا بر فشار بر هند درخصوص کشمیر، مورد استفاده قرار گیرد.