'پیشرفت درگفت‌وگوهای بین‌الافغانی'، نشست دوحه چه اهمیتی داشت؟

نشست 'بین‌الافغانی ' دوحه در نوع خود از نظر ترکیب شرکت‌کننده‌ها متفاوت بود و این یکی از ویژگی‌هایی بود که‌ آن را با دیگر نشست‌های 'بین‌الافغانی ' در مسکو و اسلام‌آباد متمایز می‌کند.

کشورهای میزبان قطر و آلمان در انتخاب چهره‌های شاخص سیاسی و اجتماعی از داخل افغانستان روند دشواری را پیمودند ولی تلاش کردند دراین روند سلیقه‌های خاص تحمیل نشود و چهره‌های جوان و نو به ویژه از میان زنان در آن برجسته باشد.

نوع بحث‌ها و مناظره‌ها در نشست دوحه نیز معرف همین مشخصه بود که این بارهم طالبان و هم فعالان سیاسی و مدنی از داخل افغانستان با صراحت لهجه صحبت کردند، نقاط مورد اختلاف و اشتراک را تشخیص دادند و بیاینه پایانی نشست نیز در نوع خود دارای نکات تازه است.

از جمله در آن به مساله عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی که مشخصه نظام اسلامی مدرن و به‎روز است توجه شده و مذاکرات و تفاهم بین‌الافغانی راه حل منازعات خوانده شده است.

همچنین تاکید بر متعهد شدن طرف‌های درگیر بر تضمین امنیت غیرنظامیان، موسسات عام‌المنفعه، نهادهای آموزشی و منازل رهایشی از نکاتی است که در قطعنامه‌های نشست‌های قبلی دیده نمی‌شد.

هم طالبان و هم تیمی که از افغانستان آمده بودند در یک مساله توافق نظر داشتند که جنگ غیرقابل تحمل شده و شرایط برای تغییر و پذیرش تغییر در افغانستان مساعد شده است.

هم‌دیگرپذیری روح بیانیه پایانی نشست دوحه را می‌سازد و بیانیه از طرفین درگیر می‌خواهد ادبیات تهدید و انتقام‌جویی را کنار بگذارند. زندانیان کهن‌سال و بیمار بدون قید و شرط رها شوند و جان و مال غیرنظامیان را محترم بشمارند و تلفات غیرنظامیان را در جنگ به صفر تقلیل دهند.

زنان نقش کلیدی در تدوین بیانیه پایانی داشتند. حبیبه سرابی، معاون شورای عالی صلح افغانستان کمیته تهیه و تدارک بیانیه پایانی نشست دوحه را رهبری می‌کرد. فوزیه کوفی، از سیاستمداران برجسته زن در افغانستان در مورد کاربرد نظام اسلامی، حاکمیت اسلامی یا امارت اسلامی موضع روشن داشت و تاکید می‌کرد که باید نگاه‌ها به آینده باشد.

نادر نادری، از مقامات ارشد دولت افغانستان دراین نشست به عدم تمایل طالبان به اذعان حقوق شهروندی و درج اصطلاح تعهدات افغانستان به میثاق‌های بین المللی ایراد داشت اما در کل هم طالبان و هم تیم کابل بیانیه پایانی را یک موفقیت و آغاز تفاهم جدی برای مذاکرات بیشتر ارزیابی کردند.

حمله خونین گروه طالبان در غزنی که در نتیجه آن شمار زیادی دانش‌آموزان زخمی شدند هم بر فضای نشست سایه افگند ولی نمایندگان طالبان همچنان تاکید داشتند که جنگجویان این گروه به اهداف نظامی حمله می‌‎کنند و تلفات غیرنظامی غیرعمدی است.

من از نزدیک می‌دیدم که در دیدگاه‌های طالبان و شخصیت‌های سیاسی و مدنی افغانستان که در نشست دوحه شرکت داشتند، انعطاف و تحمل شنیدن مسایل مورد اختلاف دیده می‌شد، هرچند نمایندگان طالبان در برخی موارد همچنان بر راه حل‌های نظامی تاکید داشتند.

ولی در صحبت‌های غیررسمی می‌گفتند که وقت آن است که هم آنها و هم طرف داخل افغانستان (بدون اشاره به دولت افغانستان) باید به منافع علیای افغانستان فکر کنند.

به نظر می‌رسد که گروه طالبان دیگر به جنگ به عنوان راه پیروزی تاکید ندارد.

در بیانیه پایانی نشست دوحه در مورد خروج سربازان خارجی چیزی درج نشده است، در عوض شرکت‌کنندگان از مذاکرات جاری آمریکا با طالبان در قطر حمایت کرده‌اند و تصمیم‌گیری درین جدول زمانی خروج نیروهای خاجری از افغانستان را به مذاکرات میان طالبان و آمریکا محول کردند.

اما هیات کابل به "خروج مسئولانه" و طالبان به "پایان اشغال" اصرار داشتند. این درحالیست که در نشست مسکو بر خروج نیروهای خارجی از افغانستان تاکید شده بود.

نمایندگان نسل نو افغانستان در نشست دوحه در برابر طالبان به گفت‌وگو و مناظره نشستند؛ چهره‌هایی‌که در زمان حاکمیت طالبان کودک بودند ولی حالا می‌خواهند برای آینده افغانستان و نسل‌های بعدی راهی برای تفاهم با طالبان پیدا کنند.