فرهنگیان افغان توسط ماموران امنیتی پاکستان 'تحقیر می‌شوند'

فرهنگیان افغانستان و پاکستان می‌گویند تنش و بی‌اعتمادی سیاسی میان کابل و اسلام آباد، بر ارتباط فرهنگیان دو طرف تاثیرات منفی به‌جا گذاشته‌است.

فعالان فرهنگی افغان مدعی‌اند هر زمان که برای شرکت در نشست‌های فرهنگی به پاکستان رفته‌اند، در آن طرف "خط دیورند" از طرف دستگاه‌های اطلاعاتی پاکستان آزار و اذیت شده‌اند.

در روزهای اخیر شاعران نامدار مناطق پشتون‌نشین پاکستان برای شرکت در سمینار خوشحال خان ختک، شاعر پشتوزبان افغان به کابل سفر کرده بودند.

اباسین یوسفزی یکی از این شرکت کنندگان و از چهره‌های برجسته ادبی ایالت خیبرپختونخواه پاکستان است. او هرچند از ابراز نظر سیاسی در مورد روابط افغانستان و پاکستان خوداری می‌کند ولی ارتباطات فرهنگی و هنری بین دو کشور همسایه را بااهمیت می‌خواند.

او به زبان شاعرانه‌ای می‌گوید: "اغیار درون خانه دیوار هم‌ بکشد، عبور بلبل از دیوار گل کار مشکلی نیست. محبت می‌تواند دیوار نفرت میان کشورها را بردارد."

به گفته او اهالی فرهنگ دو طرف تلاش می‌کنند تا خارج از مجراهای حکومتی، روابط فرهنگی میان نویسندگان و شاعران دو کشور تقویت شود.

آقای یوسفزی گفت: "دین، مذهب، رنگ و روغن، غذا و حتی خون نویسندگان دو طرف شریک است. نقش نویسندگان و فرهنگیان بسیار مهم است. نویسندگان، چشم، زبان و فکر اقوام هستند. زمانیکه این چشم‌ها و مغزها فکری می‌کنند، این فکر مشترک است."

او معتقد است که نویسندگان چه از این طرف و یا از آن طرف باشند، دارای برنامه مشترک هستند و این افراد همیشه برای پیشرفت زبان و بیداری فرهنگی تلاش می‌کنند.

در میان فرهنگیان افغانستان باور بر این است که فرهنگیان پاکستانی به خصوص در مناطق پشتون‌شین این کشور وقتی به افغانستان سفر می‌کنند، همواره با استقبال گرم روبه‌رو می‌شوند. در سیمینار "خوشحال نابغه" که در کابل برگزار شد، محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان از فرهنگیان پاکستان، این‌گونه تقدیر و توصیف کرد: "درویش‌ درانی آمده‌اند، هرگاهی غم داشته باشم، آثار درویش صاحب را مطالعه می‌کنم."

درویش درانی شاعر پشتو زبان و معروف پاکستانی است که اکنون در شهر کویته پاکستان زندگی می‌کند.

حضور پررنگ نویسندگان پاکستانی در جشنواره‌های شعر "گل نارنج" در ولایت ننگرهار در شرق افغانستان، "گل انار" قندهار در جنوب و "مشاعره دریای هلمند" در جنوب، نمونه‌هایی از استقبال گرم فرهنگیان مناطق پشتون نشین آن سوی خط دیورند در افغانستان است. ولی فرهنگیان افغان می‌گویند نگاه دولت پاکستان با فرهنگیان افغانستان نگاه متفاوت و "تحقیر آمیز" است.

خوشحال روحی، از فعالان فرهنگی افغان که نشست‌های فرهنگی و ادبی نویسندگان دو کشور همسایه را در افغانستان برگزار می‌کند، از سفرهایش به پاکستان، تجربه‌های ناخوش آیندی دارد.

او می‌گوید: "در سفرهایی که به پاکستان داشتیم، گاهی اوقات با مزاحمت‌هایی مواجه شدیم. در سال‌های اخیر آهسته آهسته محدودیت‌ها بیشتر [از طرف حکومت پاکستان] وضع شد. هنگام عبور از مرز پاکستان، همواره با مشکلات مواجه شده‌ایم."

آقای روحی از خاطره‌های تلخی خود یادآوری می‌کند که پس از عبور از مرز پاکستان در مسیر راه از طرف سازمان اطلاعاتی پاکستان "بازرسی" شده، "گذرنامه‌اش را گرفته‌‌اند" و پاسپورتش را "کپی" کرده و حتی می‌خواسته اند که از او "عکس" بگیرد.

او می‌گوید: "مهماندار ما در پاکستان با مشاهده این برخوردها بسیار ناراحت شد". به گفته او مسئولان پاکستانی با این گونه رفتار می‌خواستند که او را تحت "فشار روحی" قرار دهند تا در آینده برای شرکت به برنامه‌های فرهنگی به پاکستان سفر نکند.

آقای روحی در عین حال می‌گوید که برخورد فرهنگیان پاکستان با آنان گرم و صمیمی بوده است.

در کنار برنامه‌های رسمی و دولتی، برخی از نهادهای فرهنگی پاکستان نیز بارها میزبان کنفرانس‌ها و نشست‌های علمی و فرهنگی میان نویسندگان، شاعران، فعالان جامعه مدنی و روزنامه نگاران افغانستان و پاکستان به ویژه در مناطق پشتون‌نشین بوده‌اند.

در چند سال اخیر، تنها دفتر میدیوتیک افغانستان که در زمینه رسانه و فعالیت‌های مدنی کار می‌کند، بیش از پنجاه نشست علمی، فرهنگی در افغانستان و پاکستان برگزار کرده و زمینه رفت و آمد نویسندگان، شاعران، فعالان جامعه مدنی و روزنامه نگاران را به هر دو کشور فراهم کرده است.

هدف از این برنامه‌ها، اعتماد سازی میان ملت‌های دو کشور عنوان شده است. محمد عاطف فقیرزاده، رئیس میدیوتیک در افغانستان می‌گوید که روابط تنش آلود سیاسی همواره فعالیت‌های فرهنگی میان دو کشور را تحت شعاع قرار داده‌است.

او می‌افزاید: "روابط خراب بین حکومت‌ها معمولا تاثیر مستقیم بین اقشار مختلف جامعه و مراکز تعلیمی به دنبال دارد. در پی‌ وخامت در روابط، اکثرا دولت‌ها تلاش کرده که رفت و آمدها را محدود کنند و محدودیت‌های بیشتر وضع کنند. ما در تلاش این هستیم که سهولت‌های بیشتر در رفت و آمد ایجاد شود، تا فعالان بتوانند حداقل به راحتی رفت و آمد کنند."

آقای فقیرزاده معتقد است که برای تامین صلح منطقه‌ای، کار مشترک نیاز است و با افزایش رفت و آمدها فعالان می‌توانند با تمرکز بر مشترکات برای تامین صلح کار کنند.

با تمام این مشکلات و محدودیت‌ها، فعالان فرهنگی افغانستان و پاکستان به این باورند که رابطه فرهنگی دو کشور ناگسستنی است و حتی در سایه تنش‌های سیاسی ادامه خواهد یافت.