خودکشی در هرات؛ شهر پر زهر بی پادزهر

مسئولان شفاخانه حوزه‌ای هرات می‌گویند برای رسیدگی به بیمارانی که با خوردن مواد سمی اقدام به خودکشی می‌کنند، به یک مرکز ویژه درمانی و مجهز به امکانات فوق تخصصی نیاز است.

داکتر عزیزالرحمان جامی، مسئول بخش عاجل شفاخانه هرات به بی‌بی‌سی گفت که در یک سال (۱۳۹۵) حدود یک هزار نفر در هرات با خوردن مواد سمی و خطرناک اقدام به خودکشی کرده‌اند.

از این تعداد، حدود ۳۰ نفر جان باخته و بقیه نجات داده شده‌اند.

دکتر جامی می‌گوید هر روز بین ۴ تا ۷ نفر که با خوردن عمدی داروهای مضر مسموم می‌شوند، به این شفاخانه منتقل می‌شوند و این وضعیت، به گفته او، باعث شده تا امکانات و نیروی بشری این شفاخانه عمدتا به رسیدگی به این بیماران اختصاص یابد.

او می‌گوید: "بیماران مسموم شده، مراقبت‌های ویژه و فوق تخصصی نیاز دارند. این امکانات را فعلا نداریم. مثلا بعضی از این مریض‌ها ضرورت به تزریق پادزهر دارند که سم را در وجود مریض خنثی کند اما در حال حاضر پادزهر در شفاخانه هرات موجود نیست و در بازار آزاد هم به آسانی به دسترس مردم قرار نمی‌گیرد."

او می‌گوید که وجود پادزهر، احتمال مرگ و میر را کمتر می‌سازد اما او احتمال این را که مریضی صرفا به دلیل نبود پادزهر فوت کرده باشد، رد می‌کند.

اما همین که دسترسی به زهر آسان و به پادزهر تقریبا ناممکن است، برای آقای جامی نگران کننده است.

او می‌گوید: "دوای مخدر خیلی آسان در دسترس مردم قرار می‌گیرد؛ حتی دواخانه‌های رسمی شهر دواهای مخدره را اکثرا بدون نسخه دکتر در دسترس مراجعین قرار می‌دهند و بعضی دواهای سمی مثل مرگ موش در دکان‌ها فروخته می‌شود. یک کودک هم می‌تواند به بهانه این که در خانه‌اش موش پیدا شده، با پرداخت کمی پول مرگ موش بخرد."

واقعاتی که به عنوان مسمومیت یا اقدام به خودکشی با خوردن داروهای خطرناک در شفاخانه ثبت می‌شود، ممکن است علل و انگیزه‌های متعدد داشته باشد.

خشونت‌ها و منازعات خانوادگی، فقر و بیکاری، افسردگی و اختلالات روانی از مهمترین این عوامل و انگیزه‌ها شمرده می‌شوند.

بر اساس آمارهای رسمی، از یک هزار نفری که در سال ۱۳۹۵ خورشیدی با خوردن داروهای خطرناک و مضر در هرات اقدام به خودکشی کردند، نود درصد آنان زنان عمدتاً جوان بوده‌اند.

دکتران شفاخانه حوزه‌ای هرات می‌گویند که شمار کمی از این واقعات نیز انگیزه‌ای جز "تمارض" ندارند.

آنان می‌گویند برخی از افراد برای وارد کردن فشار یا جلب توجه دیگر اعضای خانواده خودشان را مسموم می‌کنند، در حالی که قصد خودکشی هم ندارند.

محمد نبیل فقیریار، دکتر بخش داخله شفاخانه حوزه‌ای هرات می‌گوید نیاز است تا به مردم فهمانده شود که خوردن مواد سمی برای بیماری که حتی به زودی مداوا هم شود، اثرات منفی و پایدار خواهد داشت.

اقدام به خودکشی و اخلاق طبابت

آمار واقعات اقدام به خودکشی در سال‌های پیشتر به درستی ثبت نشده است. مسئولان شفاخانه هرات می‌گویند تنها از شروع سال ۱۳۹۵ خورشیدی این واقعات به صورت منظم ثبت می‌شود. از این رو امکان سنجش و مقایسه میزان واقعات خودکشی با سالهای پیشتر وجود ندارد.

با این حال، ثبت حدود هزار واقعه مسمومیت عمدی یا اقدام به خودکشی حالا پرسش‌های مرتبط با اخلاق طبابت هم به وجود آورده است.

دکتر فقیریار می‌گوید دکتران شفاخانه‌ای که به امکانات و نیروی بشری کافی هم دسترسی ندارند، گاهی در اولویت‌بندی کارهایشان با مشکلات روبرو می‌شوند.

او می‌گوید: "این وضعیت باعث می‌شود که منابع بشری و مالی ما از دست برود. فردی خودش را مسموم می‌کند و به شفاخانه آورده می‌شود. یک دکتر، یک معاون دکتر و یک نرس (پرستار) باید به او رسیدگی کند. در عین حال، کسی هم به شفاخانه آورده می‌شود که سکته قلبی یا دماغی کرده و با بحران غیرعمدی روبرو شده. حالا اولویت را به کی باید بدهیم؟ به کسی که در حادثه غیرعمدی دچار بحران شده یا آنکه عمدا خودش را مسموم کرده؟"

وی معتقد است که برای مبارزه با این پدیده باید فرهنگ‌سازی شود. او می‌گوید نیاز است تا نهادهای فرهنگی و اجتماعی و بهداشتی در کنار هم کار کرده تا راه‌های از بین بردن انگیزه اقدام به خودکشی را پیدا کنند.

تصور می‌شود که تبعات اجتماعی و روانی این واقعات شمار زیادی از افراد جامعه را متأثر می‌کند.

سرنوشت کودکان و بقیه اعضای خانواده‌های زنان یا مردانی که دست به خودکشی می‌زنند، نگران کننده است.

با این همه، جان باختن تنها سی نفر از مجموع هزار نفری که در یک سال دست به خودکشی زده‌اند و نجات یافتند، نشان می‌دهد که اگر دکتران به امکانات بیشتر دسترسی داشته باشند، احتمال مرگ و میر ناشی از این واقعات به مراتب کمتر خواهد شد.